Afdelingen Nierziekten Niertransplantatie

Voor veel mensen met een slechte nierfunctie, is transplantatie de beste behandeling. Een niertransplantatie is een operatie waarbij we de nier van een donor in het lichaam van een nierpatiënt plaatsen. De nier kan afkomstig zijn van een levende of overleden donor. Het Radboudumc is één van de negen universitair medische centra waar niertransplantaties uitgevoerd mogen worden.

Transplantatie van overleden donor

Jaarlijks komen er in Nederland ongeveer 350 nieren van overledenen voor transplantatie beschikbaar. Omdat er lange tijd meer vraag was dan aanbod, is er een wachtlijst ontstaan, gemiddeld 4 tot 5 jaar.

lees verder

Transplantatie van overleden donor

Jaarlijks komen er in Nederland ongeveer 350 nieren van overledenen voor transplantatie beschikbaar. Omdat er lange tijd meer vraag was dan aanbod, is er een wachtlijst ontstaan, gemiddeld 3 tot 4 jaar vanaf de start van de dialyse. Wie een nier krijgt van een overleden donor hangt af van meerdere factoren. De belangrijkste:
  • Hoe goed de weefseleigenschappen van de overleden donor passen bij die van de ontvanger.
  • Of de donor in een Nederlands of buitenlands ziekenhuis ligt: hoe korter de nier buiten het lichaam verblijft hoe beter de kwaliteit van de donornier blijft.
  • De wachttijd, geteld vanaf de start van dialyse.
De punten voor elk van deze factoren krijgt worden bij elkaar opgeteld. Degene met de meeste punten krijgt het nieraanbod.
Als u bij Eurotransplant op ‘transplantabele urgentie’ geplaatst wordt, geldt de startdatum van nierfunctievervangende therapie als eerste dag van uw wachttijd. Dat is dus niet de datum van aanmelding bij Eurotransplant, of de datum waarop u beoordeeld bent op geschiktheid voor transplantatie in het Radboudumc.
Doordat er naast de wachttijd andere factoren meetellen kan het gebeuren dat u eerder een nieraanbod krijgt dan een andere patiënt die eerder dan u met dialyse gestart is.
Omdat de weefselovereenkomst een belangrijke factor is bij de toewijzing van donornieren kunt u al op de wachtlijst geplaatst worden heel kort voordat u met dialyse begint. Als er een nier beschikbaar komt met veel overeenkomst kunt u in aanmerking komen voor deze nier, ondanks dat u nog (net) niet gestart bent met dialyse. De kans dat u dan een aanbod krijgt is zeer klein, want u heeft nog geen wachttijd opgebouwd. 

ESP (Eurotransplant senior program)

Nieren van donoren van 65 jaar of ouder worden met voorrang toegewezen aan ontvangers van 65 jaar of ouder. Dit heet het Eurotransplant Senior Program (ESP), ook wel old-for-old genoemd. Daarbij is de weefselovereenkomst minder belangrijk. We streven vooral naar een korte verblijfstijd van de nier buiten het lichaam. Het voordeel van het ESP voor de ontvanger van 65 jaar of ouder is dat de wachttijd voor een donornier korter wordt zonder dat het langetermijn resultaat van de transplantatie aantoonbaar slechter is. Dit laatste geldt met name als bij de acceptatie van een nier van een 65+ donor strikte kwaliteitscriteria in acht worden genomen.
Tegelijkertijd bevordert deze manier dat nieren van jongere donoren (jonger dan 65 jaar) vooral worden toegewezen aan jongere ontvangers. Bij deze (standaard) toewijzing is een zo goed mogelijke weefselovereenkomst wel heel belangrijk om de werkingsduur van de nier te verlengen en ook om de kansen op het vinden van een eventuele volgende donornier te verhogen.
Als u 65 jaar of ouder bent gaan we er van uit dat u gebruik wilt maken van het ESP. Daarnaast blijft u dan ook op de ‘gewone’ wachtlijst staan, maar de kans dat u via die route een nier krijgt is kleiner omdat op deze lijst ook alle ontvangers jonger dan 65 jaar staan.
U kunt er ook voor kiezen om niet aan het ESP deel te nemen. Voor de toewijzing van een donornier hanteren we dan precies dezelfde (standaard) werkwijze als voor patiënten jonger dan 65 jaar. U maakt dan kans op een nier van een jongere donor met een betere weefselovereenkomst, maar de keerzijde is dat de gemiddelde wachttijd circa 1 jaar langer wordt.

