Nieuws Bloeddrukverhogend medicijn ontregelt immuunsysteem bij sepsis
11 juni 2020


Patiënten die door bloedvergiftiging (sepsis) in shock raken worden behandeld met het bloeddrukverhogende medicijn noradrenaline. Onderzoekers van het Radboudumc publiceren vandaag in het American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine de resultaten die laten zien dat dit echter niet zonder nadelen is: het medicijn ontregelt het immuunsysteem en verhoogt de vatbaarheid voor infecties. Mogelijk heeft dat negatieve consequenties voor de patiënt. Daarom is onderzoek naar alternatieven gerechtvaardigd.

Sepsis is een levensbedreigende ontstekingsreactie in het hele lichaam als gevolg van een infectie. Eén op de vier patiënten met sepsis overlijdt eraan en wereldwijd is het doodsoorzaak nummer één. Reden voor de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) om het onderwerp hoog op de agenda te zetten. Patiënten met sepsis hebben een ernstig ontregeld immuunsysteem, waardoor de al aanwezige infectie niet goed kan worden opgeruimd en er nieuwe infecties kunnen optreden met een verhoogde kans op overlijden. Ernstige sepsis leidt ook vaak tot een gevaarlijk lage bloeddruk, septische shock genoemd, waarvoor behandeling met bloeddrukverhogende medicijnen noodzakelijk is. Sinds de jaren ‘50 is noradrenaline de standaardbehandeling hiervoor.

Witte bloedcellen
Intensive Care onderzoekers Roel Stolk en Matthijs Kox tonen nu echter aan dat noradrenaline bijdraagt aan de ontregeling van het immuunsysteem en zo de afweer tegen infecties kan verslechteren. De eerste aanwijzingen vonden ze in laboratoriumtesten. Ze stelden witte bloedcellen bloot aan noradrenaline, in combinatie met bacteriële en virale bestanddelen, om zo een ontstekingsreactie op te wekken. Het blijkt dat noradrenaline de afweer remt.

Verminderde afweer tegen infecties
De onderzoekers maken vervolgens de overstap naar een diermodel. Roel Stolk, eerste auteur van het onderzoek: “We hebben bij muizen een infectie nagebootst door ze te injecteren met een endotoxine, een bestanddeel van een bacterie. Kregen de muizen noradrenaline, dan werd hun afweerreactie sterk afgeremd.”
Bij muizen met een echte bacteriële infectie bleek toediening van noradrenaline meer bacteriegroei in de milt, lever, en in het bloed, te veroorzaken, wat ook weer wijst op een verslechterde afweer tegen infecties. “Ter vergelijking keken we in witte bloedcellen en muizen ook nog naar het effect van vasopressine, een ander bloeddrukverhogend medicijn”, zegt Stolk. “In tegenstelling tot noradrenaline heeft dit middel geen enkel effect op het immuunsysteem of de afweer tegen infecties.”

Gezonde vrijwilligers
“Vervolgens wilden we weten of we de effecten van noradrenaline ook zouden zien bij de mens”, zegt onderzoeksleider Matthijs Kox. “Drie groepen gezonde vrijwilligers gaven we noradrenaline, vasopressine, of een placebo. Daarna kreeg elke groep een lage dosering endotoxine toegediend. Ook hier ontstonden weer duidelijke verschillen. Bij de groep met noradrenaline verminderde de ontstekingsbevorderende eiwitten, terwijl de ontstekingsremmende eiwitten toenamen, in vergelijking met de placebogroep. En bij vasopressine zagen we opnieuw geen effect op de ontstekingsreactie. Die resultaten bevestigden de eerdere gegevens dat noradrenaline de afweer verslechtert.”

Tweehonderd sepsispatiënten
Stolk en Kox onderzochten ook nog een groep van bijna 200 patiënten met septische shock, die allemaal behandeld werden met noradrenaline. Bij hen vonden ze dat hoe hoger de toegediende dosering noradrenaline was, hoe meer de balans tussen ontstekingsbevorderende en -remmende eiwitten in het bloed doorsloeg naar de ontstekingsremmende kant. Verder toonden ze aan dat bij patiënten die voor hun hart of bloeddruk bètablokkers gebruikten, de nadelige effecten van noradrenaline op het afweersysteem minder uitgesproken waren.
 
