Onderzoek Erfelijkheids­onderzoek Exoom­sequencing (WES)


Wat is exoomsequencing?

Exoomsequencing is een techniek waarmee we de oorzaak van erfelijke aandoeningen kunnen opsporen. Met deze techniek kunnen we alle 20.000 genen van een persoon tegelijkertijd in kaart brengen.

lees meer

Wat is exoomsequencing?

Exoomsequencing is een techniek waarmee we alle 20.000 genen van één persoon tegelijkertijd in kaart kunnen brengen. Deze techniek wordt ook wel Whole Exome Sequencing (WES) genoemd.

Het onderzoeken van meedere genen tegelijkertijd vergroot de kans dat we de oorzaak van de erfelijke aandoening opsporen. Op dit moment is van ongeveer een kwart van alle genen bekend bij welke aandoening ze een rol spelen. we noemen dit bekende genen.
Nadat alle 20.000 genen in kaart zijn gebracht, kijken we eerst naar de veranderingen in genen waarvan we weten dat ze bepaalde aandoeningen kunnen veroorzaken.We noemen dit een genenpannel. In zo'n pannel zitten bijvoorbeeld 100 of 350 genen. Bij sommige aandoeningen worden direct alle bekende genen onderzocht. Dit krijgt u van te voren te horen. Als we geen afwijkingen vinden dan kunnen we de overige genen verder onderzoeken, als u hiervoor toestemming geeft. Er wordt dan gekeken in de genen wwarvan de functie nog niet bekend is. Hierdoor kunnen we niet voorspellen of en wanneer we de oorzaak van de aandoening vinden.

Over genen en chromosomen

Chromosomen zijn dragers van ons erfelijk materiaal. Een chromosoom bestaat uit DNA en genen. Als iemand een erfelijke aandoening heeft, functioneren één of meerdere genen niet goed.

lees meer

Over genen en chromosomen

In iedere cel van je lichaam zitten chromosomen. Op de chromosomen liggen genen. Een gen is een stukje DNA. Elk gen beschrijft de code van een kenmerk, die (mee)bepaalt hoe u er uit ziet en hoe uw lichaam werkt. Normaal gesproken bevat iedere lichaamscel 46 chromosomen, verdeeld over 23 paren. Van elk paar chromosomen is 1 chromosoom afkomstig van de vader en 1 van de moeder. De paren 1 tot en met 22 zijn voor mannen en vrouwen gelijk. Het 23e paar chromosomen bevat de geslachtschromosomen. Dit zijn voor vrouwen 2 X-chromosomen, en voor mannen 1 X-chromosoom en 1 Y-chromosoom.

Een chromosoom bestaat uit DNA en genen. Mensen hebben ongeveer 20.000 genen. Alle genen hebben een specifieke functie.  Als iemand een erfelijke aandoening heeft, functioneren één of meerdere genen niet goed. Dit komt omdat er genen ontbreken, er te veel zijn of omdat er een afwijking in een bepaald gen aanwezig is. Het opsporen van een fout in het DNA kan helpen bij het stellen van een diagnose bij de patiënt.  Dit kan ook van belang zijn voor  familieleden.

Het onderzoek Wat kunt u verwachten?

Voor het onderzoek nemen we bloed bij u af. Soms is het ook nodig om bloed van uw ouders af te nemen. De uitslag van het onderzoek ontvangt u na ongeveer 4 maanden.

lees meer

Het onderzoek Wat kunt u verwachten?

U heeft een gesprek met de arts, waarin uitleg wordt gegeven over de test. Indien u besluit om dit onderzoek te laten doen, wordt bloed afgenomen (5-20 ml, 1-2 buisjes). Soms is het ook nodig om bloed van de ouders van de patiënt af te nemen.
De uitslag van het onderzoek is na ongeveer 4 maanden bekend. De arts zal afspraken met u maken over de wijze waarop de uitslag wordt besproken.
 

