Wetenschap­pelijk onderzoek SportHart: De voordelen en risico’s van sporten voor de hartgezondheid

Over het onderzoek

Sporten is gezond en verlaagt het risico op hart- en vaatziekten. Maar, is meer sporten ook altijd beter? Kan jarenlang intensief duursporten ook negatieve gevolgen hebben voor het hart? 

Steeds meer wetenschappers onderzoeken die vraag. Er zijn aanwijzingen dat jarenlang intensief duursporten, zoals hardlopen of wielrennen, mogelijk een keerzijde heeft voor de hartgezondheid. Of het ook echt gevaarlijk kan zijn voor de hartgezondheid, is nog niet met zekerheid te zeggen.

In de media komt dit onderwerp regelmatig voorbij, bijvoorbeeld wanneer er een sporter onwel wordt of overlijdt tijdens een sportevenement. Bij deze berichtgeving ontbreekt soms de nuance: de focus ligt dan op de mogelijke gezondheidsrisico’s van sporten, waardoor er allerlei vragen en zorgen kunnen ontstaan bij sporters. 

Het SportHart project zal daarom deze vragen en zorgen inventariseren. De onderwerpen waarover de meeste onduidelijkheid leeft of controverse heerst, willen we vervolgens beschrijven in een genuanceerd en onderbouwd kennisitem op deze website. Op deze manier maken we betrouwbare informatie over sporten en hartgezondheid voor iedereen toegankelijk.

Het tweede doel van het project richt zich op het uitbreiden van de huidige kennis over sporten en hartgezondheid. Hiervoor zullen we een datadonatie platform ontwikkelen waarmee het mogelijk is om eigen gegevens over de hartgezondheid met het onderzoeksteam te delen. Er is vooral nog weinig bekend over de effecten van sporten op de hartgezondheid in vrouwen, in jongeren of ouderen, en in niet-westerse groepen. We zetten ons in om onze kennis uit te breiden naar deze populaties.

Het derde doel is het organiseren van een symposium over sporten en hartgezondheid. Hier willen we nieuwe kennis, inzichten en adviezen op interactieve wijze delen met geïnteresseerde sporters en betrokkenen. Naar verwachting zal dit plaatsvinden tijdens het weekend van de Zevenheuvelenloop in 2026. Meer informatie hierover volgt te zijner tijd.

In de media

Gezondheidsvoordelen van sporten:

• Wat is gezonder: wandelen, joggen of sprinten? | Volkskrant
• Onderzoek bekrachtigt KNGF-richtlijn: opfriscursus op maat vermindert zitgedrag hartpatiënten aanzienlijk | KNGF
• Helft van Nederlanders beweegt te weinig, maar is 150 minuten per week wel voor iedereen nodig? | AD.nl
• Meer dan de helft van de Nederlanders beweegt te weinig, onderzoek naar richtlijn | NPO Radio 1

Gezondheidsrisico’s van sporten:

• Veel troponine bij sporters komt niet door vernauwde kransslagaders | Radboudumc
• Alarmstof die vrijkomt bij intensief sporten duidt niet op ongezonde kransslagaders | NRC
• Hardloopwedstrijden worden steeds populairder, maar worden ze ook gevaarlijker? | NRC
• Wat is het risico op sterfte bij sporters? | Sport & Geneeskunde (pagina 8)

Sporten in de hitte:

• Japke (34) werd onwel tijdens haar eerste marathon in de hitte, maar weet nu waar ze op moet letten | EenVandaag
• Hitteberoertes bij sporters, zo herken je de signalen | RTL

Overig:

• Feit of Fictie: Krijgen we via voedsel, medicijnen en drinkwater doping binnen? | NPO Radio 1

Wanneer kan je beter niet sporten?

Sporten is gezond, maar soms is het beter om even niet te sporten. Bijvoorbeeld als je klachten ervaart of als het extreem warm weer is. Tijdens het sporten gebeurt er van alles in je lichaam, maar bij de volgende signalen kun je beter direct stoppen met sporten:

• Pijn op de borst
• Flauwvallen of duizelig worden
• Een onregelmatige hartslag

Heb je deze klachten tijdens het sporten? Stop dan meteen en neem contact op met een arts. 

