Brede aandacht

Het onderzoek naar de ziekte van Alzheimer in het Radboudumc en het Radboud Alzheimer Centrum
vindt plaats over de hele breedte van molecuul tot dierexperimenteel onderzoek tot mens tot populatie, met een accent op de vertaling naar toepassing bij patiënten. Zo doen we fundamenteel onderzoek om meer inzicht te krijgen in de specifieke veranderingen in het brein, zoeken we naar biomarkers in bloed en hersenvocht en naar andere methoden om de diagnose Alzheimer in een eerder stadium te kunnen stellen. Het translationeel onderzoek betekent dat we deze nieuwe kennis proberen te vertalen naar praktische toepassingen en nieuwe interventies voor de patiënt, mantelzorgers en professionele hulpverleners. Dit zijn bijvoorbeeld psychosociale interventies, maar ook onderzoek naar aangepaste voeding of geneesmiddelen. Daarnaast doen we onderzoek naar het ziektebeloop en kijken we naar interacties van de ziekte van Alzheimer met andere neurodegeneratieve ziekten en syndromen, zoals hartfalen, delier of depressie. Tenslotte bekijken Nijmeegse wetenschappers hoe de bloedvaten functioneren bij mensen met Alzheimer, met name de bloedvaten in de hersenen. Speciale belangstelling heeft ook het thema van de zorg voor dementie op jonge leeftijd.

Ons wetenschappelijk onderzoek naar Alzheimer

Het Radboudumc doet onderzoek naar het ontstaan, het verloop en de behandeling van deze ziekte. Onderzoek naar de ziekte van Alzheimer vindt plaats binnen het onderzoeksinstituut Donders Center for Medical Neuroscience.

Onderzoek


Waarom onderzoek naar Alzheimer?

De oorzaak van Alzheimer dementie is nog niet geheel opgehelderd. Ook is Alzheimer nog niet te genezen. Daarom doet het Radboudumc onderzoek naar het ontstaan en verloop van de ziekte, preventie en de behandeling van Alzheimer.

lees meer

Waarom onderzoek naar Alzheimer?

De oorzaak van Alzheimer dementie is nog niet helemaal duidelijk. De ziekte van Alzheimer is een complexe aandoening met verschillende stadia. In het Radboudumc doen we onderzoek naar het ontstaan en beloop van Alzheimer. Ook kijken we naar risicofactoren, (vroege) diagnostiek, de interactie met andere ziekten en syndromen en de behandeling van Alzheimer. Dit alles om de ziektelast en kwaliteit van leven voor patiënten en mantelzorgers te verbeteren.
 
Tachtig procent van de Alzheimerpatiënten is ouder dan vijfenzeventig jaar. Marcel Olde Rikkert, hoogleraar Klinische Geriatrie, ziet de ziekte van Alzheimer als een versneld verouderingsproces in de hersenen. “Waarschijnlijk spelen meerdere mechanismen een rol bij het ontstaan van deze ouderdoms Alzheimer, bijvoorbeeld genetische factoren, slaapverstoringen en schade aan de bloedvaten in de hersenen.” Sommige patiënten krijgen al Alzheimer voordat ze vijftig zijn, maar dit kom heel weinig voor. Bij deze jonge mensen met dementie is de kans groter dat erfelijkheid een rol speelt. Zij hebben waarschijnlijk een ander type van de ziekte.
 

Behandeling

Alzheimer is nog niet te genezen. Wel bestaan er behandelingen om het leven van dementerende personen prettiger te maken. Het onderzoek naar patiëntenzorg verdiept zich in de individuele diagnostiek, en zoekt naar behandelingen die passen bij de voorkeur en kenmerken van de patiënt. Omdat het onderzoek nauw verbonden is met de patiëntenzorg kunnen nieuwe ontdekkingen snel worden toegepast. Marcel Olde Rikkert: “In het Radboudumc doen we geen onderzoek meer naar medicijnstudies die het eiwit amyloide-beta proberen te remmen. We richten ons vooral op het voorkomen en het leren omgaan met de ziekte, en hoe we de effecten op het dagelijks leven zo gering mogelijk kunnen maken.”
 

