Ons wetenschappelijk onderzoek naar prostaatkanker

Het Radboudumc doet onderzoek naar de diagnose, erfelijkheid en behandeling van prostaatkanker, met preventie en genezing als doel. Onderzoek naar prostaatkanker vindt plaats binnen de onderzoeksinstituten Radboud Institute for Molecular Life Sciences en het Radboud Institute for Health Sciences. wat is prostaatkanker?

Ons wetenschappelijk onderzoek naar prostaatkanker

Prostaatkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij mannen. Er is sprake van ongeremde groei van de klierbuisjescellen van de prostaat. 

Wat is de prostaat?

De prostaat is een klier ter grootte van een walnoot, die zich rondom de plasbuis bevindt, onder de blaas. De prostaat produceert vocht, dat tegelijkertijd met het sperma tijdens de zaadlozing naar buiten komt. Het prostaatvocht houdt de zaadcellen in leven tijdens hun tocht naar de eicel.

Wat gebeurt er bij prostaatkanker?

Bij prostaatkanker is er sprake van een ongeremde groei van de klierbuisjescellen van de prostaat. Door die ongeremde groei ontstaat een kwaadaardige verandering in het prostaatweefsel. Dit gebeurt vaak aan de rand van de prostaat. Prostaatkanker ontwikkelt zich vaak langzaam en zonder symptomen. Als er wel klachten zijn, hebben die meestal te maken met plassen.

Hoe vaak komt het voor?

Jaarlijks krijgen in Nederland ongeveer 10.000 mensen te horen dat ze prostaatkanker hebben. Van hen is 88% vijf jaar na de diagnose nog in leven. Voor veel mannen is behandeling niet nodig, omdat ze bijvoorbeeld een goedaardige vorm van prostaatkanker hebben. Onderzoek naar opsporing en diagnostiek van prostaatkanker is daarom nodig om overbehandeling te voorkomen. Daarnaast is onderzoek naar betere behandelmethoden nodig, aangezien er ieder jaar ongeveer 2.500 mannen overlijden aan prostaatkanker.

Wat is de oorzaak?

Er is nog geen duidelijke oorzaak van prostaatkanker bekend. Leeftijd speelt een grote rol: hoe ouder, hoe groter de kans op prostaatkanker. Waarschijnlijk speelt een verandering in de hormonale huishouding ook een rol. Prostaatkanker komt bovendien vaker voor bij mannen in West-Europa en de Verenigde Staten. Daarnaast kan levensstijl een invloed hebben op het ontstaan van prostaatkanker. Soms is er ook sprake van een vorm van erfelijkheid bij prostaatkanker.
 


Expert aan het woord Jelle Barentsz

Hoogleraar Functionele Beeldvorming Jelle Barentsz wil er sneller achter komen of een patiënt met prostaatkanker uitzaaiingen heeft: ‘Beeldvorming bespaart patiënten operaties’. lees meer

Expert aan het woord Jelle Barentsz

Hoogleraar Functionele Beeldvorming Jelle Barentsz wil er sneller achter komen of een patiënt met prostaatkanker uitzaaiingen heeft. Hij gebruikt daarvoor een speciale nanovloeistof die zeer kleine uitzaaiingen in lymfeklieren zichtbaar maakt.

Prostaat-MRI

Barentsz is hoofd van het Prostate MR Reference Center van het Radboudumc, waar de nieuwste MRI-technieken toegepast worden voor opsporing, lokalisering en typering van prostaatkanker. Hij en zijn collega’s zetten zich voornamelijk in om de resultaten van hun wetenschappelijke onderzoek in de dagelijkse praktijk toe te passen. Dankzij hun werk staat MRI-diagnose in de richtlijn voor de diagnose van prostaatkanker. Het onderzoek van Barentsz en zijn collega’s heeft geleid tot de ontwikkeling en implementatie van prostaat-MRI en een scoresysteem voor de gestandaardiseerde interpretatie van deze MRI’s, en MRI-onderzoek met de nanovloeistof Combidex.