Lees meer

Wilt u meer lezen over ‘toewijzing van postmortale nieren’?
https://www.transplantatiestichting.nl/medische-procedure/op-de-wachtlijst

Transplantatie met een levende donor

Het is goed mogelijk om met één nier te leven. Daarom kan iemand tijdens zijn leven een nier afstaan aan een ander. De donor kan een familielid zijn of een bekende, maar er zijn ook mensen die anoniem een nier afstaan.

lees verder

Transplantatie met een levende donor

Het is goed mogelijk om met één nier te leven. Daarom kan iemand tijdens zijn/haar leven een nier afstaan aan een ander. De donor kan een familielid zijn of een bekende, maar er zijn ook mensen die anoniem een nier afstaan.

Voordelen levende nierdonatie

Een transplantatie met een nier van een levende donor heeft een aantal voordelen ten opzichte van een transplantatie met een nier van een overleden donor.
  • De nier is sneller beschikbaar. Soms kan de transplantatie al plaatsvinden vóór u gestart bent met dialyse (pré-emptieve niertransplantatie).
  • De kwaliteit van de donornier is meestal beter dan die van een overleden donor. Daardoor werkt een nier van een levende donor meestal beter en langer.
  • De operatie kan gepland worden. Zo kunnen we zorgen dat zowel u als de donor in optimale conditie zijn voor de operatie.

Vier soorten niertransplantatie
met levende donor

  • Directe donatie door een (niet-)bloedverwant
  • Cross-over transplantatie
  • Transplantatie over de bloedgroepbarrière (ABO incompatibele niertransplantatie)
  • Altruïstische nierdonatie

Directe donatie door een (niet-)bloedverwant
De bloedgroep van de donor moet passen bij die van de ontvanger. Daarvoor hoeft de bloedgroep van de ontvanger en donor niet perse het dezelfde te zijn.

  • Heeft u bloedgroep A dan kunt u een nier ontvangen van een donor met bloedgroep A of 0.
  • Heeft u bloedgroep B dan kunt u een nier ontvangen van een donor met bloedgroep B of 0.
  • Heeft u bloedgroep 0 dan kunt u een nier ontvanger van een donor met bloedgroep 0.
  • Heeft u bloedgroep AB dan kunt u een nier ontvangen van een donor met iedere bloedgroep (A, B, 0, AB).

Cross-over transplantatie
Het komt voor dat mensen een donor met een passende bloedgroep hebben, maar toch geen nier kunnen ontvangen van die donor omdat de ontvanger antistoffen heeft tegen cellen van de donor. We noemen dit een positieve kruisproef. Dat klinkt goed: ‘positief’ maar dat is het niet! De aanwezigheid van antistoffen betekent dat het lichaam van de ontvanger de nier direct zou gaan aanvallen als die nier geïmplanteerd zou worden. Net als bij een niet passende bloedgroep, kun je bij een positieve kruisproef niet transplanteren.
Omdat het nogal eens voorkomt dat mensen een mogelijke donor hebben, maar de nier niet ‘past’ door bloedgroepverschil of een positieve kruisproef, is er een programma ontwikkeld dat ‘cross-over- transplantatie’ heet.
Donor A en ontvanger A worden gekoppeld aan donor B en ontvanger B. De nier van donor A wordt geïmplanteerd bij ontvanger B, terwijl de nier van donor B geïmplanteerd wordt bij ontvanger A. Ruildonatie dus. Zo’n ruildonatie kan ook met meerdere koppels gebeuren en gaat als volgt in zijn werk.
Zodra de ontvanger en diens donor medisch goedgekeurd zijn wordt het koppel aangemeld bij de Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS) in Leiden. Aanmelding kan plaatsvinden vanuit alle acht niertransplantatiecentra in Nederland.
Eén keer per kwartaal wordt er met behulp van een computerprogramma naar de ruilmogelijkheden gezocht. De ruil kan tussen koppels van hetzelfde centrum of van verschillende transplantatiecentra plaatsvinden. Vervolgens worden er kruisproeven gedaan, om te onderzoeken of dat wat de computer gematcht heeft ook daadwerkelijk past. Als de kruisproeven in orde zijn en de transplantatie gepland kan worden, gaat de donor naar het transplantatiecentrum waar de beoogde ontvanger behandeld wordt. Daar wordt ook de transplan- tatie uitgevoerd. De ontvanger blijft dus in het eigen transplantatiecentrum en daar komt ook de donor van het ruilkoppel. De operaties worden in principe op dezelfde dag uitgevoerd. De aan elkaar gekoppelde paren maken geen kennis met elkaar: het is een anonieme procedure. Als cross-over transplantatie voor u een mogelijkheid is, krijgt u hier meer informatie over.