De uitslag

Er zijn verschillende uitslagen mogelijk. Het kan zijn dat we een afwijking in uw DNA vinden. Het is ook mogelijk dat we geen veranderingen vinden. Vaak wordt een verandering gevonden waarvan de betekenis onduidelijk is en meer onderzoek nodig is. Er bestaat een kleine kans op een nevenbevinding.

lees meer

De uitslag

Na het onderzoek zijn 4 uitslagen mogelijk:
  1. We vinden een afwijking in het DNA die zeker de oorzaak is van de erfelijke aandoening. Dit wordt met u besproken. Ook hoort u of deze DNA-afwijking bij andere familieleden aanwezig kan zijn en of zij een verhoogde kans hebben om de aandoening te krijgen.
  2. We vinden geen afwijkingen in het DNA die de aandoening kunnen verklaren. We bespreken dan de eventuele mogelijkheden voor verder onderzoek met u.
  3. We vinden één of meerdere veranderingen in het DNA waarvan de betekenis niet meteen duidelijk is. In dat geval is verder onderzoek nodig, bijvoorbeeld bij familieleden. U kunt zelf beslissen of u uw familie informeert en/of vraagt om mee te doen aan het onderzoek. Wij benaderen uw familie nooit zelf.
  4. Het onderzoek is bedoeld om de oorzaak van de aanwezige aandoening op te sporen. Maar omdat bij het onderzoek meerdere genen worden onderzocht, is er ook een kleine kans dat er bij toeval een aanleg voor een andere ziekte wordt gevonden. Dit noemen we een nevenbevinding. We zouden bijvoorbeeld kunnen ontdekken dat iemand een verhoogde kans heeft op het krijgen van kanker of op een ziekte van de hartspier. Dit kan belangrijke gevolgen voor de patiënt zelf hebben, maar ook voor familieleden.
    Als er sprake is van een nevenbevinding, wordt dit besproken in een onafhankelijke commissie van specialisten. Als uit dit overleg blijkt dat het in belang van de patiënt is om deze informatie te hebben, dan brengt de commissie de arts op de hoogte van de nevenbevinding. Vervolgens bespreekt de arts de bevinding met u.
In alle gevallen brengt uw eigen arts u op de hoogte van de uitslag van het onderzoek.

Contact

Polikliniek Klinische Genetica
(024) 361 39 46

neem contact op

Betrouwbaar­heid en mogelijkheden in de toekomst

Exoomsequencing is een goede test, maar er kunnen ook afwijkingen gemist worden.

lees meer

Betrouwbaar­heid en mogelijkheden in de toekomst

Exoomsequencing is een goede test, maar de gevoeligheid van de test is geen 100%. Dit betekent dat er een kleine kans bestaat dat er een genetische afwijking aanwezig is, maar dat deze toch niet wordt gevonden.
Ook is het mogelijk dat we er later achter komen dat een verandering in een gen toch een ander gevolg heeft dan wij nu denken. Dit melden we aan uw behandelend arts. Hij of zij informeert u hierover.
 
Er kan bij het onderzoek geen afwijkingen worden gevonden, of een DNA-verandering waarvan de betekenis niet geheel duidelijk is. We raden u dan aan om over ongeveer 3-5 jaar opnieuw te informeren of er inmiddels meer bekend is. De kennis over de functie van genen en erfelijke aandoeningen neemt namelijk snel toe. Het is daarom goed mogelijk dat we nu geen oorzaak voor uw aandoening  vinden, maar in de toekomst wel.
 

Opslag van materialen en gegevens

Voor het onderzoek nemen we bloed bij u af. Dit slaan we op bij de afdeling Genetica. Ook worden de genetische data opgeslagen.

lees meer

Opslag van materialen en gegevens

Voor het onderzoek nemen we bloed af. Soms is het ook nodig dat we bloed afnemen bij  ouders. Het materiaal dat we niet gebruiken voor het onderzoek slaan we op bij de afdeling Genetica en wordt bewaard zoals wettelijk vastgelegd.
 
