Jongen of meisje? Variaties in de ontwikkeling van het geslacht

Ons DSD (Disorder/Differences in Sex Development) centrum is een kenniscentrum voor stoornissen en variaties in de geslachtelijkeen geslachtschromosomale en geslachtsklier (gonadale) ontwikkeling. Een team van specialisten behandelt en begeleidt patiënten met DSD en hun gezin.

Normale ontwikkeling

De ontwikkeling van het geslacht begint al heel vroeg in de zwangerschap. In deze fase zijn de geslachtsdelen voor een jongen en een meisje hetzelfde.

De inwendige geslachtsdelen bestaan uit:
  • De geslachtsklier waaruit zich de testikel of de eierstok ontwikkelt.
  • Een buis, met de naam ‘gang van Müller’, waar de baarmoeder en het bovenste gedeelte van de schede zich uit ontwikkelen.
  • Een buis met de naam ‘gang van Wolff’, waaruit zich de zaadleider ontwikkelt.
De uitwendige geslachtsdelen bestaan uit:
  • Een geslachtsknop waaruit zich de clitoris of penis ontwikkelt.
  • Geslachtswallen waaruit zich de schaamlippen of scrotum/balzak ontwikkelt. 

Chromosomen en genen

De chromosomen zijn dragers van het erfelijk materiaal. Er zijn 23 chromosomenparen die samen ongeveer 20.000 genen, oftewel erfelijke eigenschappen bevatten. Van ieder chromosoom heeft een mens twee kopieën, één van de vader en één van de moeder. Eén van deze paren is het geslachtchromosoom. Of een geslachtsklier zich ontwikkelt tot eierstokken of testikels wordt bepaald door de genen. Veel van deze genen liggen op de geslachtschromosomen, het X en Y chromosoom. Als er een Y chromosoom aanwezig is ontwikkelen zich meestal testikels. Als het Y chromosoom afwezig is ontwikkelen zich meestal eierstokken. In  de meeste boeken staat dat een jongen een X en een Y chromosoom heeft en een meisje twee X chromosomen. Maar hier zijn uitzonderingen op.

Hormonen

Voor de verdere groei van de geslachtsdelen zijn hormonen verantwoordelijk. Hormonen zijn stofjes die het lichaam zelf aanmaakt en die allerlei functies van het lichaam regelen. De belangrijkste hormonen voor de geslachtelijke ontwikkeling zijn:
  • AMH (Anti Muellerian Hormoon), dit zorgt ervoor dat de buis voor de aanleg van de baarmoeder verdwijnt.
  • Testosteron, dit zorgt ervoor dat de buis voor de aanleg van de zaadleider zich verder gaat ontwikkelen, dat de geslachtsknop gaat uitgroeien tot een penis en dat zich een scrotum vormt.
Beide hormonen worden in een normaal functionerende testikel al vroeg aangemaakt. Daardoor verdwijnt de baarmoederaanleg en beginnen de uitwendige geslachtsdelen zich te ontwikkelen tot een mannelijk geslacht. Wanneer er geen AMH en geen testosteron wordt gemaakt ontwikkelt de geslachtsklier zich tot een eierstok en zal de buis van Mueller een baarmoeder worden. Omdat er geen mannelijk hormoon is, groeien de uitwendige geslachtsdelen niet en vormen zij een vrouwelijk geslacht.
De hormonen en hun functie bepalen hoe de geslachtelijke ontwikkeling verloopt.

Variaties

Een variatie in de geslachtelijke ontwikkeling kan ontstaan door:
  • Het niet goed tot ontwikkeling komen van de geslachtsklier. 
  • Te weinig productie van mannelijke hormonen.
  • Te veel productie van mannelijke hormonen uit de bijnier.
  • Geen goede werking van de hormonen.
Hormonen zijn sleutels, die in een speciaal slot moeten passen. Is het slot kapot, dan werkt de sleutel niet. Van alle hierboven beschreven vormen bestaan variaties en tussenvormen. Bij deze tussenvormen is er vaak sprake van een onduidelijk geslacht.