Transplantatie over de bloedgroepbarrière (ABO incompatibele niertransplantatie)

Indien uw bloedgroep en die van uw donor niet passend zijn, komt u in eerste instantie in aanmerking voor het cross-over programma. Helaas lukt het niet voor iedereen om op deze manier een match te vinden met een ander koppel.
Onder bepaalde omstandigheden kunt u dan in aanmerking komen voor transplantatie over de bloedgroepbarrière.
Als de bloedgroep van u en uw donor niet passen hebt u van nature antistoffen tegen de bloedgroep van die donor. Soms is het mogelijk deze antistoffen uit het bloed te halen.
Voorafgaand aan de transplantatie krijgt de ontvanger dan een intensieve voorbereiding met medicatie en bloedfiltering.
Als u voor deze manier van transplanteren in aanmerking komt krijgt u hier meer informatie over.

Altruïstische nierdonatie/Dominotransplantatie

Als u meedraait in de cross over matchrondes kan het zijn dat u een aanbod krijgt van een nier van een altruïstische anonieme donor, ook wel Samaritaanse donor genoemd. Deze donor staat geheel belangeloos en anoniem één van zijn nieren af. Als u een aanbod krijgt voor deze vorm van transplantatie gaat uw eigen donor toch doneren, aan een andere ontvanger die eveneens meedoet in de cross over rondes.
De donor daarvan gaat ook weer doneren, etc. Zo kunnen we met het aanbod van de altruïstische donor uiteindelijk meerdere mensen helpen. Een dominoconstructie kan dus alleen als beide partijen, zowel ontvanger en donor hieraan meewerken. De transplantaties van de verschillende nieuwgevormde paren gebeuren niet op één dag, omdat ze allen in het Radboudumc uitgevoerd worden. De ontvanger krijgt eerst een nier voordat de ‘eigen’ donor gaat doneren.
Ook als u op de wachtlijst staat voor een nier van een overleden persoon kan het gebeuren dat u een aanbod krijgt van een nier van een levende donor, die u niet kent.
Het kan een donor zijn die als laatste doneert in een dominotransplantatiecyclus: zie hierboven, maar het kan ook direct van een altruïstische donor zijn. Bij het selecteren van een ontvanger worden criteria gebruikt die gangbaar zijn bij de toewijzing van nieren van overleden donoren zoals weefseltypering en wachttijd. Ook bij deze vorm van transplanteren gaat alles anoniem.


Voor- en nadelen van een niertransplanta­tie

Een niertransplantatie is een ingrijpende lichamelijke ingreep die ook van invloed kan zijn op psychisch en sociaal gebied.

lees meer

Voor- en nadelen van een niertransplanta­tie

Een niertransplantatie is een ingrijpende lichamelijke ingreep die ook van invloed kan zijn op psychisch en sociaal gebied.