Omdat we meer willen weten over erfelijke aandoeningen is het belangrijk om de gegevens van alle onderzochte patiënten te verzamelen. De onderzoeksgegevens worden daarom opgeslagen bij de afdeling Genetica van het Radboudumc. Dit doen we onder code. Dit houdt in dat we uw persoonsgegevens niet opnemen. Zo kunnen de gegevens anoniem met andere onderzoeksgroepen worden uitgewisseld. De code is in beheer van uw behandelend arts. Als de onderzoeker iets ontdekt wat voor u van belang is, dan wordt dit aan uw behandelend arts gemeld. Hij of zij zal u vervolgens informeren. Voor het onderzoek vragen wij uw schriftelijke toestemming. U heeft het recht om op elk moment uw toestemming in te trekken, zonder dat dit van invloed is op de kwaliteit van uw behandeling. Voor meer informatie of als u uw toestemming wilt veranderen, dan kunt u terecht bij uw arts.
 

Erfelijkheids­advisering (Klinische Genetica)

Bij erfelijkheidsonderzoek zoeken we uit of een ziekte of aangeboren afwijking, van uzelf of een familielid, erfelijk is. Voor erfelijkheidsonderzoek kunt u terecht op de polikliniek klinische genetica.

lees meer

Kosten

Uw zorgverzekeraar vergoedt exoomsequencing. Als u dit jaar nog geen medische kosten heeft gehad kan de test wel ten koste gaan van uw eigen risico. Kinderen onder de 18 jaar hebben geen eigen risico.

Informatie voor verwijzers


Exoom­sequencing (WES)

Moleculair onderzoek naar pathogene mutaties in het exoom.

lees meer

Exoom­sequencing (WES)

Exoomsequencing, ook wel Whole Exome Sequencing (WES) genoemd, is een test waarbij het mogelijk is om alle exonen en de intronovergangen van de 20.000 genen (het exoom) van een patiënt te onderzoeken in één test. Bij deze test worden er zowel puntmutaties, zoals missense, nonsense, splice site, als kopienummer varianten (deleties en duplicaties) gedetecteerd. In 2011 is de Afdeling genetica daarmee begonnen. In november 2016 is op ons lab de 10.000ste diagnostische exoom-analyse verwerkt.
 
Voor genetisch heterogene aandoeningen kunnen we met exoomsequencing efficiënter op zoek gaan naar de moleculaire oorzaak. Voor veelvoorkomende heterogene aandoeningen hebben wij panels ontwikkeld met hierin de bekende ziektegenen. Voor de aandoeningen die in deze panels voorkomen is het mogelijk om het betreffende genenpakket te laten onderzoeken (stap 1). Deze panelonderzoeken zijn inmiddels beschikbaar voor alle medische specialisten met uitzondering van panels erfelijke kanker, MCA (multiple congenitale afwijkingen) en Mendelioom. Deze panels kunnen uitsluitend door klinisch genetici aangevraagd worden.

In het geval dat de oorzaak van de aandoening binnen het genpanel niet is gevonden, is een analyse van het gehele exoom (stap 2) een mogelijkheid. Bij deze tweede stap is er kans op bevindingen die niet met de adviesvraag te maken hebben. Het adviseren van patiënten hierover en het aanvragen van de analyse van het gehele exoom is alleen mogelijk voor Klinische genetica. Voor de klinische genetica is het ook mogelijk stap 1 en 2 in één keer te laten uitvoeren.

Daarnaast is het een optie om bestaande data opnieuw te laten analyseren. Dit kan bijvoorbeeld een ander genpanel of een gehele exoom-analyse zijn als het genpanel geen moleculaire oorzaak heeft opgeleverd (stap 2). Deze heranalyse van bestaande data valt onder het zorgproduct heranalyse (van WES).


Exoom­panels

  Deze exoompanels ondervinden regelmatig een update, waarbij genen worden toegevoegd aan (of verwijderd uit) het panel. Wilt u een oudere versie van een panel raadplegen, klik dan hier .
 
Een overzicht van alle genen die door ons door middel van exoomsequencing geanalyseerd worden en in welk panel het gen van interesse zich bevindt kan via Genelists.

Met eventuele vragen kunt u mailen naar: gen@radboudumc.nl

 
inloggen