Onderzoek binnen het Radboudumc

Het accent van ons onderzoek ligt op de vertaling naar toepassingen bij patiënten.

  • Het onderzoek in het Radboudumc en het Radboud Alzheimer Centrum vindt plaats over de hele breedte.

    lees meer


  • Biomarkers

    Om de ziekte van Alzheimer in een vroeg stadium op te kunnen sporen en de diagnose te kunnen stellen, zelfs voordat er klinische symptomen zijn, doet het Radboudumc onderzoek naar biomarkers in hersenvocht en bloed. Dit biomarker onderzoek vindt plaats onder leiding van universitair hoofddocent Marcel Verbeek. Hij gebruikt nieuwe technieken (zoals proteomics) om nieuwe kandidaat biomarkers te ontdekken, en om nieuwe kennis te krijgen over de onderliggende ziektemechanismen.

    Naast het bestuderen van biomarkers, doet Verbeek ook onderzoek naar de onderliggende ziektemechanismen van onder andere de ziekte van Alzheimer. Zo onderzoekt hij de opstapeling van ziektegerelateerde eiwitten en de interactie van deze eiwitten met andere eiwitten en met cellen in de hersenen. Tevens bestudeert hij ontstekingsreacties die geassocieerd zijn met de opstapeling van deze ziektemakende eiwitten en verdiept hij zich in routes waardoor de amyloïd eiwitten uit de hersenen kunnen verdwijnen.

  • Risicofactoren

    Jurgen Claassen is klinisch geriater en onderzoeker op de afdeling Geriatrie. Samen met arts-somnoloog Sebastiaan Overeem bekijkt hij de invloed van slaap op het ontwikkelen van de ziekte van Alzheimer. Hierover bestaan twee theorieën. De eerste zegt dat slapen de hersenen schoon spoelt van afvalstoffen, waaronder het eiwit amyloïd-bèta. Andersom kun je zeggen dat door te weinig slapen amyloïd-beta zich opstapelt. De andere theorie is dat de hersenen amyloïd-bèta aanmaken als je wakker bent, dus te weinig slaap betekent overmatige aanmaak van amyloïd-bèta.

    Voeding en overgewicht
    Neuroanatoom Amanda Kiliaan doet onderzoek naar de invloed van voeding op onze breinstructuur en –functie. Zij bekijkt hoe overgewicht in relatie staat tot Alzheimer. Dit is gebaseerd op eerder onderzoek waarmee ze aantoonde dat bepaalde vetten in het dieet het risico op Alzheimer verhogen. Het doel van het huidige onderzoek is de bestaande medische behandeling van Alzheimer aan te vullen met voeding, voornamelijk in de eerste stadia van de ziekte. Daarnaast wil Kiliaan met het onderzoek dieetproducten voor normale cognitieve functie bij gezonde veroudering ontwikkelen en daarmee het risico op hart- en vaatziekten verlagen. Naast deze dieetproducten ontwikkelt zij ook gezondheidsadvies op basis van dieet en leefstijl voor ouderen. Amanda Kiliaan: “We zagen dat bij muizen met Alzheimer de bloeddruk en hersendoorbloeding verbeterde door gebalanceerde voeding, en ook dat schade na een herseninfarct herstelt. Dit geeft aan dat herstel dus mogelijk is.”
     
