Darmkanker Dossier

Darmkanker komt veel voor: één op de twintig mensen krijgt darmkanker. In 2014 werd bij 15.000 mensen in Nederland darmkanker geconstateerd. Daarmee staat darmkanker op de tweede plaats van de meest voorkomende kankersoorten.

Onderzoek naar darmkanker valt onder het thema Tumors of the digestive tract en vindt plaats in het onderzoeksinstituut Radboud Institute for Molecular Life Sciences en het Radboud Institute for Health Sciences.

De diagnose darmkanker


Onderzoek naar darmkanker

Het Radboudumc doet baanbrekend onderzoek naar nieuwe oorzaken, het voorkomen en behandelen van darmkanker. Het onderzoek vindt plaats op drie fronten, van molecuul tot mens tot populatie, waarbij verschillende disciplines met elkaar samenwerken.

  • Onder de microscoop wordt een tumor altijd op veel manieren bekeken. lees meer


    Molecuul

    Microscopisch onderzoek
    Onder de microscoop wordt een tumor altijd op veel manieren bekeken. Hoogleraar gastrointestinale pathologie Iris Nagtegaal: “Om bijvoorbeeld te onderzoeken of een tumor erfelijk is of iets te kunnen zeggen over de agressiviteit van de tumor en de prognose, kijken we of de tumor bepaalde DNA eigenschappen of eiwitten heeft.”
     
    Erfelijkheid
    Wetenschappers van het Radboudumc doen onderzoek naar nieuwe oorzaken van erfelijke darmkanker. Met kennis over nieuwe genetische aandoeningen, kan bij patiënten de diagnose bevestigd worden en kan met preventief onderzoek worden voorkomen dat familieleden kanker krijgen of kan de kanker in een vroeg stadium worden ontdekt.
     
    Hoe spoor je nieuwe genetische oorzaken van darmkanker op?
    Hoogleraar erfelijke kanker Nicoline Hoogerbrugge: “Bij patiënten met dezelfde soort poliepen, kijken we in het bloed of er overeenkomsten zijn in het erfelijk materiaal. Als bij hen het DNA op een heel klein stukje bijvoorbeeld anders is, kijken we vervolgens naar de familieleden die ook poliepen hebben. Als blijkt dat zij dezelfde schrijffout in het DNA hebben, bevestigt dit ons vermoeden van een erfelijke aanleg.”

  • Dendritische celvaccinatie

    Dendritische celvaccinatie is een experimentele behandelvorm waarbij het vaccin het immuunsysteem activeert om kankercellen op te ruimen. Onderzoek naar deze therapie is alleen toegankelijk voor mensen met het Lynch syndroom. Op dit moment worden resultaten van het onderzoek naar deze therapie geanalyseerd en vindt er follow-up van de patiënten plaats. Hoogleraar translationele tumorimmunologie Jolanda de Vries doet onderzoek naar dendritische celvaccinatie: “Door het afweersysteem te versterken, hopen we het ontstaan van darmkanker te kunnen voorkomen.”

    Dendritische cellen
    Dendritische cellen zijn onderdeel van het immuunsysteem en regisseren de afweer. Zij kunnen andere cellen (de zogenaamde T-cellen) aanzetten om ontspoorde cellen te herkennen en te vernietigen. Dit gebeurt bijvoorbeeld als een lichaamsvreemd deeltje zoals een bacterie of virus het lichaam binnenkomt. Bij ‘dendritische celtherapie’ worden de dendritische cellen – buiten het lichaam – zo afgericht dat zij alleen Lynch-tumorcellen doden. Als ze weer in het lichaam worden gebracht, valt het eigen afweersysteem de tumorcellen aan.
     
    Het is nog niet bekend of geïnstrueerde T-cellen ook toekomstige tumorcellen zullen herkennen en vernietigen en of misschien een ander stukje eiwit van de tumor een nog sterke reactie van T-cellen oplevert. Jolanda de Vries: “Om te onderzoeken of dit vaccin daadwerkelijk kanker kan voorkomen is het nodig een grote groep gevaccineerde Lynch-dragers langdurig te vervolgen.”

  • Mens

    Darmkanker opsporen
    Het Radboudumc doet onderzoek naar nieuwe technieken om de precieze diagnose te stellen, het stadium en de prognose nauwkeurig in kaart te brengen, en de juiste behandeling te kunnen selecteren. Hoogleraar gastrointestinale pathologie Iris Nagtegaal vertelt: “Om te zorgen dat patiënten overal op dezelfde manier worden gediagnosticeerd, doen we onderzoek met digitale pathologie. Ook onderzoeken we het effect van implementatie van een gestandaardiseerde communicatie en verslaglegging.”
     