Voordelen

  • Geen dialyse (meer) nodig.
  • Nauwelijks dieetbeperkingen.We adviseren u om terughoudend te blijven met zout.
  • Minder vermoeidheid. De meeste mensen hebben meer energie na de transplantatie, maar hoe snel iemand energie opbouwt en hoeveel energie iemand opbouwt, verschilt van patiënt tot patiënt.
  • U zult het minder snel koud hebben na de transplantatie.
  • U kunt beter deelnemen aan het maatschappelijk leven, zoals werk, sport en het sociale leven.
  • Afname van seksuele problemen. Als uw conditie verbetert, neemt het libido meestal ook weer toe. Mannen met een slechte nierfunctie hebben vaak erectieproblemen, vrouwen klachten van vaginale droogte. Na de transplantatie kunnen deze problemen verdwijnen. Zo niet, dan kunnen we u verwijzen naar de uroloog, gynaecoloog of sexuoloog.
Nadelen
  • Complicaties van de operatie. Een niertransplantatie is een middelzware operatie. Er kunnen complicaties optreden zoals een bloeding, trombose, wondinfectie.
  • Veel medicatie gebruiken. In de eerste maand(en) na de transplantatie krijgt u veel medicatie tegen het afstoten van de nier én tegen de bijwerkingen van deze medicijnen.
  • Bijwerkingen van medicatie. Alle medicijnen om afstoting tegen te gaan geven een verhoogd risico op infecties en op langere termijn op kwaadaardige aandoeningen (met name huidtumoren). Elk medicijn heeft ook nog eigen bijwerkingen. Bijvoorbeeld een verhoogd risico op suikerziekte, hoge bloeddruk, botontkalking, schade aan de nieren, lever of longen.
  • Onzekerheid. Na de transplantatie kunt u te maken krijgen met complicaties als infecties of afstotingsreacties. Ook is onzeker hoe lang de nier zal blijven werken.
  • Heropnames. Bij complicaties wordt u opnieuw opgenomen in het Radboudumc. Dit komt bij de meeste patiënten één of meer keren voor.
  • Frequente controles na de niertransplantatie in het Radboudumc. Na uw ontslag bezoekt u één tot twee keer per week onze polikliniek. Het aantal controles neemt af. Na een jaar kunt u terug naar het ziekenhuis waar u behandeld werd vóór de transplantatie.

Informatie­bijeenkomst niertransplantatie en donatie

18 april 2019

Het Radboudumc organiseert tweemaal per jaar een informatiebijeenkomst over niertransplantatie en donatie.

lees meer

Voorbereiding, de niertransplantatie, nazorg


Voorbereiding op de niertransplantatie

Hier leest u meer over de voorbereidingen voor een niertransplantatie en hoe u eventueel een nierdonor kunt vinden.

lees meer

Operatie en opname

Hier leest u meer over de operatie en de opname.

lees meer

Nazorg na een niertransplantatie

Hier leest u meer over de controles, wanneer contact opnemen met de nefroloog, medicatie tegen afstoting, psychosociale gevolgen, op reis en vervoer

lees meer

Overige informatie


Informatiefolder

U kunt deze Patiënten Informatie Map zien als een voorlichtingsmap die dient ter aanvulling op en ondersteuning van de mondelinge informatie die u krijgt van artsen en verpleegkundigen. bekijk het pdf-bestand

Veelgestelde vragen en antwoorden

Moet ik mijn nier beschermen? Mag ik zwanger worden? Wat als ik mijn medicijnen vergeten ben? Lees alle veel gestelde vragen en antwoorden.

lees meer

Veelgestelde vragen en antwoorden

Algemeen

Kan ik familie of vrienden vragen om een nier aan mij te geven?
Ja dat kan. Hoe u dit bespreekbaar maakt is persoonlijk. Sommige mensen vragen dit makkelijk, maar de meeste mensen vinden het moeilijk. Als u dit moeilijk vindt dan kunt u contact opnemen met het Nierteam aan huis. Klik hier als u meer wilt weten over het vinden van een nierdonor.