    Bloeddruk en hersendoorbloeding

    Jurgen Claassen doet ook onderzoek naar de invloed van bloeddruk en hersendoorbloeding op het ontwikkelen van de ziekte van Alzheimer. Aan de ene kant om zoveel mogelijk kennis te verzamelen over hoe je mensen preventief kunt behandelen en zo de kans op Alzheimer te verkleinen. Aan de andere kant om bij mensen met Alzheimer de achteruitgang te kunnen remmen. Jurgen Claassen: “Als bijvoorbeeld blijkt dat hoge bloeddruk de achteruitgang bij mensen met Alzheimer versnelt, zou je deze patiënten kunnen behandelen voor hun hoge bloeddruk. Op dit moment ontbreekt deze kennis. Er zijn wel richtlijnen over hoge bloeddruk, maar er staat niets in over wat je moet doen bij mensen met geheugenklachten.”
     
    We onderzoeken bij mensen met dementie hoe goed de hersendoorbloeding zich aanpast aan een bloeddrukdaling. Als je gaat staan, daalt de bloeddruk waarop ook de hersendoorbloeding daalt. Als dit laatste teveel daalt, kun je duizelig worden. Hoe goed de hersendoorbloeding zich aanpast zegt iets over hoe goed de bloedvaten zijn. Een andere manier om dit te onderzoeken is door patiënten CO2 in te laten ademen, dan neemt de hersendoorbloeding toe. De mate waarin dit gebeurt, zegt ook iets over hoe goed de hersendoorbloeding is. Dus eerst meten we de hersendoorbloeding bij patiënten in zittende houding, vervolgens als ze van zit naar staan gaan en tot slot laten we patiënten CO2 inademen.”
     
    Ook wordt het effect van lichaamsbeweging bij mensen met geheugenklachten of een geheugenstoornis onderzocht. Jurgen Claassen: “Deze mensen hebben milde geheugenklachten en dus nog geen dementie. We delen mensen met geheugenklachten in groepen. De ene groep gaat intensief sporten, de tweede groep doet yogaoefeningen, of rek- en strekoefeningen en de derde groep doet niets (controlegroep). We onderzoeken of de mogelijk positieve effecten van het sporten nu komen door een betere hersendoorbloeding of bloeddruk.”

Onderzoeks­thema Alzheimers disease

Onze missie is om een ​​significante impact te hebben op de personalisatie van dementiezorg. bezoek onderzoeks-themapagina (Engels)

Patiëntenzorg


Samenwerking

  • Deltaplan Dementie is een coöperatie waarin betrokken organisaties voor mensen met dementie de krachten bundelen.

    lees meer


    Deltaplan Dementie

    Deltaplan Dementie is een coöperatie waarin betrokken organisaties voor mensen met dementie de krachten bundelen. Bedrijfsleven, wetenschap, patiëntenorganisaties, zorgaanbieders, zorgverzekeraars, onderwijs en dienstverleners werken hierbij samen aan een betere dementiezorg en een dementievriendelijke samenleving.

    Hoogleraar Klinische Geriatrie Marcel Olde Rikkert is vertegenwoordiger van het Radboudumc in het Deltaplan Dementie. Hierin levert het Radboudumc niet alleen een bijdrage voor onderzoek, maar denkt tevens mee over de ontwikkeling en inrichting van de zorg in Nederland. Olde Rikkert: “In dit overstijgende netwerk proberen we alle partijen bij elkaar te brengen om effectieve en duurzame oplossingen – ‘deltawerken’ – te creëren.”

    Olde Rikkert pleit voor een actieve houding en deelname van ouderen. “Het is belangrijk dat mensen met dementie en hun mantelzorgers blijven meedenken over het onderzoek. Oplossingen zijn namelijk alleen maar zinvol als ze maatschappelijk relevant worden gevonden. Voor patiënten is het belangrijk om waar mogelijk zélf de regie te houden en zo veel mogelijk volwaardig mee te doen in de samenleving. Ook is er nog veel winst te behalen op het gebied van preventie. Zo weten veel mensen niet wat ze zelf kunnen bijdragen aan een gezonde hersenveroudering, door bijvoorbeeld gezonde voeding, het vermijden van (teveel) genotsmiddelen en meer lichaamsbeweging. Ik hoop dat we door het Deltaplan Dementie nieuwe dementievriendelijke initiatieven en kleine lokale netwerken kunnen stimuleren en de zorg dichter bij de mensen kunnen regelen, zodat zij langer thuis kunnen blijven wonen, langer kunnen blijven meedoen in de samenleving en hun kwaliteit van leven behouden.