    Hoogleraar erfelijke kanker Nicoline Hoogerbrugge: “De onderzoeksvragen komen uit de dagelijkse patiëntenzorg. We doen veel onderzoek naar het opsporen van mensen met een erfelijke aanleg voor darmkanker. Zo kan je bij familieleden darmkanker vroegtijdig opsporen of zelfs voorkomen. Hierbij is het goed informeren van patiënten over de erfelijke aanleg net zo belangrijk als dat huisartsen en medisch specialisten op de hoogte zijn. Patiënten krijgen zo meer regie en kunnen zelf hun arts hiernaar vragen.”
     
    Behandeling van darmkanker
    Nicoline Hoogerbrugge: “Ik wil dat al het onderzoek ten goede komt aan de patiënt en dat geen patiënt verloren gaat voor onderzoek.” Onderzoekers brengen daarom de reactie op behandeling in kaart en zoeken naar nieuwe operatietechnieken en verbeteringen van immunotherapie.

  • Populatie

    Het Radboudumc kan, dankzij een goede registratie in Nederland, onderzoek doen op populatieniveau. Zo heeft de Nederlandse Kankerregistratie een (anonieme) databank met patiëntgegevens en heeft het Radboudumc een biobank waarin weefsel beschikbaar is. Ook internationaal wordt samengewerkt. Naast kennis starten we met het delen van onderzoeksgegevens. Nicoline Hoogerbrugge: “We zijn in Nederland leidend in het maken van richtlijnen en onderwijsprogramma’s. Op deze manier waarborgen we de zorg voor de toekomst.”
     
    Bevolkingsonderzoek
    In 2014 is gestart met het bevolkingsonderzoek naar darmkanker met als doel 2.400 minder sterfgevallen per jaar. Het Radboudumc heeft hierin een voortrekkersrol. Zo heeft Iris Nagtegaal een landelijke digitale nascholing darmkanker voor pathologen ontwikkeld en een vervolgopleiding voor analisten opgezet zodat zij in staat zijn de taken rondom het bevolkingsonderzoek van pathologen over te nemen.

Technology Center Radboud Biobank

De Radboud Biobank is een centraal punt voor het verzamelen, opslaan en beheren van lichaamsmateriaal.

lees meer

Technology Center Radboud Biobank

De Radboud Biobank is een centraal punt voor het verzamelen, opslaan en beheren van lichaamsmateriaal. Dit materiaal is afkomstig van goed gedocumenteerde patiënten. Onderzoekers kunnen met deze gegevens grensverleggend onderzoek doen naar toepassingen voor mensen met een bepaalde ziekte.
In de Parel Erfelijke Darmkanker worden klinische gegevens en lichaamsmateriaal verzameld van mensen met een bewezen vorm of met verhoogde kans op erfelijke darmkanker. Het doel is om de preventie en behandeling van erfelijke darmkanker te verbeteren.
 

Waarom onderzoek naar darmkanker

Darmkanker is een kwaadaardig gezwel in de dunne darm, dikke darm of endeldarm. Driekwart van de tumoren in de darm ontstaan in het laatste gedeelte van de dikke darm.

lees meer

Waarom onderzoek naar darmkanker

Darmkanker is een kwaadaardig gezwel in de dunne darm, dikke darm of endeldarm. Driekwart van de tumoren in de darm ontstaan in het laatste gedeelte van de dikke darm. Als gevolg hiervan kunnen mensen met darmkanker klachten krijgen als bloed bij de ontlasting, verandering van de stoelgang, gewichtsverlies of buikpijn. Darmkanker komt veel voor: één op de twintig mensen krijgt darmkanker. In 2014 werd bij 15.000 mensen in Nederland darmkanker geconstateerd. Daarmee staat darmkanker op de tweede plaats van de meest voorkomende kankersoorten. De levensverwachting hangt af van het stadium van de darmkanker. Mensen met darmkanker in stadium I hebben vijf tot vijftien procent kans om binnen vijf jaar te overlijden. Voor mensen met uitzaaiingen naar andere lichaamsdelen (stadium IV) is die kans meer dan 95 procent. Naast het stadium van de kanker hebben ook leeftijd, lichamelijke conditie en reactie op behandeling invloed op de overlevingskans.
 

Oorzaak

Darmkanker kan uiteenlopende oorzaken hebben, zoals erfelijkheid en omgevingsfactoren als voedingspatroon en leefstijl. In 70 tot 75 procent van de gevallen is darmkanker niet erfelijk, maar in vijf tot tien procent van de gevallen wel. Mensen met erfelijke darmkanker hebben een genetische afwijking die de kans op kanker verhoogt. In sommige families komt darmkanker vaker voor, maar wordt er geen genetische afwijking gevonden. Dan spreken we van familiaire darmkanker, wat in ongeveer 25 procent van de gevallen van darmkanker voorkomt. Familieleden van iemand met familiaire darmkanker hebben dan een verhoogd risico om zelf ook darmkanker te krijgen.
 