• Sporten is niet altijd veilig voor je hart

  In veruit de meeste gevallen is sporten goed voor je hart. We zien dan ook dat fanatieke sporters het liefst altijd gaan sporten. Maar soms is het beter om even niet te sporten om je hart te beschermen. Bijvoorbeeld bij griep klachten. Je lichaam heeft de energie nodig om beter te worden. Ga je toch sporten? Dan heb je kans op ontsteking van de hartspier. Fanatiek sporten kan dan leiden tot gevaarlijke hartritmestoornissen. Bij een verkoudheid kun je wel sporten.

  Griep en verkoudheid worden vaak door elkaar gehaald, daarom bestaat er een handig ezelsbruggetje. Bij klachten boven de nek (loopneus, keelpijn, hoofdpijn, etc.) heb je een verkoudheid en kun je wel sporten. Bij klachten onder de nek (hoesten, kortademig, piepende ademhaling, koorts, spierpijn, etc.) heb je griep klachten en kun je beter even niet sporten.

  Daarnaast zijn er bepaalde (ernstige) hartproblemen waarbij het beter is om niet of aangepast te sporten. Heb je een hartprobleem en twijfel je over of je beter wel of niet kunt sporten? Vraag dan advies aan een (sport)arts. 

  Tip! Kijk voor meer informatie over sporten met een hartprobleem of als je weinig energie hebt op de website van de Hartstichting. 

• Wanneer kun je na griep weer veilig beginnen met sporten?

  Begin niet te snel met sporten na ziekte. Je lichaam heeft tijd en energie nodig om te herstellen. Een handige regel is: voor elke dag dat je koorts had, neem je een tot twee dagen rust. Bouw het sporten hierna rustig op en begin met minder zware activiteiten, zoals een stukje wandelen of de trap nemen in plaats van de lift. 

  Te snel beginnen kan gevaarlijk zijn

  Als je te snel weer begint met sporten kan dit gevaarlijk zijn voor je hart en de rest van je lichaam. Je kunt dan een ontsteking van de hartspier krijgen wat kan leiden tot hartritmestoornissen. Daarnaast heb je meer kans op blessures, kun je snel opnieuw ziek worden of kun je ernstigere klachten krijgen, zoals een longontsteking.

• Sporten bij warm weer is zwaarder voor je hart

  Tijdens het sporten in de hitte verwijden de bloedvaten zich om het lichaam af te koelen. Daardoor moet het hart harder werken om je bloed rond te pompen. Daarnaast stijgt de hartslag sneller bij warm weer. Ook kunnen hogere temperaturen leiden tot een vochttekort, wat hartritmestoornissen kan triggeren. Ga je sporten bij warm weer? Zorg dan dat je voldoende drinkt, rustig aan begint, ademende kleding draagt en jezelf beschermt tegen de zon om uitdroging en hartproblemen te voorkomen. 

  Tip! Kijk voor meer informatie over tips voor je hart bij warm weer op de website van de Hartstichting

• Twijfel je?

  Als je twijfelt of je veilig kunt sporten, vraag dan advies aan een (sport)arts. Alleen in zeldzame gevallen wordt aangeraden om te stoppen met sporten, bijvoorbeeld bij instabiele, onbehandelde of risicovolle hartproblemen. In veel andere gevallen is (aangepast) bewegen juist goed voor de gezondheid.

• Bronvermelding

  De tekst is onder andere gemaakt met informatie uit:

  • De 2020 richtlijnen over sportcardiologie en bewegen in patiënten met cardiovasculaire ziekten van de European Society of Cardiology. 
  • Een webpagina van de hartstichting: Minder energie en toch sporten?

Het hartritme van sporters

Hartritmestoornissen komen veel voor en kunnen vervelend zijn. Heeft sporten effect op je hartritme? En is dit gevaarlijk? Op deze pagina lees je hoe het hartritme reageert op sporten en wanneer afwijkingen reden tot zorg kunnen zijn.

Levenslange sporters, met name duursporters, hebben vaak een groter en sterker hart en leven langer dan niet-sporters. Wel hebben zij hebben vaker last van boezemfibrilleren en -flutter dan niet-sporters. Maar, als je één van deze hartritmestoornissen hebt, kun je de kans op een beroerte verlagen door te sporten. Het blijft belangrijk om gezond te eten, niet te veel alcohol te drinken en genoeg te bewegen om de kans op hartritmestoornissen en gezondheidsproblemen zo klein mogelijk te houden, ook voor sporters.

