Van molecuul tot mens tot populatie

Het Radboudumc doet veel fundamenteel onderzoek naar reuma. Door het onderzoeken van onderliggende ziekteprocessen proberen wetenschappers aangrijpingspunten te vinden voor het ontwikkelen van nieuwe behandelingen.
 Een andere belangrijke tak van onderzoek is het toegepaste onderzoek. Hierbij gaan onderzoekers op zoek naar betere diagnostische testen. In klinische studies wordt gekeken of een nieuw medicijn werkt. Het onderzoek vindt dus plaats op het gehele traject van basaal moleculair onderzoek tot populatiestudies.
 

Ons wetenschappelijk onderzoek naar reumatische ziekten

Het Radboudumc doet onderzoek naar de oorzaken en behandelmogelijkheden van reumatische ziekten. Onderzoek naar reumatische ziekten vindt plaats binnen de onderzoeksinstituten Radboud Institute for Molecular Life Sciences en Radboud Institute for Health Sciences.

Waarom onderzoek naar reumatische ziekten?

Bijna twee miljoen Nederlanders hebben een reumatische ziekte. De meeste reumatische aandoeningen zijn chronisch en nog niet te genezen. Het Radboudumc doet onderzoek naar de oorzaken en behandelmogelijkheden.

lees meer

Waarom onderzoek naar reumatische ziekten?

Wat is reuma?

‘Reuma’ is niet één ziekte, maar een verzamelnaam van meer dan tweehonderd verschillende aandoeningen van het houdings- en bewegingsapparaat (de spieren, pezen, gewrichten) en het omringende bindweefsel. Sommige ziekten zijn mild en voorbijgaand, maar andere kunnen chronisch en zelfs levensbedreigend zijn. Naast het bewegingsapparaat, kunnen ook andere delen van het lichaam zijn aangedaan zoals de ogen, huid, hart, longen, bloedvaten, nieren, het maag-darmstelsel en speekselklieren.

Bijna de helft van de patiënten is tussen de 40 en 64 jaar oud. Sommige reumatische ziekten komen veel voor, zoals artrose of jicht, terwijl anderen zeldzaam zijn, zoals de bindweefselziekte sclerodermie. Ook kinderen kunnen een vorm van reuma krijgen; elk jaar komen er in Nederland zo’n 300 kinderen met jeugdreuma bij.

Oorzaken

De oorzaak van veel reumatische ziekten is nog onduidelijk. Enkele vormen van reuma zijn auto-immuunziekten, zoals reumatoïde artritis of SLE. Hierbij is het afweersysteem ontregeld. Als we gezond zijn, beschermt het afweersysteem ons tegen indringers, zoals virussen en bacteriën, door deze uit te schakelen. Bij auto-immuunziekten maken de afweercellen eiwitten en ontstekingsfactoren aan die gericht zijn tegen het eigen lichaam. Hierdoor ontstaan ontstekingen in gewrichten, en soms ook in pezen, spieren,organen, bloedvaten of rond zenuwen. Waarom dit gebeurt, is nog niet bekend. Waarschijnlijk spelen een combinatie van erfelijke aanleg en omgevingsfactoren, zoals roken, een rol.

Wat is artritis?

Het Griekse woord ‘arthron’ betekent ‘gewricht’. Bij ‘artritis’ is er een ontsteking in het gewricht: de slijmvlieslaag in het gewricht produceert teveel vocht, waardoor het gewrichtskapsel uitstulpt. Doordat het gewrichtskapsel gezwollen is, kan het gewricht minder goed bewegen. Ook kunnen de spieren en pezen zijn aangetast, waardoor deze niet meer vrij kunnen bewegen. Roodheid en warmte van het gewricht komen vaak alleen voor als de artritis acuut ontstaat zoals bij jicht. Bij een chronische artritis is er meestal alleen zwelling en functieverlies. Zowel acute als chronische ontsteking van het gewricht gaat gepaard met pijn.

