Een nieuwe test geeft een veel completer beeld van het DNA dan de huidige standaarddiagnostiek en leidt vaker tot een diagnose. De test kan vijftien andere testen vervangen, en is daarmee ook sneller en efficiënter. Onderzoekers van het Radboudumc adviseren in New England Journal of Medicine om deze test overal als eerste keuze in te voeren bij een zeldzame genetische aandoening.
Een aandoening is zeldzaam als deze bij minder dan één op de tweeduizend mensen voorkomt. Toch hebben meer dan een miljoen Nederlanders een zeldzame aandoening, want er bestaan meer dan zevenduizend verschillende soorten. Tachtig procent daarvan heeft een genetische oorzaak. Vaak laat een diagnose jaren op zich wachten. Terwijl een diagnose belangrijk is: het geeft duidelijkheid, inzicht in de toekomst, contact met lotgenoten en de mogelijkheid om risico's in te schatten bij een kinderwens.
Onderzoekers van het Radboudumc en Maastricht UMC+ zetten zich samen in om de kans op een diagnose bij een genetische aandoening te vergroten. Ze vergeleken bij duizend patiënten de huidige standaarddiagnostiek, waarbij vaak meerdere testen nodig zijn om de diagnose te vinden, met een nieuwe DNA-test. 'Daaruit bleek dat de nieuwe test drie procent meer diagnoses oplevert. Ook kan de test vijftien andere testen vervangen. Wij adviseren om deze test wereldwijd als eerste keuze te gaan gebruiken', zegt hoogleraar Translational Genomics Lisenka Vissers.
Legpuzzel
De nieuwe test is gebaseerd op zogenaamde long read sequencing. Op zoek naar een genetische afwijking bekijken artsen iemands complete DNA. Dat gebeurt nu in stukjes van driehonderd bouwstenen, die weer aan elkaar worden geknoopt tot het totale DNA. De nieuwe test leest stukken van wel twintigduizend bouwstenen. Net als met een legpuzzel, is de DNA-puzzel veel makkelijker te leggen met zulke grote stukken, en dat levert een completer beeld op.
Daarnaast leest de nieuwe test niet alleen de bouwstenen, maar ook aanpassingen aan de buitenkant van het DNA. Die aanpassingen kunnen genen aan- of uitzetten, en vormen soms de oorzaak van een zeldzame aandoening. 'Het is dus belangrijk dat we die ook meten', vertelt hoogleraar Genoom Bioinformatica Christian Gilissen. 'Dat kan met de huidige diagnostiek alleen met extra gespecialiseerde testen, maar met long reads nemen we deze aanpassingen gratis mee, twee in één dus.'
Nieuwe diagnoses
Het aantal diagnoses zal in de toekomst nog verder gaan oplopen, denkt hoogleraar Genomic Technologies Alexander Hoischen. Hij bracht al eerder met zijn team genetische afwijkingen in verband met verschillende aandoeningen. 'Dankzij long reads krijgen we een nog completer beeld van het DNA, en sporen we complexe en moeilijk vindbare afwijkingen op. Die linken we vervolgens weer aan een bepaalde aandoening. Zo groeit onze kennis en kunnen we meer diagnoses stellen.'
Ook bij de recente Undiagnosed Hackathon in Nijmegen, georganiseerd vanuit UMCNL, werd long read sequencing gebruikt. Hier kwamen bijna 150 specialisten uit alle Nederlandse UMC's bij elkaar om voor 33 families op zoek te gaan naar een diagnose. De nieuwe test bracht het DNA van alle families nauwkeurig in kaart. Dat leverde, samen met de gecombineerde expertise van zo veel specialisten, vijf nieuwe diagnoses op.
Over de publicaties
Dit onderzoek is gepubliceerd in:
- New England Journal of Medicine: Clinical Long-Read Genome Sequencing for Rare Disease Diagnostics. T d Bitter, B vd Sanden, L Sagath, W Höps, P Arts, M d Groot, M Weiss, R Derks, A d Ouden, S vd Heuvel, R Timmermans, T v Leeuwen, J Corominas Galbany, J Smits, L Snijders Blok, T Hofste, M Steehouwer, N Zomer, Q Sabbagh, E Kamsteeg, D Lugtenberg, E Bosgoed, R Rodenburg, S Sun, A Mensenkamp, M Ligtenberg, N d Leeuw, D Hellebrekers, A Stegmann, A Paulussen, M Blok, W v Zelst-Stams, A vd Wijngaard, H Yntema, C Gilissen, A Hoischen, L Vissers. DOI: 10.1056/NEJMc2602512.
- American Journal of Human Genetics: HiFi sequencing accurately identifies clinically relevant variants in paralogous genes. B vd Sanden, C Betz, K Herzog, E Schamschula, K Wimmer, I Vater, S Balachandran, X Chen, J Corominas Galbany, R Timmermans, R Derks, HiFi Solves EMEA Consortium, M Spielmann, MA Eberle, C Gilissen, LELM Vissers, J Zschocke, HJ Bolz, A Hoischen. DOI:10.1016/j.ajhg.2026.04.014.
-
Meer weten over deze onderwerpen? Klik dan via onderstaande buttons door naar meer nieuws.