• Gezonde aanpassingen door sporten

  Fanatieke duursporters hebben vaak een lagere hartslag, onder de 60 slagen per minuut. Met 'fanatieke duursporters' bedoelen we mensen die jarenlang of zelfs levenslang meer dan 5 uur per week intensief trainen. Bijvoorbeeld triatleten, marathonlopers of fanatieke wielrenners. Door training is hun hart groter en pompt het krachtiger. Dit is in veruit de meeste gevallen juist een teken van gezondheid, aangezien mensen met een lage hartslag fitter zijn en een lagere kans hebben op hart- en vaatziekten en vroegtijdig overlijden. Zo lang je geen klachten hebt, hoef je niets te doen.

  Soms komt een trage hartslag niet door sportbeoefening, maar door een probleem in het hart. In dat geval kun je klachten krijgen zoals duizeligheid, flauwvallen, of vermoeidheid. Dan kan in sommige gevallen een pacemaker nodig zijn. Mogelijk komt dat iets vaker voor bij sporters, maar daar loopt nog onderzoek naar.

• Hartritmestoornissen bij sporters

  Mensen die levenslang veel sporten hebben tot wel vier keer vaker last van boezemfibrilleren en boezemflutter dan niet-sporters. Bij boezemfibrilleren is de hartslag vaak te hoog en chaotisch. Bij boezemflutter is het ritme regelmatig, maar extreem hoog. Het is in vrijwel alle gevallen niet direct levensbedreigend, maar verhoogt de kans op een beroerte en kan na lange tijd wel schadelijk zijn voor het hart. Tegelijk is de kans op een beroerte bij sporters met boezemfibrilleren of -flutter juist kleiner dan bij niet-sporters met deze hartritmestoornissen. Dit komt doordat sporters vaak een betere vaatfunctie hebben en minder factoren die de kans op een beroerte vergroten, zoals een hoge bloeddruk, overgewicht en suikerziekte. 

  Hoe groot de kans op boezemfibrilleren is, hangt sterk af van de leeftijd. Onder jonge sporters ontwikkelt over een periode van 20 jaar ongeveer 1 op de 300 mensen boezemfibrilleren. Bij mannen boven de 65 jaar die levenslang intensief gesport hebben, is deze kans ongeveer 1 op de 5. Boezemfibrilleren en -flutter komt vaker voor bij mannen en ouderen. 

  Tegelijkertijd werkt regelmatig matig-intensief sporten juist beschermend tegen ritmestoornissen en andere hart- en vaatziekten. Sporten is daarom bijna altijd gezonder dan niet sporten. 

• Wie heeft de grootste kans op boezemfibrilleren?

  Boezemfibrilleren en -flutter komt vaker voor in mensen met bepaalde risicofactoren en geeft een grotere kans op een beroerte. Risicofactoren zijn: een hogere leeftijd, hoge bloeddruk, suikerziekte, overmatig gebruik van alcohol, ernstig overgewicht, nierziekten en slaapapneu. Daarom is het erg belangrijk om gezond te eten, te matigen met alcohol gebruik, genoeg te bewegen en met name de bloeddruk goed in de gaten te houden. Daarnaast speelt ook erfelijkheid een rol. Het is verstandig om naar de huisarts te gaan als boezemfibrilleren of -flutter in de familie voorkomt en jij je zorgen maakt of klachten ervaart.

  Er loopt nu onderzoek of het verminderen van de hoeveelheid sport bij fanatieke sporters met boezemfibrilleren zorgt voor een kleinere kans op boezemfibrilleren. Tot die tijd is nog onduidelijk of sporters beter minder kunnen gaan doen. Het is in ieder geval belangrijk om de hierboven beschreven risicofactoren te behandelen. 

• Wanneer moet je naar de dokter?

  Bel meteen de huisarts als je naast hartkloppingen ook ten minste één van de volgende klachten hebt:

  • Kortademigheid of benauwdheid
  • Je voelt je misselijk, duizelig, of valt (bijna) flauw
  • Je moet erg zweten en ziet bleek

  Bel 112 als je naast hartkloppingen ook pijn op de borst hebt die langer dan 5 minuten aanhoudt. 

