Ziekteverwekkers overleven omstandigheden op buitenaardse plekken - Afweer reageert zwakker na gesimuleerd bacterieel Mars-bezoek

Nieuws Ziekteverwekkers overleven omstandigheden op buitenaardse plekken

19 juni 2026

Micro-organismen van onze planeet zouden kunnen overleven op hemellichamen waar water is, zoals Mars. Dat zegt promovendus Tommaso Zaccaria na experimenten met gesimuleerde ruimtecondities. Onze afweer reageert slechter op ziekteverwekkers die zo'n nagebootste ruimtereis ondergingen. Zijn proefschrift geeft buitenaardse inzichten die ook op aarde van nut zijn, aldus de promotoren.

Waren ruimtevaarders vroeger vooral bang om buitenaardse gevaren mee te nemen naar de aarde, nu komt er steeds meer aandacht voor het omgekeerde: wat brengt de mens eigenlijk allemaal de ruimte in? Want de eerste maanbezoekers lieten afval zoals uitwerpselen achter op de maan, en in de tijd van de onbemande Viking-missie naar Mars in de jaren '70, bestonden er nog niet zulke goede protocollen voor de sterilisatie van ruimtevoertuigen als nu.

Aangename warmwaterbronnen?

Promovendus bij het Radboudumc Tommaso Zaccaria onderzocht daarom of aardse micro-organismen kunnen overleven op andere plaatsen in het zonnestelsel. Daarbij richtte hij zich op onze maan, Mars en de ijzige manen van Jupiter en Saturnus, omdat daar water is. 'Er zijn aanwijzingen dat er op Mars zelfs warmwaterbronnen zijn geweest en aminozuren en koolstofverbindingen bestaan. Ook kan de temperatuur op sommige plekken een aangename 20°C bereiken.' Allemaal fijne zaken voor leven.

Zaccaria bootste de omstandigheden van al die buitenaardse plekken na bij het German Aerospace Center, met hoge doses straling, uitdroging en bevriezing. Allerlei micro-organismen die op aarde in extreme condities leven, zoals bij vulkanen en op Antarctica, bleken zich prima aan te kunnen passen. Daarbij presteerden gisten het beste. Zaccaria zocht uit hoe dat kan: 'Zij verhogen hun capaciteit om schade aan DNA te herstellen, en zwengelen beschermende chemische reacties aan in hun cellen.'

Gekrompen ziekteverwekkers

Vervolgens onderzocht Zaccaria een paar bekende ziekteverwekkers bij mensen, zoals de bacterie Klebsiella pneumoniae, die longontsteking kan veroorzaken. Hij zag dat deze ziekteverwekkers krimpen door een gesimuleerd bezoekje aan Mars, maar wel overleven. Op het lab bleken afweercellen uit menselijk bloed minder sterk te reageren op zulke gekrompen ziekteverwekkers.

Dat is belangrijk nieuws voor astronauten, want die kampen in de ruimte toch al met verslechterde gezondheid en moeten dus oppassen voor infecties. Een ruimtereis is een aanslag op de afweer vanwege een gebrek aan dag- en nachtritme, een slecht dieet, darmen die van slag raken, DNA-schade door straling, weinig sociale interactie en opgesloten zitten in een kleine ruimte.

Gevaarlijk ruimtestof

En dan moeten astronauten ook nog oppassen voor stof (regoliet) van de maan en Mars. Zaccaria gebruikte samples van nagebootst materiaal zoals dat voorkomt op de oppervlakte van die hemellichamen, en vergeleek het effect daarvan op onze longen met zand van de aarde. 'We zagen dat materiaal van Mars en nog sterker dat van onze maan schade veroorzaakt aan de beschermende laag van de longen, en infecties veroorzaakt. Aardmateriaal deed dat niet.'

Dit soort onderzoek is volgens promotoren en hoogleraren Mihai Netea en Marien de Jonge niet alleen relevant om de gezondheid van astronauten te beschermen, maar leert ons ook over onze afweer op aarde. 'We zien bij ruimtevaarders onderdrukte afweer en versnelde veroudering', vertelt De Jonge. 'Dat is ook op aarde relevant. We zien naast een biologische en chronologische leeftijd ook steeds meer bewijs voor een immunologische leeftijd, met grote verschillen tussen mensen. We krijgen dankzij het ruimteonderzoek inzichten die we terug kunnen laten vloeien naar patiënten hier.'

Meer informatie over de promotie

Promotie op 19 juni 2026 om 10.30 uur van Tommaso Zaccaria. Titel proefschrift: Life beyond earth: microbial survival and immune health in space (online beschikbaar na 19 juni). Promotor(en): Prof. dr. M.G. Netea en Prof. dr. M.I. de Jonge. Copromotor(en): Dr. P. Rettberg en Dr. K. Beblo-Vranesevic (beide Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt, Duitsland). De verdediging is te volgen via deze livestream.