Voorbereiden

In de laatste fase van uw leven komt u voor allerlei vragen en vaak ingrijpende beslissingen te staan. Het is belangrijk om over deze zaken goed na te denken en deze te bespreken. lees meer

Voorbereiden

In de laatste fase van uw leven komt u voor allerlei vragen en vaak ingrijpende beslissingen te staan. Wat staat mij te wachten? Hoe kan ik me zo goed mogelijk voorbereiden? Door er vooraf goed over na te denken en deze zaken te bespreken kan er zoveel mogelijk rekening gehouden worden met uw mening en wensen.
De onderwerpen zijn ingrijpend voor zowel u als uw familie, maar ook voor de betrokken hulpverleners. U kunt met vragen altijd terecht bij de behandelend arts en/of verpleegkundige.

Iemand die gaat sterven heeft vaak behoefte aan extra zorg. Denk bijvoorbeeld aan:
  • lichamelijke zorg,
  • pijnbestrijding,
  • gesprek met een hulpverlener, bijvoorbeeld een geestelijke verzorger, psycholoog of maatschappelijk werker,
  • een kamer apart,
  • doorlopend bezoek,
  • een speciaal dieet.
In het ziekenhuis ziet u de verpleegkundigen vaker dan uw arts. Zij kunnen u helpen, adviseren of verwijzen bij uw wensen en behoeften. Als u iets wilt bespreken met uw behandelend arts of specialist dan zorgt de verpleegkundige ervoor dat deze bij u langs komt.
 

Palliatieve zorg

Ondersteunende zorg en palliatieve zorg is gericht op het verbeteren van de kwaliteit van leven van mensen die ongeneeslijk ziek zijn. Er kan nog veel worden gedaan om deze periode van leven zo goed mogelijk te laten verlopen. lees meer

Medicijnen

Er zijn veel mogelijkheden om pijn tegen te gaan en we doen er alles aan zodat u uw laatste levensfase zonder pijn kan leven. Veel pijnklachten zijn met medicatie goed onder controle te brengen en te houden lees meer

Medicijnen

Er zijn veel mogelijkheden om pijn tegen te gaan en we doen er alles aan zodat u uw laatste levensfase zonder pijn kan leven. Veel pijnklachten zijn met medicatie goed onder controle te brengen en te houden. De medicatie wordt waar mogelijk in tabletten gegeven, maar kan ook worden toegediend via een pleister op de huid. Wanneer slikken niet meer mogelijk is kan de medicatie ook onder de huid gegeven worden met behulp van een pompje.

Opioïden

Opioïden zijn medicijnen die als pijnbestrijding gebruikt worden. Een voorbeeld van een opioïd is morfine. Het is belangrijk dat u deze medicijnen volgens voorschrift van de arts inneemt. Opoïden kunnen de volgende bijwerkingen hebben:
  • obstipatie, verstopping van de darmen
  • misselijkheid en braken
  • sufheid
  • ademhalingsmoeilijkheden
  • duizeligheid
  • jeuk
  • transpiratie
  • storingen in de waarneming zoals hallucinaties en waandenkbeelden (bij hoge doseringen)
  • spontane spiertrekkingen (bij hoge doseringen)
Belangrijk
  • Houd goed overleg met uw arts en volg de voorschriften op.
  • Bij het instellen van de behandeling is het belangrijk dat uw (huis)arts weet of een bepaalde dosering de pijn wegneemt. Wees dus eerlijk en open tegen uw (huis)arts en vertel het als u nog pijn hebt.
  • Het gebruik van opioïden kan leiden tot een verminderd reactie- en concentratievermogen. Bij veel dagelijkse bezigheden kunt u daar last van hebben. Autorijden is bij diverse opiaten niet toegestaan.

Verpleeghuis en hospice

Als u zorg nodig heeft en niet meer thuis kan blijven wonen dan kunt u naar een verpleeghuis of een hospice. lees meer

Verpleeghuis en hospice

Verpleeghuis

In een verpleeghuis wordt de meeste zorg verleend door ziekenverzorgenden en enkele verpleegkundigen. Daarnaast werken er specialisten ouderengeneeskunde, fysiotherapeuten, geestelijk verzorgers en diëtisten. Verschillende verpleeghuizen hebben aparte afdelingen of bedden voor palliatieve zorg.