Behandeling

De meeste reumatische aandoeningen zijn chronisch en nog niet te genezen. Wel kunnen de aandoeningen steeds beter behandeld worden. Door onderzoek te doen naar onderliggende ziekteprocessen, kunnen we medicatie ontwikkelen die specifiek ingrijpt op bijvoorbeeld de ontsteking of pijn. Het onderzoek in het Radboudumc richt zich vooral op artrose, sclerodermie en reumatoïde artritis.


Onderzoek binnen het Radboudumc

Onderzoek naar reumatische ziekten is een belangrijk onderzoeksthema binnen het Radboudumc. Speciale aandacht gaat uit naar de aandoeningen artrose, sclerodermie en reumatoïde artritis.

  • Het onderzoek vindt plaats op het gehele traject van basaal moleculair onderzoek tot populatiestudies.

    lees meer


  • Artrose

    Hoogleraar Experimentele Reumatologie Peter van der Kraan ontrafelde het mechanisme van weefselschade bij artrose. Peter van der Kraan: “Artrose is géén slijtage, maar een ziekteproces waarbij gewrichtskraakbeencellen hun eigen kraakbeen gaan afbreken. Een cruciaal eiwit in dit proces is de groeifactor Transforming Growth Factor-beta (TGFß).” Zijn onderzoeksteam ontdekte dat  een beetje groeifactor actief wordt als we kraakbeen belasten, dus als we bewegen. Deze groeifactor voorkomt dat  gewrichtskraakbeencellen het kraakbeen gaan afbreken.  Dit betekent dat belasting van het gewricht beschermt tegen artrose. Van der Kraan vervolgt: “Het effect van deze groeifactor hangt af van de omstandigheden: zo beschermt het op jongere leeftijd, maar bij ouderen werkt deze bescherming minder goed. Een andere omstandigheid is gewrichtsontsteking, dit verhindert het normaal functioneren van kraakbeencellen. We ontdekten ook dat het uitmaakt hoevéél groeifactor in het gewricht aanwezig is. In een gezond gewricht zit weinig (vrij) TGFß. Bij beschadigd kraakbeen komt de groeifactor in veel grotere hoeveelheden vrij dan bij normale belasting. Als deze grote hoeveelheid lang in het gewricht zit, leidt dat tot de veranderingen in bot en bindweefsel die we zien bij artrose.”

    Kennis over het ziektemechanisme biedt aangrijpingspunten voor het ontwikkelen van nieuwe behandelingen, zoals het kraakbeenherstel. Het Radboudumc probeert uit stamcellen nieuw en gezond permanent kraakbeen te kweken. Het Radboudumc werkt samen met andere academische centra en bedrijven in Nederland aan het ontwikkelen van een kraakbeenherstel behandeling.

    Een ander onderzoeksproject is het ADIPOA-2 onderzoek. Hierin werkt het Radboudumc samen met achttien Europese onderzoekscentra. Zij onderzoeken de behandeling van knieartrose met stamcellen die zijn gekweekt uit lichaamseigen buikvet. Gekeken wordt of het inspuiten van stamcellen bij artrosepatiënten de ontsteking kan remmen en schade aan het gewricht kan verminderen.

    Hoogleraar Peter van der Kraan: “Met ons onderzoek willen we de patiënt helpen. In de komende jaren hopen we onze inzichten in het ziekteproces van artrose om te zetten naar toepassingen voor patiënten in de kliniek.”
     

