Nieuws en media De Nieuwe Mens De Nieuwe Mens hackt zijn hersenen
Gedachten lezen? Je bewustzijn uploaden in de computer? De sprekers bij De Nieuwe Mens Hackt Zijn Hersenen op 16 januari in LUX waren er duidelijk over: het is pure science fiction.

Er is weinig wat zoveel fascinatie oproept als de werking van onze hersenen. En hoe meer we leren over dit complexe orgaan, hoe meer we er achter komen dat we nog heel veel niet weten. Misschien is het daarom wel dat fantasieën over het beïnvloeden van ons brein zo wild uitwaaieren. Transhumanisten dromen van het uploaden van hun bewustzijn in de cloud, zodat ze zonder lichaam verder kunnen leven. En wat zou het handig zijn als we gedachten kunnen lezen, zodat we alles kunnen doen door er alleen maar aan te denken. Of vervelende herinneringen kunnen wissen?

Achterhaald

Veel mensen vergelijken onze hersenen met een computer. En computers kun je hacken. Maar daar gaat het al gelijk mis, zegt filosoof Marc Slors van de Radboud Universiteit. “De metafoor van het brein als een computer is echt achterhaald.” Zo is er bij een computer sprake van strikt gescheiden soft- en hardware. Door zo te denken over het brein, ontstaat het idee dat onze gedachten een soort code zijn die je kunt uitlezen en in een andere hardware kunt zetten. “Maar onze hersenen zijn ontzettend complex. De hardware en de software zijn als het ware één. Het is dus sterk de vraag of er wel sprake is van zoiets als ‘brein code’.”

BCI

Tot zover de illusie van het uploaden van gedachten. Maar het is wel degelijk mogelijk om hersensignalen te registeren en te vertalen naar computersignalen. Mariska van Steensel van het UMC Utrecht gebruikt dit principe voor brein computer interfaces (BCI). Ze onderzoekt dit principe bij patiënten met ALS. Ze implanteert kleine elektrodes op de hersenen, precies op het gebied dat de bewegingen aanstuurt. Deze signalen worden doorgegeven aan de computer, waardoor de patiënt een cursor op een computerscherm kan bewegen door een vinger te willen  bewegen. Maar gedachten lezen is dit niet, zegt Mariska van Steensel: “Nee. Een gedachte heeft zoveel geschiedenis. Herinneringen, meningen, visuele aspecten, geluiden. Dat is zo ingewikkeld. Als ik nu zie hoe ingewikkeld het al is om iets heel basics betrouwbaar uit het brein te halen, dan zie ik dat niet gebeuren. Ik zou ook niet weten waar je dan elektroden neer moet leggen, dan is bijna door het hele brein.”

Herinneringen

Nog een idee: het wissen van herinneringen. Kan dat dan? “Wissen is een lastige term want dat zou beteken dat je na afloop moet bewijzen dat iets niet bestaat en dat is wetenschappelijk gezien onmogelijk,” zegt neurowetenschapper Marijn Kroes van het Radboudumc. “Wij noemen het liever het verstoren van herinneringen waardoor ze niet meer tot uiting komen in gedachtes of gedrag. En dat kan.” Marijn Kroes deed onderzoek met patiënten met ernstige depressies die ECT (elektroconvulsietherapie) krijgen. “Deze patiënten kregen twee verschillende verhalen aangeleerd. Vlak voor een behandeling herinnerden we ze aan een van beide verhalen. Na de behandeling konden ze zich dat verhaal niet meer herinneren. Elektrische activiteit kan dus een actieve herinnering verstoren.” Dit soort dingen werpen natuurlijk heel sterke ethische en juridische vragen op. “Ik denk dat dit veiliger is dan veel andere dingen die we nu toepassen. We geven nu bijvoorbeeld medicatie aan bepaalde mensen voordat er symptomen van een trauma optreden.”

Vrije wil

Wat wel te hacken was, is iemand vrije wil. Tenminste, de wil om een arm te bewegen. Met een experiment met Transcutane Elektrische Neuro Stimulatie (TENS) lukte het om de spiersignalen van een proefpersoon te vertalen in een elektrische impuls die werd doorgegeven naar de armzenuw een ander proefpersoon. En zo kon iemand de arm ‘overnemen’ van iemand anders. Er waren veel belangstellenden in het geïnteresseerde publiek die hun vrije wil wel wilden laten hacken op deze manier.

Nog even terug naar de vraag of er een betere metafoor is voor de hersenen dan een computer. “Een antwoord op die vraag is niet makkelijk,” zegt Marc Slors, “laat ik het houden op het leven zelf.”

Bekijk de registratie van RN7 van de hele avond.

Lees meer over onderzoek naar hersentechnologie