Hospice of bijna-thuis-huis

Soms zijn er geen mensen in uw omgeving die voor u kunnen zorgen in deze laatste fase. Het kan ook zijn dat de verzorging te zwaar is voor uw naasten. Of misschien is het uw wens om de laatste fase niet thuis of in een ziekenhuis door te brengen. Dan is het mogelijk om de laatste maanden verzorgd te worden in een hospice of bijna-thuis-huis in uw buurt. Er zijn twee soorten hospices:

  • hospices waar de zorg geleverd wordt door de thuiszorg en waar 24 uur aanwezigheid is van vrijwillegers (bijna-thuis-huizen)
  • hospices waar continu een verzorgende of verpleegkundige aanwezig is

De zorg die in een hospice of bijna-thuis-huis wordt verleend, wordt vergoed vanuit de zorgverzekering. U betaalt dus niet voor de zorg. Ook de hulpmiddelen die u daar nodig heeft worden vergoed. U betaalt wel een eigen bijdrage.
 
Opname
Een opname kan in gang gezet worden door een verwijzing van een arts of verpleegkundige. Ook kunt u of uw naasten contact opnemen met het hospice. Opname is meestal mogelijk als aan een aantal voorwaarden wordt voldaan. Deze verschillen per hospice.
 


Thuis

Als u niet in het ziekenhuis opgenomen bent en toch behoefte heeft aan ondersteuning en/of zorg, dan zijn er verschillende mogelijkheden.
  • Buddyzorg ondersteunt mensen die door een ernstige ziekte problemen ondervinden in het dagelijkse leven. Deze problemen hebben meestal betrekking op verliesverwerking, zingeving en eenzaamheid.

    lees meer


  • Thuiszorg

    De wijkverpleging is er voor verpleging en verzorging. Zij kunnen u ook helpen met aanvragen van hulpmiddelen (bijvoorbeeld rolstoel) of adviezen over voeding en dieet.
    Huishoudelijke hulp te organiseren via de WMO van uw eigen gemeente.

  • Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg

    De vrijwilligers bieden ondersteuning zodat de laatste levensmaanden van een patiënt op een 'zo goed mogelijke manier' doorleefd kan worden. Ze brengen rust en concrete hulp in de zorg die mantelzorgers zelf geven. https://www.vptz.nl/

Palliatieve sedatie

Palliatieve sedatie is het verlagen van uw bewustzijn met behulp van medicijnen met als doel uw lijden te verlichten. U wordt soezerig of valt in slaap. lees meer

Palliatieve sedatie

Palliatieve sedatie is het verlagen van uw bewustzijn met behulp van medicijnen met als doel uw lijden te verlichten. U wordt soezerig (verlagen bewustzijn) of valt in slaap (diepe sedatie). Door de palliatieve sedatie ontstaat er rust, zowel lichamelijk als geestelijk. Het sterven blijft het gevolg van de ziekte en niet van deze behandeling.

Starten

Starten met continue palliatieve sedatie is een ingrijpende beslissing die uitgebreid met u, uw naasten en verzorgenden besproken moet worden. Soms al vroeg in het ziekteproces zodat u en uw naasten zich erop kunnen voorbereiden. Dit maakt het ook mogelijk om met elkaar te bespreken hoe het afscheid eruit zou kunnen zien. Wanneer de behandeling is ingezet is de kans groot dat praten met elkaar niet meer mogelijk is. Soms ontstaat er een noodsituatie, waarbij de arts in uw belang snel moet handelen. Het is goed om ook deze situatie van tevoren met uw arts te bespreken. Het besluit om sedatie toe te passen is een medische beslissing die gebonden is aan richtlijnen en zorgvuldigheidseisen. De arts bepaalt of sedatie toegepast kan worden en wanneer deze kan starten. Dit neemt niet weg dat u en uw naasten ernaar mogen vragen. Natuurlijk kunt u terugkomen op een eerder genomen besluit.

Hoe werkt het?

Voor palliatieve sedatie zijn bepaalde medicijnen nodig. De arts zoekt voor elke patiënt naar de juiste dosering en samenstelling. Hiervoor zijn richtlijnen. Uw situatie bepaalt hoe diep de benodigde bewustzijnsdaling moet zijn. Het is niet goed te voorspellen hoe lang het duurt totdat het lijden voldoende is verlicht. Ook kan het voor komen dat u na een periode van diepe slaap weer wakker lijkt te worden doordat u beweegt. Wanneer uw bewustzijn sterk verlaagd is, lijdt u naar de huidige medische inzichten niet meer, ook al zijn er bewegingen.
Meestal worden de middelen toegediend via een onderhuids naaldje dat aangesloten is op een pompje dat zorgt voor continue toediening. De verpleegkundigen  verzorgen dit pompje. De arts blijft bepalen wat er toegediend wordt. Meestal beoordeelt de arts de situatie dagelijks in samenspraak met alle betrokkenen.