Miniscule ijzerbolletjes: unieke techniek

In deze nanovloeistof zitten minuscule ijzerbolletjes, die wel in gezonde lymfekliertjes terechtkomen, maar niet in de kliertjes met kankercellen. Daardoor worden gezonde klieren zwart op een MRI-scan en blijven zieke kliertjes wit. Het Radboudumc is vooralsnog het enige ziekenhuis ter wereld waar deze techniek wordt toegepast.

Dankzij Combidex zijn uitzaaiingen vanaf 2 millimeter zichtbaar, legt Barentsz uit. 'Op die manier kunnen we precies bepalen waar de kanker zit en kunnen behandelaars veel gerichter te werk gaan', zegt Barentsz. ‘Dat bespaart patiënten operaties en geeft ze betere genezingskansen.’


Expert aan het woord Niven Mehra

Medisch oncoloog Niven Mehra bepaalt de genetische opmaak van tumoren, zodat hij patiënten met prostaatkanker beter kan behandelen. ‘Uiteindelijk streven we naar een behandeling op maat voor iedere patiënt.’

lees meer

Expert aan het woord Niven Mehra

Medisch oncoloog Niven Mehra bepaalt de genetische opmaak van tumoren, zodat hij patiënten met prostaatkanker beter kan behandelen. ‘Uiteindelijk streven we naar een behandeling op maat voor iedere patiënt.’

Gerichte behandeling

Er zijn verschillende behandelingen voor patiënten met uitgezaaide prostaatkanker. Maar welke werkt het beste? Mehra: ‘Oncologen hebben vaak een voorkeur voor een bepaald medicijn. Werkt dat niet, dan gaan ze door naar het volgende. Maar er zijn veel verschillen tussen tumoren, die ze meer of minder vatbaar maken voor bepaalde medicijnen. Wij behandelen patiënten veel gerichter.’ Hiervoor neemt Mehra’s team bij elke patiënt een klein stukje weefsel van een uitzaaiing af, een zogenaamd biopt. Daarna onderzoeken ze het genetisch materiaal, het DNA, in het biopt.

Bespreken met experts

‘Binnen twee weken weten we precies hoe de tumor in elkaar zit en hoe gevoelig die is voor verschillende medicijnen,’ vertelt Mehra. ‘Dit bespreken we met een groep experts en we bepalen samen de juiste behandeling. Die leggen we dan voor aan de patiënt.’

Mehra vindt bij 90 procent van de patiënten aanknopingspunten voor behandeling in het DNA van de tumor. Er zijn echter nog geen medicijnen beschikbaar voor alle aanknopingspunten. ‘We kunnen nu zo’n 40 procent van de patiënten gericht behandelen. Door onderzoek naar nieuwe medicijnen verwacht ik dat dit 80 tot 90 procent wordt.’

Betere biopten

Om een biopt van een uitzaaiing af te nemen moet je natuurlijk wel weten waar die precies zit. En dat is lastig, want uitzaaiingen van prostaatkanker zitten vaak in de botten, waar het verschil tussen gezond weefsel en tumorcellen moeilijk te zien is. Daarom werkt Mehra samen met nucleair geneeskundigen en radiologen om de uitzaaiingen beter in beeld te krijgen.

‘Zij gebruiken radioactieve stoffen die alleen aan tumorcellen binden,’ vertelt Mehra. ‘Die kunnen we met een scan in beeld brengen en het biopt heel precies afnemen. Vroeger kregen we maar in 40 procent van de gevallen een goed biopt, nu is dat ruim 80 procent. Het afnemen van een biopt is belastend voor de patiënt. Gelukkig hoeft dit nu bij de meeste patiënten maar één keer.’