  • Reumatoïde artritis

    Een deel van het onderzoek naar reumatoïde artritis is gericht op het ontrafelen van de ziektemechanismen en de rol van specifieke ontstekingsfactoren.
    Ook vindt er onderzoek plaats naar het optimaliseren van de diagnostiek. Met behulp van scoringsmethoden kunnen artsen de ernst van de reumatoïde artritis in kaart brengen. Door onderzoek naar deze scoringsmethoden kan de diagnostiek verbeterd worden.  Ook wordt er onderzoek gedaan naar (genetische) aangrijpingspunten voor nieuwe behandelingen of geneesmiddelen.  Beiden met als doel om de kwaliteit van leven van patiënten te verbeteren.
    Daarnaast verricht het Radboudumc onderzoek bij grote groepen patiënten met reumatoïde artritis, bijvoorbeeld voor onderzoek naar de kosteneffectiviteit van dure medicatie, zoals de biologicals. Er wordt gekeken naar de mogelijkheid om het gebruik van deze medicijnen te verminderen zonder verlies van effectiviteit.
    Een ander project van het Radboudumc richt zich op de werking van een speciaal e-health programma “Reuma zelf te lijf” voor patiënten met reumatoïde artritis. Onderzoekers kijken of patiënten beter zelfmanagementgedrag hebben na het online programma te hebben gebruikt.
     

  • Sclerodermie

    Het team van Peter van der Kraan richt zich, in nauwe samenwerking met het klinische team van reumatologe Madelon Vonk, op het ontrafelen van het ziektemechanisme bij sclerodermie, een relatief zeldzame maar ernstige auto-immuunziekte waarbij verbindweefseling optreedt van de organen, huid en gewrichten. Een van de belangrijkste doodsoorzaken voor deze patiënten is pulmonale arteriële hypertensie (PAH).  Bij PAH is er een vernauwing van de bloedvaten in de longen. Madelon Vonk: “Waarom krijgt de ene patiënt wel PAH en de andere niet? Wie moeten we wel hierop screenen en wie niet? Dit zijn intrigerende vragen. Het zo snel mogelijk diagnosticeren en behandelen van PAH is gunstig voor de overlevingskansen en de kwaliteit van leven. Daarom doen we onderzoek naar het identificeren van risicofactoren voor PAH en naar het verbeteren van de vroege diagnostiek en screening hiervan.” Zo heeft het team van Madelon Vonk een hulpmiddel ontwikkeld dat kan worden gebruikt om zo snel mogelijk PAH bij patiënten met sclerodermie te diagnosticeren, de PAH risicocalculator. Deze screeningsmethode wordt internationaal toegepast. Daarnaast richt het onderzoek van het Radboudumc zich op het verbeteren van de overlevingskansen en de kwaliteit van leven van patiënten met PAH en sclerodermie.
     

Impact van ons onderzoek

Door onderzoek te doen naar reumatische aandoeningen hoopt het Radboudumc de onderliggende ziekteprocessen beter te begrijpen. Met deze kennis willen we reumatische aandoeningen proberen te voorkomen en de diagnostiek, behandeling, prognose en kwaliteit van leven voor u verbeteren.

Expertise­centrum

Het Radboudumc doet onderzoek naar de oorzaak en nieuwe behandelingen van pulmonale arteriële hypertensie (PAH). Daarvoor is binnen het Radboudumc het landelijk expertisecentrum voor mensen met PAH opgericht.

lees meer

Expertise­centrum

 

Pulmonale arteriële hypertensie (PAH) is een zeldzame, ongeneeslijke ziekte waarbij de bloeddruk in de longslagader te hoog is. Er zijn verschillende oorzaken, zoals de bindweefselziekte sclerodermie, maar ook andere reumatische aandoeningen. Het Radboudumc doet onderzoek naar de oorzaak en nieuwe behandelingen van PAH. Daarvoor is binnen het Radboudumc het landelijk expertisecentrum voor mensen met pulmonale hypertensie opgericht. Dit nationaal en internationaal erkende centrum zorgt voor patiëntenzorg en onderzoek bij mensen met PAH.

Aandoeningen

  • Artrose is een aandoening van de gewrichten.

    lees meer


Contact

Voor vragen over 'Wetenschap uitgelicht' neemt u contact op met een van de persvoorlichters. Bij geen gehoor kunt u bellen naar 024-3618910 persvoorlichters