• Bronvermelding

  De tekst is gemaakt met informatie uit:

  • Diverse wetenschappelijke artikelen:
    • Masters Athletes With Abnormal Cardiovascular Findings: A Clinical Consensus Statement of the European Association of Preventive Cardiology of the ESC and the American College of Cardiology
    • Elite female endurance athletes are at increased risk of atrial fibrillation compared to the general population: a matched cohort study
    • Risk of atrial fibrillation and stroke among older men exposed to prolonged endurance sport practice: a 10-year follow-up. The Birkebeiner Ageing Study and the Tromsø Study
    • Increased risk of atrial fibrillation among elderly Norwegian men with a history of long-term endurance sport practice
    • High prevalence of atrial fibrillation in long-term endurance cross-country skiers: echocardiographic findings and possible predictors — a 28-30 years follow-up study
    • Genetics of Atrial Fibrillation
  • Diverse webpagina’s van de Hartstichting:
    • Boezemfibrilleren
    • Boezemflutter

De aorta van sporters

Sporten is meestal gezond voor het hart en de bloedvaten. Als je jarenlang intensief en fanatiek traint, kunnen er veranderingen optreden in je lichaam. Dit kan ook de lichaamsslagader (aorta) beïnvloeden. Wat betekent dat precies? En wanneer kan zo’n verandering gevaarlijk zijn?

Sporten is meestal gezond voor de aorta als er geen sprake is van een ernstige aortaverwijding of bindweefselziekte. Een mild verwijde aorta wordt regelmatig gezien bij sporters. Dit geeft geen klachten en vooralsnog wordt aangenomen dat dit ook niet gevaarlijk is.

• Wat doet sporten met de aorta?

  Regelmatig een rondje wandelen, fietsen of joggen is erg gezond, ook voor het hart en de bloedvaten. De wand van de bloedvaten wordt soepeler en beter rekbaar. Dit is gezond en verlaagt de kans op hart- en vaatproblemen. Daarom is voor bijna iedereen sporten gezonder dan niet sporten.

  Jarenlang, of zelfs levenslang, meer dan 5 uur per week intensief sporten kan mogelijk bijdragen aan een verwijding van de lichaamsslagader. De lichaamsslagader, ook wel aorta genoemd, is het grootste bloedvat in je lichaam (zie afbeelding). Het hart pompt zuurstofrijk bloed in deze slagader. Vanuit de aorta stroomt het bloed via steeds kleinere bloedvaten naar de rest van je lichaam.

  

• Een verwijde aorta bij sporters is meestal niet gevaarlijk

  Bij een verwijde aorta is de diameter van de lichaamsslagader groter dan normaal. Een verwijde aorta komt vaker voor bij mannen en mensen boven de 65 jaar, omdat de aorta groeit gedurende het leven. Als er al een verwijding aanwezig is in een sporter, is deze meestal mild van aard. Dit is meestal niet gevaarlijk en geeft vaak geen klachten. Maar als de verwijding groeit, kan de wand van het bloedvat scheuren. Dit is gevaarlijk en je kunt hierdoor in het ziekenhuis terecht komen of zelfs overlijden. Er wordt nog onderzocht of een verwijde aorta in sporters minder gevaarlijk is dan in niet-sporters.Dit onderzoek van het Hartstichting wordt uitgevoerd in voormalige toproeiers.

• Voor wie is de kans op een verwijde aorta groter?

  Een verwijde aorta komt vooral voor bij mannen boven de 50 jaar die jarenlang intensief hebben gesport, bijvoorbeeld roeien of rugby. Bij oud-roeiers heeft ongeveer 1 op de 5 een verwijde aorta, en bij oud-krachttrainers, waaronder American football en rugby spelers, is dit 2 op de 5. Jarenlang, meerdere uren per week krachttraining lijkt vaker tot een verwijding te leiden dan duursporten zoals hardlopen of fietsen. Dit komt mogelijk doordat de bloeddruk tijdens krachttraining tijdelijk erg hoog wordt. Toch is nog niet precies duidelijk welke sporten de grootste kans geven op een verwijde aorta, en waarom. 