Lynch syndroom

De meest voorkomende erfelijke vorm van darmkanker is het Lynch syndroom, genoemd naar één van zijn ontdekkers, de Amerikaanse arts Henry T. Lynch. Voorheen werd het hereditaire non-polyposis colorectaal carcinoom (HNPCC) genoemd. Mensen met het Lynch syndroom hebben een verhoogde kans op het krijgen van darmkanker, vaak al voor het vijftigste levensjaar. Niet-erfelijke vormen van darmkanker ontstaan meestal pas op latere leeftijd. Tot nu toe zijn er vijf genen ontdekt die betrokken zijn bij het Lynch syndroom. Mensen met het Lynch syndroom kunnen deze genetische afwijking doorgeven aan hun kinderen. De kans dat een kind de afwijking erft is 50 procent.
 

Vaccineren

Het Radboudumc bekijkt of een preventieve vaccinatie darmkanker kan voorkomen bij mensen met het Lynch syndroom. We onderzoeken op de afdeling tumor immunologie een methode om het immuunsysteem te activeren tot het opruimen van kankercellen: de dendritische celvaccinatie (DC-vaccinatie). Bekijk de uitleg van hoogleraar erfelijke kanker Nicoline Hoogerbrugge: http://nos.nl/video/645504-kansrijk-vaccin-tegen-erfelijke-darmkanker.html
 

Bevolkingsonderzoek

Het Radboudumc heeft op het gebied van pathologisch onderzoek een voortrekkersrol in het bevolkingsonderzoek naar darmkanker. Dit onderzoek is in 2014 gestart om darmkanker in een vroeg stadium op te sporen. Wanneer de ziekte vroeg wordt opgespoord, vergroot dit de kans op genezing en is de behandeling minder zwaar. Mensen in de leeftijd van 55 tot 75 jaar krijgen iedere twee jaar een oproep voor het onderzoek. Bij ongeveer vijf procent van de deelnemers is vervolgonderzoek nodig. Dit gebeurt onder andere in het Radboudumc, of in ziekenhuizen in de regio.
 

Expertisecentra

Het Radboudumc beschikt over het Radboudumc Expertisecentrum Erfelijke Kanker. Het expertisecentrum is opgericht voor specialistische zorg en wetenschappelijk onderzoek naar erfelijke tumoren. Het centrum is naast darmkanker gespecialiseerd in andere vormen van erfelijke kanker, zoals borstkanker, eierstokkanker en baarmoederkanker. Hier zitten gespecialiseerde zorg, diagnostiek en medisch maatschappelijk werk en onderzoek onder één dak.

Daarnaast beschikt het Radboudumc over het Radboudumc Centrum voor Oncologie. In dit centrum komt alle expertise op het gebied van oncologie samen. Er vindt wetenschappelijk onderzoek plaats naar oorzaken, behandeling, nazorg en gevolgen van kanker. Het centrum ontwikkelt nieuwe onderzoeks- en behandelmethoden en verbetert bestaande methoden.

Impact van het onderzoek

Met ons onderzoek naar darmkanker streven we ernaar overbehandeling en sterftegevallen te verminderen.

lees meer

Impact van het onderzoek

Darmkanker voorkomen

Door onderzoek van het Radboudumc komt er meer kennis over oorzaken en het voorkomen van darmkanker en de erfelijke aanleg voor deze vorm van kanker. Met deze kennis wil het Radboudumc de behandeling van kanker bij mensen met een verhoogd risico op darmkanker verbeteren en een bijdrage leveren aan vroegtijdige opsporing en preventie. Daarom wordt er ook gezocht naar een preventief vaccin om darmkanker te voorkomen.
 

Prognose en behandeling verbeteren

Het onderzoek van Radboudumc richt zich ook op het verbeteren van de prognose en behandeling van mensen met darmkanker. Hierbij worden diagnostische hulpmiddelen ontwikkeld die het stadium van de kanker en de reactie op behandeling in kaart brengen. Daarnaast zoeken onderzoekers naar innovatieve operatietechnieken en verbeteringen van immunotherapie.
 

Meedoen aan onderzoek

Als u darmkanker heeft of darmkanker hebt gehad, kunt u meedoen aan onderzoek naar darmkanker.

lees meer

Meedoen aan onderzoek

Als u darmkanker heeft of darmkanker hebt gehad, kunt u meedoen aan onderzoek naar erfelijke darmkanker. Informatie hierover is te vinden op de website van het Parelsnoer Instituut.
 
inloggen