Radboudumc biedt patiënten nu FAST-METS aan: een snelle en effectieve palliatieve radiotherapie voor patiënten met pijnlijke botuitzaaiingen. Radiotherapeut-oncoloog Paulien Westhoff: “Traditioneel krijgen deze kwetsbare patiënten, als ze zich met pijnlijke uitzaaiingen melden bij ons eerst een plannings-CT, waarmee we exact kunnen berekenen hoe we gaan bestralen. Dat bestralen zélf kan dan een aantal dagen later. Dat heeft drie belangrijke nadelen: de patiënt heeft langer last van de bestaande pijnklachten, de uitzaaiing kan op het moment dat we gaan bestralen inmiddels uitgebreid zijn en de patiënt moet twee keer komen. Voor deze patiënten weegt vooral dat laatste zwaar. Ze zijn vaak in een slechte conditie en zijn voor vervoer regelmatig afhankelijk van anderen, bijvoorbeeld de kinderen, die daarvoor vrij moeten nemen. Dankzij de FAST-METS-aanpak kan alles nu binnen één bezoek.”
Veel voordelen
Recente ontwikkelingen in beeldvorming en radiotherapietechnologie hebben de ontwikkeling van een CT-vrije workflow mogelijk gemaakt. Paulien Westhoff: “Met behulp van verbeterde software en hardware voeren we nu targetafbakening, dosisberekening en planoptimalisatie direct uit op cone-beam CT-beelden, terwijl de patiënt op de behandeltafel ligt. Deze FAST-METS-aanpak werd ontwikkeld door Amsterdam UMC. Wij hebben hun werkwijze hier graag overgenomen, omdat deze echt veel voordelen voor de patiënt heeft. De techniek maakt het nu ook voor ons mogelijk. We hebben nieuwe toestellen gekregen, de Ethos, waarmee we de bestraling aan kunnen passen terwijl de patiënt op het toestel ligt. En dat is exact wat we bij deze aanpak doen. Inmiddels hebben we FAST-METS zo al tientallen malen toe kunnen passen.”
Real time aanpassen
Paulien Westhoff legt uit dat er voor FAST-METS wél een recente diagnostische scan voorhanden moet zijn die globaal richting geeft. Maar dat is bij deze patiënten bijna altijd het geval. “Bij een diagnostische scan kunnen patiënten liggen in een houding die voor hen het prettigst is. Bij een planningsscan moeten ze in een houding liggen die we bij de bestraling exact kunnen reproduceren. Dat is voor hen veel vervelender. Maar nu kunnen we dus de diagnostische scan gebruiken voor een globaal plan. En als de patiënt op de Ethos ligt, in een houding die haalbaar en enigszins comfortabel is, maken we een nieuwe scan op het toestel. Op zich is dat nog niet eens nieuw, maar we kunnen nu real time het bestralingsplan aanpassen op wat we in beeld krijgen.”
Acuut
Westhoff geeft aan dat deze bestraling vervolgens vrij snel, gemiddeld na drie-vier weken, voor pijnverlichting zorgt. Deze pijn wordt vaak veroorzaakt door uitzaaiingen die het bot aantasten of tegen het botvlies drukken. Als de uitzaaiingen door de bestraling slinken, neemt die druk en daarmee de pijn af. Westhoff: “FAST-METS geeft bij deze patiënten medisch gezien een vergelijkbaar resultaat als de aanpak met een plannings-CT. Het voordeel dat we bieden zit in de snelheid van de behandeling, en daarmee verlichting van de klachten, én het feit dat ze nu maar één keer hoeven te komen. Ondertussen zetten we FAST-METS nu soms ook al in voor meer acute situaties. Denk aan dreigende dwarslaesies en bloedende tumoren. Dergelijke acute patiënten werden altijd al met spoed geholpen, maar brachten toch al gauw enkele uren op de afdeling door. Met deze workflow kunnen we voor deze patiënten de behandeling meestal binnen een uur voltooien.”
Paulien Westhoff is eerlijk: “Dit is niet een groep patiënten waar je als arts heroïek gaat bedrijven. Je geneest hier niemand. Maar dit zijn wél patiënten waar je heel veel voor kan betekenen. FAST-METS levert hen geen betere prognose, maar absoluut wel verbeterde patiëntenzorg. We kunnen het verschil maken in kwaliteit van leven.”
“Mijn kwaliteit van leven wordt hiermee sterk verbeterd”
De patiënt die we spreken, is eerder op de conventionele wijze bestraald voor uitzaaiingen in het bekken en nu met FAST-METS. Ze ervaart met name het feit dat ze niet in een specifieke houding hoeft te liggen als een groot voordeel: “Natuurlijk is het fijn dat ik voor de bestraling bij pijn nu maar één keer en niet twee keer naar het ziekenhuis hoef. Omdat ik zelf niet meer kan rijden, moet er altijd iemand mee en het voelt alsof ik haast een abonnement op het ziekenhuis heb. Maar het grootste voordeel voor mij is dat ik nu min of meer in mijn eigen houding op de tafel kan gaan liggen. Bij de plannings-CT werd er toch geduwd en geschoven om me in de juiste positie te krijgen. Nu hoeft dat niet meer. Daarnaast merkte je de vorige keer dat de pijn zich nog verder opbouwde tussen de scan en de bestraling. Elk uur dat daarvan af kan, is uiteraard winst. Na de bestraling neemt de pijn vrij snel af. Na een dag of vier tot vijf had ik de laatste keer geen last meer. Mijn kwaliteit van leven is écht het belangrijkste punt in mijn behandeling. Die wordt hiermee sterk verbeterd.”
Niet elke patiënt
FAST-METS is niet geschikt voor elke patiënt. Patiënten moeten heel gericht aan kunnen wijzen waar de pijn vandaan komt, of de diagnostische scan moet op de plek van de pijn één tumor tonen rond de plek waar de pijn zich bevindt. Bij een patiënt die bijvoorbeeld veel aangetaste wervels heeft en ‘ergens in de rug’ pijn voelt, wordt vertrouwd op de langere procedure met de plannings-CT.