Verder onderzoek
De onderzoekers stellen dat op basis van dit onderzoek het gebruik van bloeddrukverhogende medicijnen bij patiënten met sepsis opnieuw kritisch moet worden bekeken, het liefst in een grote groep patiënten. Kox: “Vergelijk bijvoorbeeld het effect van noradrenaline met vasopressine, waarvan we hebben laten zien dat het geen nadelig effect op het immuunsysteem heeft. Ook is meer onderzoek nodig naar de effecten van bètablokkers bij sepsispatiënten die behandeld worden met noradrenaline. Beide strategieën kunnen de afweer tegen infecties bij deze patiënten verbeteren, wat kan leiden tot een betere behandeling van deze ernstige aandoening.”
­­­­­­­­­­­­­­
Radboudumc-Rijnstate Promotiefonds
Dit onderzoek werd mede uitgevoerd met een beurs van het Radboudumc-Rijnstate promotiefonds. Het fonds wil de wetenschappelijke samenwerking tussen academische en algemene ziekenhuizen bevorderen. Roel Stolk, internist-in-opleiding in het Rijnstate en promovendus in het Radboudumc, kon met deze beurs zijn opleiding tijdelijk onderbreken voor dit onderzoek onder leiding van Matthijs Kox assistant professor Intensive Care van het Radboudumc.
Publicatie in American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine: Norepinephrine dysregulates the immune response and compromises host defense during sepsis - R.F Stolk, E. van der Pasch, F. Naumann, J. Schouwstra, S. Bressers, A.E. van Herwaarden, J. Gerretsen, R. Schambergen, M. Ruth, J.G. van der Hoeven, H.J. van Leeuwen, P. Pickkers, M. Kox
  • Meer weten over deze onderwerpen? Klik dan via onderstaande buttons door naar meer nieuws.

    Nieuws home

Meer informatie


Pieter Lomans

persvoorlichter

06 3197 0558

Meer nieuws


Radboudumc en Voeding Leeft willen met nieuwe leefstijlbehandeling kankerprognose verbeteren

3 juli 2020

Radboudumc, Voeding Leeft en de Vereniging Arts en Leefstijl slaan de handen ineen om een leefstijlbehandeling te ontwikkelen voor de groeiende groep kankerpatiënten.

lees meer

Carolijn Ploem per 1 oktober 2020 lid van de Raad van Bestuur van het Radboudumc

3 juli 2020

Drs. Carolijn J. Ploem is door het bestuur van de Stichting Katholieke Universiteit met ingang van 1 oktober 2020 benoemd tot lid van de Raad van Bestuur van het Radboudumc. Zij krijgt de portefeuille Organisatie van Zorg & Human Resources.

lees meer

Radboudumc-artsen naar Suriname voor COVID-hulp

3 juli 2020

Vandaag vertrekt vanaf Schiphol een landelijk team van COVID-deskundigen naar Suriname om ondersteuning te bieden bij de COVID-zorg aldaar. Het Radboudumc coördineert deze hulpactie en biedt terplekke ook hulp en expertise met de inzet van onder meer infectiologen.

lees meer

Herma Renkema benoemd tot Chief Early Development Officer bij Khondrion

3 juli 2020

Khondrion, een spin-off van het Radboudumc, heeft Herma Renkema per 1 juli 2020 benoemd tot Chief Early Development Officer. Ze zal zich sterk richten op de ontwikkeling van nieuwe medicijnen voor mitochondriële ziekten.

lees meer

Nieuwe donorwet van kracht per 1 juli Wat is de impact van deze wet? En wat zijn de grootste misverstanden hierover?

2 juli 2020

Per 1 juli 2020 geldt in Nederland een nieuwe donorwet. Orgaandonatie--coördinator Willem Hordijk licht de impact van de wijziging toe, en neuroloog-intensivist Farid Abdo bespreekt de 5 grootste misverstanden over deze nieuwe wet.

lees meer

Lancering boek over gepersonaliseerde zorg, met medewerking van Radboudumc-experts Hoogleraar en hoofd IC Hans van der Hoeven: ‘Een must-read voor alle zorgverleners, in de breedste zin des woords’

30 juni 2020

In het boek ‘Gepersonaliseerde medische zorg’ staan 14 praktijkvoorbeelden, die onder meer zijn geschreven door experts uit het Radboudumc. Wat kan waardegedreven zorg voor de praktijk opleveren, voor de patiënt én de zorgverlener?

lees meer