Kijk op Onduidelijk geslacht bij pasgeboren baby's voor meer informatie over wat er na de geboorte gebeurt en welke onderzoeken er plaatsvinden.
Expertisecentra Geslacht en Gender

Over het expertisecentrum

Met een kundig multidisciplinair team bieden wij hooggespecialiseerde zorg en begeleiding aan mensen met genderdysforie en mensen met een variatie in de geslachtelijke ontwikkeling. lees meer

Over het expertisecentrum

Het Radboudumc heeft een lange traditie in de zorg aan mensen met een variatie in de geslachtelijke ontwikkeling en is al jarenlang een (inter-)nationaal erkend expertisecentrum voor Disorders/Differences in Sex Development (DSD). Sinds 1 maart 2020 is het Radboud DSD centrum uitgebreid tot een centrum voor Geslacht & Gender. Binnen het Radboudumc expertisecentrum Geslacht & Gender verlenen wij zorg aan:

  • Mensen met variaties in de geslachtelijke ontwikkeling
  • Mensen met vragen over genderidentiteit

Met een kundig mulitdisciplinair team bieden wij hooggespecialiseerde zorg en begeleiding aan mensen met genderdysforie en mensen met een variatie in de geslachtelijke ontwikkeling. Hoewel DSD, genderdysforie en transseksualiteit verschillende entiteiten zijn, zit er veel overlap in begeleiding, expertise en behandeling.

We spreken over genderdysforie wanneer iemand het idee heeft dat het geslacht waarmee hij/zij geboren is niet past bij wie hij/zij is of hoe hij/zij wil zijn. Het aantal mensen met genderdysforie dat in Nederland specialistische hulp en begeleiding zoekt is de laatste jaren fors gestegen. Op dit moment begeleiden we alleen kinderen en jongvolwassenen met genderdysforie tot 15 jaar. In 2021 kunnen ook volwassenen terecht in ons expertisecentrum.

Het Radboud expertisecentrum Geslacht & Gender is onder andere gespecialiseerd in:


Contact

Sandra Tiemissen
Secretaresse

lees meer

Onze expertise


Variaties in de geslachtelijke ontwikkeling DSD

Wij zijn gespecialiseerd in stoornissen of variaties in de geslachtelijke, chromosomale en gonadale (geslachtsklier) ontwikkeling. DSD staat voor Disorders/Differences in Sex Development. lees meer

Transgenderzorg

Wanneer iemand het idee heeft dat het geslacht waarmee hij/zij geboren is niet past bij wie hij/zij is of hoe hij/zij wil zijn, spreken we over genderdysforie of genderincongruentie. Er kan dan veel op iemand afkomen. Bij het Radboudumc Expertisecentrum Geslacht & Gender helpen we daarbij. lees meer

Genderidentiteit, genderexpressie en non-binariteit

Niet ieder kind voelt zich jongen of meisje, en niet ieder volwassene voelt zich man of vrouw. Hier gaat genderidentiteit over. Genderidentiteit beschrijft het gevoel wat iemand heeft bij het eigen lichaam. Dit is onafhankelijk van iemands biologisch geslacht. Het biologisch geslacht zijn de geslachtsdelen waar mee iemand geboren is. Er zijn ook mensen, die geboren worden met een variatie in het biologische geslacht. lees meer

Genderidentiteit, genderexpressie en non-binariteit

Niet ieder kind voelt zich jongen of meisje, en niet ieder volwassene voelt zich man of vrouw. Hier gaat genderidentiteit over. Genderidentiteit beschrijft het gevoel wat iemand heeft bij het eigen lichaam. Dit is onafhankelijk van iemands biologisch geslacht. Het biologisch geslacht zijn de geslachtsdelen waar mee iemand geboren is. Er zijn ook mensen, die geboren worden met een variatie in het biologische geslacht. Bij hen is na de geboorte niet altijd duidelijk of er sprake is van een jongen of een meisje. Dit noemen we ook wel intersekse. Hoe iemand uiting geeft aan de genderidentiteit noemen we genderexpressie. Dit heeft bijvoorbeeld te maken met hoe iemand zich kleedt of hoe iemand zich gedraagt. Dat kan ’typisch meisje’ of  ’typisch jongen’ zijn maar hierin zijn allerlei variaties mogelijk. Iemand bepaalt zelf wat bij diegene past.

Binnen ons expertisecentrum is iedereen welkom ongeacht de genderidentiteit, biologisch geslacht en genderexpressie. Als iemand geen keuze maakt in de genderidentiteit man of vrouw spreken we van non-binair. Non-binaire personen voelen zich een beetje jongen/man en meisje/vrouw, of juist geen van beiden. Of zij voelen zich soms jongen/man en soms meisje/vrouw. Dit heet genderfluïde. Iemand ‘vloeit’ als het ware van de ene naar de andere genderidentiteit. Anderen voelen zich geen jongen/man maar ook geen meisje/vrouw. Zij voelen zich genderloos en of agender. Een ander woord voor non-binair is genderqueer of genderneutraal.