Overige zorg

Wanneer palliatieve sedatie wordt toegepast, bent u in de laatste fase van uw leven. U eet en drinkt vaak nog maar weinig of helemaal niet meer. Het is ook niet zinvol en meestal zelfs ongewenst om kunstmatig vocht toe te dienen. Het lichaam vraagt er niet om. Wel is het goed om de mond te blijven verzorgen en vochtig te houden. Ook kan het nodig zijn om bijvoorbeeld pijnstillende medicatie te blijven geven. Uiteraard gaat de lichamelijke verzorging zover mogelijk en gewenst door.

Wel of niet reanimeren

Reanimeren is het acuut medisch handelen door middel van hartmassage, beademing en medicatie bij een hartstilstand of ademstilstand. We vinden het belangrijk dat u weet dat u een keuze heeft en daar goed over nadenkt. lees meer

Euthanasie

Euthanasie is een vorm van levensbeëindigend handelen door een arts met het doel een einde te maken aan uitzichtloos en ondraaglijk lijden op uitdrukkelijk verzoek van de patiënt. lees meer

Euthanasie

Euthanasie is een vorm van levensbeëindigend handelen door een arts met het doel een einde te maken aan uitzichtloos en ondraaglijk lijden op uitdrukkelijk verzoek van de patiënt.

De Raad van Bestuur van het Radboudumc is van mening dat op grond van zijn katholieke signatuur en de daarmee verbonden ethische visie terughoudend moet worden omgegaan met euthanasie. Euthanasie wordt in uitzonderingsgevallen toegepast. Hierbij dienen de wettelijke regels in acht genomen te worden. Meer informatie hierover is te vinden op de site van de Rijksoverheid.

Orgaan- en weefseldonatie

Orgaan- en weefseldonatie betekent dat (nabestaanden van) een overledene organen/weefsels doneren aan iemand anders. Hiermee kunnen we transplantaties uitvoeren en levens redden. Bij een transplantatie vervangen we het zieke orgaan of weefsel van een patiënt door een gezond orgaan van een donor. lees meer

Terbeschikking­stelling

U kunt ervoor kiezen uw lichaam ter beschikking te stellen van de wetenschap. Uw lichaam wordt dan na het overlijden door een anatomisch instituut van een universiteit gebruikt voor medisch onderwijs en onderzoek. lees meer

Terbeschikking­stelling

U kunt ervoor kiezen uw lichaam ter beschikking te stellen van de wetenschap. Uw lichaam wordt dan na het overlijden door een anatomisch instituut van een universiteit gebruikt voor wetenschappelijk onderwijs en onderzoek.

Er bestaat hiervoor een wet: de Wet op de lijkbezorging. Hierin staat hoe de terbeschikkingstelling kenbaar moet worden gemaakt. Er staat in dat iemand bij leven de wens te kennen kan geven dat het lichaam na overlijden niet wordt begraven of gecremeerd, maar ter beschikking wordt gesteld aan de wetenschap. Die wens moet schriftelijk vastgelegd zijn in een zelf geschreven wilsbeschikking bij een Anatomisch instituut.

Waar kunt u uw lichaam beschikbaar stellen? 

U kunt zich registreren bij 1 van de 8 Nederlandse anatomische instituten die verbonden zijn aan een Universitair Medisch Centrum. In Nederland vindt u ze in Amsterdam (2), Leiden, Groningen, Maastricht, Nijmegen, Rotterdam en Utrecht. De procedure verschilt per instituut.

Wij zijn op dit moment geopend voor nieuwe inschrijvingen.

U kunt hiervoor bellen met het secretariaat van de afdeling Beeldvorming, Anatomie. Het telefoonnummer is 024 – 361 33 41. Onze medewerker zal de procedure met u doornemen en u een informatiepakket toezenden. Het secretariaat is bereikbaar van maandag tot en met donderdag van 08.30u tot 17.00u en op vrijdag van 08.30u tot 12.00u.

Als u geen aanvullende vragen heeft en direct het informatiepakket wilt ontvangen dan kunt u een e-mail sturen met uw naam, adres en telefoonnummer naar secretariaat.anat@radboudumc.nl. Geef hierop aan dat u een informatiepakket procedure terbeschikkingstelling wilt ontvangen. U krijgt dit dan automatisch binnen enkele werkdagen toegezonden.

De procedure bij het Radboudumc    

Hieronder ziet u hoe de procedure van het Radboudumc van de ter beschikkingstelling eruit ziet.