Hoe lang gaat een nier mee?
Gemiddeld functioneert een nier van een overleden donor zo’n 10 à 15 jaar. Een nier van een levende donor 20 à 25 jaar. Er zijn echter geen garanties. Veel factoren beïnvloeden of een nier goed blijft werken. Het komt voor dat een gedoneerde nier helemaal stopt met werken. U moet dan (weer) met dialyse behandeld worden of een nieuwe transplantatie ondergaan.

Kun je vaker een nieuwe nier krijgen?
Ja, dat kan. Als u aan de voorwaarden voldoet doorloopt u opnieuw het transplantatieproces.

Na de operatie

Mag ik alternatieve medicijnen gebruiken?
Wilt u homeopathische of andere alternatieve geneesmiddelen gebruiken? Overleg dit dan met uw behandelend arts. Sommige middelen beïnvloeden de werking van uw medicatie, bijvoorbeeld st. janskruid.

Wat moet ik doen als er bijwerkingen optreden?
Stop nooit zonder overleg medicijnen. Neem altijd contact op met uw behandelend arts of verpleegkundige.

Wat moet ik doen als ik mijn medicijnen vergeten ben?

  • Medicijnen die u twee keer per dag inneemt: ontdekt u binnen vier uur dat u de medicijnen vergeten bent, neem ze dan alsnog in. Is het langer dan 4 uur geleden dat u de medicijnen in had moeten nemen, neem dan contact op met uw behandelend arts of verpleegkundige. Neem nooit een dubbele dosis in!
  • Medicijnen die u een keer per dag inneemt: als u binnen 8 uur ontdekt dat u een dosis vergeten bent, kunt u ze alsnog innemen.
Wat kan ik doen als ik moeite heb met het doorslikken van pillen?
Probeer de pillen in te nemen met vla, appelmoes of iets dergelijks. Eventueel kunt u pillen fijnmalen. Behalve capsules, deze moet u altijd in zijn geheel doorslikken.

Wat moet ik doen als de apotheker andere medicatie aflevert dan ik gewend ben?
Voor de meeste medicijnen is dit geen probleem, omdat een ander merk dezelfde werkzame stof bevat. Behalve bij:
  • tacrolimus (Prograft / Advagraf);
  • ciclosporine (Neoral).

Bij deze medicijnen kan een extra controle van uw bloedspiegel nodig zijn. Vraag de apotheker om contact op te nemen met uw behandelend arts. 

Moet ik mijn nier beschermen?
Alleen bij sporten waarbij u een trap of klap kunt oplopen, raden we aan een nierschildje aan te schaffen. Vraag ernaar bij uw arts of verpleegkundige.

Wanneer mag ik weer autorijden?
Zodra u zich daar lichamelijk en geestelijk goed genoeg voor voelt.

Moet ik antibiotica gebruiken bij een operatieve ingreep?
Bij een kleine ingreep zoals het verwijderen van een kleine huidtumor is dit niet nodig. Bij een grotere ingreep of een tandheelkundige behandeling waarbij u veel bloed verliest, adviseren we preventief een antibioticum te gebruiken. Informeer hiervoor bij uw arts.

Moet ik meewerken aan de oproep voor de griepprik?
Nierpatiënten horen tot de risicogroepen die in aanmerking komen voor de griepprik. Maar de medicijnen tegen afstoting kunnen de werking van de griepprik beïnvloeden. Is de transplantatie minder dan een half jaar geleden? Overleg dan met uw behandelend arts of de griepprik zinvol is. Als de transplantatie langer dan een half jaar geleden is, kunt de griepprik het beste wel halen.

Wanneer kan ik weer gaan werken?
Dit is afhankelijk van uw herstel en werksituatie. Bespreek het bij twijfel met uw arts of verpleegkundige.

Mag ik zwanger worden na een niertransplantatie?
Als uw nierfunctie goed is en er zijn geen andere grote problemen kan het meestal wel. Maar pas anderhalf jaar na de transplantatie. Bespreek uw kinderwens met uw behandelend arts of verpleegkundig specialist.