Omdat iedere persoon zich anders voelt en anders gedraagt, uit ook iedereen dit anders. Bij het Radboudumc kunnen non-binaire of gender neutrale personen terecht. In overleg krijgen zij de begeleiding ontvangen die zij willen. Wij bieden altijd zorg op maat: we kijken wie u bent en wat u nodig heeft en daar stemmen we onze begeleiding op af.

Ontdekken van je gender

klik op de afbeelding voor een groter formaat 

Gender is iets waarvan iedereen denkt dat ie het snapt, maar voor de meesten is het ingewikkeld. Gender is niet binair, het is niet of/of. Vaak is het en/en. Een beetje hiervan en een beetje daarvan. 


Met wie krijgt u te maken?

Binnen het expertisecentrum Geslacht & Gender krijgt u te maken met zorgverleners uit verschillende medische disciplines. lees meer

Met wie krijgt u te maken?


  • De gynaecoloog beoordeelt naast de uroloog ook de geslachtelijke ontwikkeling, begeleidt het proces rondom puberteit en hormoonbehandeling en voert gynaecologische behandelingen uit. Ook vragen omtrent vruchtbaarheid bespreekt de gynaecoloog met u.

    Lees meer over de afdeling gynaecologie


Orphacodes

Op Orphanet staat informatie over zeldzame aandoeningen, expertisecentra en patiëntorganisaties. Het ministerie van VWS heeft de volgende aandoeningen officieel erkend voor dit expertisecentrum. lees meer

Orphacodes

Orphanet is een internationaal erkend classificatiesysteem voor zeldzame aandoeningen. Elke zeldzame aandoeningen in de Orphanet database heeft een uniek identificatienummer. Het ministerie van VWS heeft de volgende aandoeningen en condities/variaties officieel erkend voor dit expertisecentrum:

Op de Orphanet website staat informatie over zeldzame aandoeningen, expertisecentra en patiëntorganisaties.


Jill (35) over haar transitie: 'Ik ben zo blij met mijn nieuwe leven'

Jill (35) is een transvrouw. Eigenlijk voelde ze haar leven lang dat ze in het verkeerde lijf zat. Pas op haar dertigste durfde ze dat te delen met haar omgeving. Nu volgt ze een transitietraject in het Radboudumc. lees meer

Europese referentie­netwerken

ERN’s zijn virtuele netwerken van Europese zorgverleners. Ze richten zich op het aanpakken van complexe of zeldzame ziekten of aandoeningen. lees meer

Wetenschappelijk onderzoek en onderwijs


Meedoen aan onderzoek

Binnen ons expertisecentrum verrichten we wetenschappelijk onderzoek naar de oorzaken en behandeling van DSD. We doen dit om de zorg voor onze patiënten te verbeteren. Het kan zijn dat wij u of uw kind vragen om mee te doen aan wetenschappelijk onderzoek. Deelname is altijd vrijblijvend. Als u niet wilt meedoen, heeft dit geen gevolgen voor de behandeling.

Biobank Radboud Expertise­centrum Geslacht & Gender

In de Biobank Radboud Expertisecentrum Geslacht & Gender (REG&G) verzamelen we lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek. lees meer

Onderwijs

Binnen ons Radboudumc Expertisecentrum vinden we het belangrijk om kennis te delen. We verzorgen onderwijs voor studenten, coassistenten, artsen in opleiding, medisch specialisten, verpleegkundigen, (kinder)verpleegkundigen in opleiding en gespecialiseerde verpleegkundigen in opleiding. lees verder

Onderwijs

Binnen ons Radboudumc Expertisecentrum vinden we het belangrijk om kennis te delen. We verzorgen onderwijs voor studenten, coassistenten, artsen in opleiding, medisch specialisten, verpleegkundigen, (kinder)verpleegkundigen in opleiding en gespecialiseerde verpleegkundigen in opleiding. Daarmee dragen we bij aan de onderwijsblokken:

  • Studie geneeskunde (bachelor en master)
  • Artsen in opleiding
  • Verpleegkundigen in opleiding
  • Studie psychologie
  • Postacademisch onderwijs geneeskunde
  • (Kinder)verpleegkundige in opleiding
  • Gespecialiseerde verpleegkundige in opleiding

Team Geslacht & Gender

  • Medewerkers
  • Intranet