  1. U legt uw wens schriftelijk vast in een wilsbeschikking. Dat is de enige, rechtsgeldige manier om dit besluit vast te leggen. 
  2. Na uw overlijden zorgt onze afdeling Anatomie of een door ons uitgekozen begrafenisondernemer voor enkele noodzakelijke formaliteiten. Denk aan de aangifte van uw overlijden en het verkrijgen van toestemming van de burgemeester tot ontleding.
  3. We brengen uw lichaam naar ons Anatomisch instituut. Onze afdeling betaalt de kosten voor het overbrengen van uw lichaam vanaf de plaats van overlijden naar het Anatomisch instituut. Het kan gebeuren dat familie toch een rekening krijgt, bijvoorbeeld omdat het lichaam eerst naar het mortuarium van het ziekenhuis van overlijden wordt gebracht. Deze kosten worden niet door ons vergoed.
  4. Onze afdeling zorgt ervoor dat de stoffelijke resten van uw lichaam, na conservering en ontleding, anoniem worden gecremeerd. Het is goed dat u beseft dat uw nabestaanden hier niet bij betrokken zijn.

Soms is terbeschikkingstelling niet mogelijk

Het kan gebeuren dat de terbeschikkingstelling van te voren goed geregeld is, maar het na overlijden toch niet mogelijk is om dit door te laten gaan. In deze gevallen kunnen wij na overlijden uw lichaam helaas niet meer aannemen:

  • Een te late melding van overlijden
    Uw lichaam moet binnen 24 uur na overlijden bij ons Anatomisch instituut worden aangemeld en binnengebracht, anders kunnen we uw lichaam niet meer conserveren. Bespreek dit dus goed met uw naasten en uw huisarts.
     
  • Overlijden in het buitenland
    Bij een overlijden in het buitenland, moeten toestemmingprocedures doorlopen worden voor het overbrengen van uw lichaam naar Nederland. Dat kost zo veel tijd, dat uw lichaam niet binnen de benodigde tijd van 24 uur na overlijden aankomt in ons Anatomisch instituut.
     
  • Een besmettelijke infectieziekte
    Degenen die na uw overlijden in contact komen met uw lichaam, moeten dat niet alleen met zorg en aandacht, maar ook veilig kunnen doen. Om hen te beschermen, kunnen we uw lichaam niet aannemen wanneer u een overdraagbare infectieziekte had bij overlijden. Het gaat hierbij om zogenoemde ‘meldingsplichtige infectieziekten categorie A/B’ en infectieziekten zoals HIV en de ziekte van Creutzfeldt-Jacob. Meer informatie hierover vindt u op de website van het RIVM (www.rivm.nl).
     
  • Ongeschikt voor conservering
    ​Soms is het helaas onmogelijk om een na overlijden een lichaam te conserveren. In deze gevallen kunnen wij uw lichaam na overlijden niet aannemen:
    • Ernstige beschadiging door een ongeval of recente operatie.
    • Uw lichaam is na uw overlijden geopend voor onderzoek (autopsie) of voor orgaantransplantatie. Het is verstandig om goed naar uw donorregistratie te kijken. Lees hier meer over de nieuwe donorwet.
    • Extreem overgewicht. Bij een BMI (Body Mass Index, deze geeft de verhouding van gewicht en lengte weer) van 30 of hoger, kunnen we uw lichaam niet accepteren. We kunnen uw lichaam dan namelijk niet meer goed bestuderen en niet bewaren.
       
  • Onvoorziene omstandigheden
    • Er kan bij ons een onvoorziene situatie ontstaan, waardoor wij uw lichaam op dat moment niet kunnen accepteren. Het gaat dan om overmacht zoals bedoeld in de Nederlandse wet (artikel 6:75 van het Burgerlijk Wetboek). 
    • In het uitzonderlijke geval dat er tijdelijk een te groot aanbod van lichamen is, kunnen wij een nieuw aangeboden lichaam helaas niet accepteren.

Herdenkingsbijeenkomsten voor nabestaanden

De afdeling Anatomie van het Radboudumc houdt jaarlijks een herdenkingsplechtigheid voor de nabestaanden van de overledenen van het afgelopen jaar. Nabestaanden ontvangen hiervoor een uitnodiging van ons instituut. Deze bijeenkomsten worden ieder jaar rond Allerzielen gehouden.

Monument

In de galerij voor het Museum voor Anatomie en Pathologie van het Radboudumc staat een bijzonder monument: het dient ter nagedachtenis aan diegenen die hun lichaam ter beschikking stelden van het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek. Voor nabestaanden is het monument een tastbare plek om afscheid te nemen van hun geliefden en invulling te geven aan hun rouwproces.

  • Medewerkers
  • Intranet