Nieuws en media De Nieuwe Mens De Nieuwe Mens is een designerbaby
Kunnen we straks perfecte baby’s op de wereld zetten? Mag dat en willen we dat? Dat was kort gezegd het onderwerp van de lezingenreeks in LUX op 12 december: de nieuwe mens is een designerbaby.

Het onderwerp is actueel. Eind 2018 verraste de Chinese onderzoeker He Jian Kui de wereld dat hij twee genetisch gemanipuleerde baby’s op de wereld heeft laten komen. Met de CRISPR-CAS techniek, moleculair knippen en plakken, beweert hij de baby’s resistent te hebben gemaakt voor HIV. 
Waar gaan deze ontwikkelingen naartoe? Twintig jaar geleden was IVF, bevruchting van een eicel buiten de baarmoeder, ook zeer omstreden. Nu vinden er in Nederland 14.000 IVF-behandelingen per jaar plaats. Een op de dertig baby’s is via IVF verwekt. Sinds 2003 kunnen we het volledige genoom van mensen in kaart brengen. En de CRISPR-CAS techniek lijkt heel eenvoudig. Is een en een twee? Zijn straks alle erfelijke aandoeningen de wereld uit? Kunnen we slechtziendheid en kaalheid voorkomen of onze intelligentie verhogen?

Toekomst ver weg

Die toekomst ligt nog heel ver weg. Als die al ooit komt, zegt Geert Hamer (centrum voortplantingsgeneeskunde AMC). Hij werkt veel met de CRISPR-CAS-methode. Alleen voor onderzoek, niet toegepast zoals in China nu. Volgens hem is het inderdaad een goedkope en eenvoudige techniek. ‘Ik zou het bijna iedereen kunnen leren!’ Simpelgezegd: Je knipt met een moleculaire schaar de genfout weg en plakt er met een soort gps-systeem een goed gen overheen.’ ‘Maar, we weten nog heel weinig van de interactie tussen genen’, vertelt Tjitske Kleefstra (klinisch geneticus in ons umc). ‘Niet alles is aan één gen toe te schrijven. Eigenschappen ontstaan vaak door een ingewikkelde samenwerking van genen. Je kunt de techniek alleen gebruiken bij ziektes die door één genmutatie worden veroorzaakt, zoals spierdystrofie.’

Embryowet is streng

Je kunt de CRISPR-CAS alleen toepassen om genetische foutjes te repareren, als je dat vlak na de samensmelting van een ei- en zaadcel doet, als het nog om één cel gaat. Anders, zodra de cellen gaan delen, moet je het gendefect in elke cel aanpassen. Maar, onze embryowet is streng. Geert: ‘We mogen geen embryo’s maken speciaal voor het onderzoek. We kunnen daar dus alleen de overgebleven embryo’s van paren voor gebruiken, wiens kinderwens is vervuld,’ vertelt Geert. ‘En daar mogen we maar twaalf dagen mee werken.’ Gaan we zo niet achterlopen op andere landen, vraagt iemand uit de zaal? ‘Eigenlijk is het toch geweldig dat je een ziekte als spierdystrofie op deze eenvoudige manier kunt voorkomen? Toch beter om een gen te repareren, als je weet dat het kind anders in een rolstoel belandt en met z’n tiende overlijdt?’ 
Het heeft veel medisch-ethische dilemma’s, vertelt medisch-ethicus Eline Bunnik (Erasmus MC). ‘Mag je wel beslissen over andermans leven? Is het daarnaast veilig? Je hebt geen zicht op mogelijke risico’s voor de gezondheid van het kind en wat de gevolgen zijn voor het nageslacht. En wie bepaalt bij welke ernstige aandoeningen je wel of niet ingrijpt, waar ligt de grens? Dat geldt ook voor embryoselectie, waarbij je naar dragerschap van ziekten kunt gaan kijken en bij erfelijke belasting alleen gezonde embryo’s terug plaatst. Anderzijds is het een goede vraag: Heb je inderdaad ook niet de plicht om kinderen de beste start te geven, als dat veilig kan.’ 

Knutselen rond de voortplanting

Een ding is duidelijk. Knutselen rondom de voortplanting is bewegen op glad ijs. Wil je een jongetje of een meisje? In Nederland is het nog niet toegestaan, maar met een centrifugetechniek met zaadcellen kun je dat al vooraf bepalen. En dan is er de NIPT-test, waarmee je in de eerste drie maanden van zwangerschap uit het bloed van de moeder drie syndromen kunt vaststellen. In de toekomst zijn dat er mogelijk meer. Sommige syndromen zijn zo ernstig dat een kind niet levensvatbaar is. Maar het gaat ook om het syndroom van Down. Willen we een wereld met alleen maar perfecte mensen? Collin Hoeve vat het samen in zijn muzikale samenvatting: ‘Moet je het eigenlijk wel willen, het klooien in ons dna… met als refrein:  ‘Ik heb je lief zoals je bent, zoals ik jou heb uitgedacht, gepland, gekweekt, voel vooral verder geen druk. Mijn perfecte baby, dat is de vraag…’ 

Bekijk de registratie van RN7 van de hele avond.

Lees meer over onderzoek naar designerbabies