Meten in het bloed

Mehra werkt ook aan manieren om prostaatkanker op te sporen en te behandelen zonder afname van biopten. Hiervoor meet hij DNA dat afkomstig is van de tumor in het bloed. De informatie die hij uit dat tumor-DNA haalt komt goed overeen met de gegevens uit de biopten. Mehra: ‘Dit is bij honderden patiënten wereldwijd vergeleken. Als er genoeg tumor-DNA in het bloed zit, is de overeenkomst meer dan 90 procent. Misschien zijn biopten in de toekomst dus niet meer nodig, wat goed nieuws is voor de patiënt.’

Toekomst bloedmeting

De hoeveelheid tumor-DNA in het bloed zegt ook iets over de prognose. ‘Patiënten met hoge bloedspiegels overleven gemiddeld tien maanden, terwijl dit ruim 45 maanden is voor patiënten met weinig tot geen tumor-DNA in hun bloed,’ vertelt Mehra. Hij voorziet dan ook een grote toekomst voor deze bloedmetingen, ook omdat ze aangeven of de behandeling aanslaat: ‘Als we vier weken na behandeling nog tumor-DNA terugvinden in het bloed dan werkt het onvoldoende. We schakelen dan over naar een ander medicijn. Vinden we niets meer terug, dan is verdere behandeling niet nodig. Daarmee voorkomen we bijwerkingen en besparen we kosten.’


Informatie voor patiënten

Bekijk de informatie voor patiënten van het Radboudumc over de aandoening prostaatkanker. lees meer

Onderzoek


Onderzoek in het Radboudumc

Onderzoek van het Radboudumc heeft veel opgeleverd voor betere opsporing en behandeling van de ziekte. Wetenschappers doen onderzoek naar de diagnose, erfelijkheid en behandeling van prostaatkanker, met preventie en genezing als doel. lees meer

Waarom onderzoek naar prostaatkanker?

Prostaatkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij mannen. Jaarlijks krijgen 10.000 mensen te horen dat ze prostaatkanker hebben. lees meer

Waarom onderzoek naar prostaatkanker?

Prostaatkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij mannen. Jaarlijks krijgen 10.000 mensen te horen dat ze prostaatkanker hebben. Van hen is 88 procent vijf jaar na de diagnose nog in leven. Voor veel mannen is behandeling niet nodig, omdat ze bijvoorbeeld een goedaardige vorm van prostaatkanker hebben. Onderzoek naar opsporing en diagnostiek van prostaatkanker is daarom nodig om overbehandeling te voorkomen. Daarnaast is onderzoek naar betere behandelmethoden nodig, aangezien er ieder jaar ongeveer 2.500 mannen overlijden aan prostaatkanker.

Onderzoek van het Radboudumc heeft veel opgeleverd voor betere opsporing en behandeling van de ziekte.

Meer weten?

Spin-offs

Soteria Medical, NovioGendix, SPL Medical & Oncodrone lees meer

Spin-offs

Soteria Medical

Soteria Medical richt zich op medische apparatuur, zoals een robot voor MRI-biopsie in de prostaat. De robot helpt bij het vaststellen van de diagnose van prostaatkanker.

MDxHealth BV

MDxHealthBV ontwikkelt testen waarmee behandelaars snel en vroegtijdig prostaatkanker kunnen opsporen.

SPL Medical

SPL Medical heeft een unieke contrastvloeistof op de markt gebracht met een effectievere kankerdiagnose als doel. Door deze contrastvloeistof zijn heel kleine uitzaaiingen van kanker in de lymfeklieren te detecteren.

Aiosyn 

Aiosyn verbetert de diagnostiek bij onder andere prostaatkanker dankzij de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie, waarmee weefselcoupes digitaal geanalyseerd kunnen worden. Ze werken daarvoor samen met de afdeling Pathologie.


Contact

Voor vragen over 'Wetenschap uitgelicht' neemt u contact op met een van de persvoorlichters. Bij geen gehoor kunt u bellen naar 024-3667338. persvoorlichters
  • Medewerkers
  • Intranet