    Een dementievriendelijke samenleving is hard nodig. Nederland vergrijst en elk jaar komen er 13.000 mensen met een vorm van dementie bij. Het maatschappelijke en wetenschappelijke probleem van dementie is dus urgent en belangrijk genoeg om, met fikse wetenschappelijke discussie er vervolgens toch samen de verschillende schouders onder te zetten."

  • DementieNet

    Hoogleraar Klinische Geriatrie Marcel Olde Rikkert is klinisch geriater en directeur van het Radboud Alzheimer Centrum. “De zorg voor dementie is een doolhof met een enorme complexiteit, fragmentatie en verschillen in belangen. Samenwerken is netwerken is nodig om het hoofd boven water te houden. Zo werken we binnen het Radboudumc veel samen met andere afdelingen zoals Eerstelijnsgeneeskunde, Geriatrie, Psychiatrie en IQ healthcare om effectieve interventies te ontwikkelen die in de praktijk kunnen worden gebruikt. Enkele voorbeelden zijn het aanbieden van ergotherapie thuis voor patiënten en mantelzorgers, begeleiding bij het ontvangen van de diagnose dementie, en het aanleren van alledaagse taken aan mensen met dementie in de thuissituatie via de leermethode foutloos leren.” Hoogleraar klinische neuropsychologie Roy Kessels spant zich binnen het Radboudumc Alzheimer Centrum in om deze techniek en andere aspecten van de geheugenfunctie bij dementie beter te begrijpen en verbeteringen in de patiëntenzorg ook langs deze weg te realiseren.

    DementieNet

    Het Radboudumc Alzheimer Centrum is initiator van ‘DementieNet,’ een netwerk van eerstelijns zorgprofessionals die samen zorg aanbieden aan mensen met dementie en hun mantelzorgers. Marjolein van der Marck zijn als projectleider-onderzoekster en Minke Nieuwboer als senior adviseur en onderzoeker op deze manier bezig de kwaliteit van dementiezorg in ziekenhuis, verpleeghuis en thuis te verbinden en te verbeteren. Marcel Olde Rikkert: “Door al deze vormen van onderzoek en innovatie hopen we mensen beter te kunnen begeleiden in het ouder worden met cognitieve stoornissen.”
     
    DementieNet verbindt verschillende zorgprofessionals door de zorg te organiseren in een netwerk rondom de patiënt. Elke patiënt krijgt een kernteam van drie disciplines: een huisarts, wijkverpleegkundige en welzijnswerker. Dit kernteam overlegt met de andere zorgprofessionals die bij de patiënt betrokken zijn. Zo kan de zorg beter worden afgestemd op de behoeften van de patiënt en zijn naasten en wordt de last voor alle betrokkenen minder. Bovendien kunnen zorgprofessionals via DementieNet onderling kennis, inzichten en ervaringen uitwisselen en hun krachten bundelen.

Aandoening Alzheimer

Bij mensen met de ziekte van Alzheimer beschadigen de hersenen langzaam steeds erger. Het belangrijkste verschijnsel van de ziekte is dementie. bezoek aandoeningspagina

Radboudumc Alzheimer centrum

Het Radboudumc Alzheimer Centrum stimuleert de best mogelijke zorg voor Alzheimerpatiënten door nieuwe zorgprogramma’s te ontwikkelen. bezoek centrumpagina

Overig


Contact

Voor vragen over 'Wetenschap uitgelicht' neemt u contact op met een van de persvoorlichters. Bij geen gehoor kunt u bellen naar 024-3667338. persvoorlichters