  Daarnaast komt een verwijde aorta vaker voor bij mensen met een bindweefselziekte of een afwijkende aortaklep. Bij deze groep kan zware krachttraining risico geven op scheuren van de aorta. Daarom wordt voor deze mensen vaak aangeraden om minder zwaar te sporten. Verder is sporten meestal gezond voor de aorta als er geen sprake is van een ernstige aortaverwijding, bindweefselziekte of afwijkende aortaklep.

• Waar moet je op letten?

  De belangrijkste oorzaken van een verwijde aorta zijn een toenemende leeftijd en een hoge bloeddruk. Andere factoren die de kans hierop vergroten zijn slagaderverkalking, roken, erfelijkheid en aangeboren (bindweefsel)ziekten. 

  Om de kans op een verwijde aorta zo klein mogelijk te houden, is het belangrijk om niet te roken en een hoge bloeddruk te voorkomen. Dit kan door gezond te eten met weinig zout en genoeg te bewegen.

• Wanneer moet ik mijn aorta laten controleren?

  Een verwijde aorta geeft meestal geen klachten. Meestal wordt dit toevallig ontdekt tijdens ander onderzoek. Soms zijn er wel klachten, zoals kortademigheid, heesheid, slikproblemen of pijn in de rug. Als er in de naaste familie een erfelijke aorta ziekte of aortaklepprobleem speelt, is het verstandig om je aorta te laten checken indien dit bij de betreffende ziekte geadviseerd is.

• Bronvermelding

  De tekst is gemaakt met informatie uit:

  • Diverse wetenschappelijke artikelen:
    • Masters Athletes With Abnormal Cardiovascular Findings: A Clinical Consensus Statement of the European Association of Preventive Cardiology of the ESC and the American College of Cardiology
    • Ascending Aortic Dimensions in Former National Football League Athletes
    • Association of Ascending Aortic Dilatation and Long-term Endurance Exercise Among Older Masters-Level Athletes
    • Aortic Stiffness and Distensibility in Top-Level Athletes
  • Een webpagina van de hartstichting: Aneurysma aorta in de borstholte

Kim van den Nobelen

Kim heeft Biomedical Sciences gestudeerd aan de Radboud Universiteit, en doet momenteel promotieonderzoek op dit project. Ze is geïnteresseerd in wetenschapscommunicatie en in de invloed van sporten op het hart. Dit project vormt de perfecte combinatie tussen deze twee interesses.

Vincent Aengevaeren

Vincent is in 2020 gepromoveerd op het onderwerp sport en hartgezondheid, en is momenteel cardioloog in opleiding in het Radboudumc. Hij is een internationaal gerenommeerd expert op het gebied van risico’s van sport, en wordt zodoende vaak uitgenodigd om op (inter)nationale congressen te spreken.

Thijs Eijsvogels

Thijs werkt als inspanningsfysioloog en associate professor bij het Radboudumc. Hij doet onderzoek naar de relatie tussen sporten, bewegen en hartgezondheid over het gehele beweegspectrum: van te weinig tot te veel bewegen. Tevens geeft hij regelmatig duiding aan wetenschappelijke bevindingen op radio en TV.

Gerrit Oostenveld

Gerrit heeft vroeger veel hardgelopen, tot er plotseling kransslagaderverkalking werd ontdekt. Dit motiveert hem om hier alles over te weten te komen. Bovendien neemt hij waardevolle ervaring mee uit eerdere onderzoeken waar hij de rol van patiëntvertegenwoordiger heeft vervuld.

Cor Vaessen

Cor is fervent hardloper en wandelaar, maar ook hartpatiënt. Hij kampt met hartritmestoornissen en vraagt zich geregeld af hoe hij zich het beste kan inspannen. Hij is enthousiast om meer te leren over de effecten van sport op het hart, ook vanuit persoonlijk oogpunt. Hij hoopt met dit onderzoek een bijdrage te leveren aan het doel: voor iedereen een gezond hart, voor nu én later.

Jennis Jongerius

Jennis zoekt af en toe de grenzen op van wat mogelijk gezond is aan inspanning. Vanuit eigen ervaring is hij nieuwsgierig of dit eigenlijk wel gezond is en naar de effecten van sport op het hart. Hij kijkt er naar uit om dit verder te onderzoeken en uit te dragen naar het brede publiek.