Potentiële nieuwe behandeling in zicht voor ernstige energiestofwisselingsziekte Blauwdruk voor nieuwe behandelingen bij zeldzame ziektes

Een grote internationale samenwerking brengt een mogelijke behandeling voor het syndroom van Leigh dichterbij. Onderzoek toont aan dat een bestaand medicijn, dat onder meer wordt gebruikt bij longproblemen in kinderen en erectiestoornissen bij volwassenen, gunstige effecten heeft op symptomen van deze zeldzame ziekte. Tot nu toe bestaat er geen werkzame therapie voor patiënten met dit syndroom. Deze resultaten bieden aanknopingspunten voor vergelijkbaar onderzoek bij andere zeldzame aandoeningen.

Het syndroom van Leigh is een zeldzame aandoening waarbij cellen onvoldoende energie kunnen produceren, door een probleem in de mitochondriën, de energiefabriekjes van onze cellen. Vaak krijgen kinderen al in hun eerste levensjaren klachten, zoals achterblijvende of achteruitgaande ontwikkeling, spierzwakte, epilepsie en bewegingsproblemen. De ziekte is progressief en veel patiënten overlijden op jonge leeftijd. Er bestaat momenteel geen therapie die de ziekte afremt of geneest, de behandeling bestaat uit symptoombestrijding en ondersteuning. 

Doorbraak dankzij innovatieve technologieën

In de zoektocht naar een nieuwe behandeling voor deze ziekte, sloegen onderzoekers binnen het internationale samenwerkingsverband CureMILS een andere weg in. Zij bekeken of al bestaande en goedgekeurde medicijnen voor andere aandoeningen, misschien ook kunnen werken bij het syndroom van Leigh. Hiervoor gebruikten zij cellen afkomstig van patiënten. 

In totaal screenden de onderzoekers maar liefst 5.632 verschillende medicijnen. Daarbij vielen vooral PDE5-remmers op, medicijnen die worden ingezet bij onder meer longproblemen en erectiestoornissen. Er werd ontdekt dat sildenafil de energiestofwisseling weer beter in balans kon krijgen. Dit bleek uit onderzoek in cellen in laboratorium en later ook op dieren. Zelfs in hersenorganoïden, een soort minihersenen uit het laboratorium, werd verbetering gezien.

Namens het Radboudumc werkten onderzoekers Jesper Bergmans, Merel Adjobo-Hermans en Werner Koopman mee aan deze studies. Koopman: ‘Dat we in al deze verschillende onderzoeksmethoden positieve effecten van sildenafil zagen is hoopgevend. Maar het was een begin; we wilden weten hoe patiënten reageren op deze medicatie.’

Eerste ervaringen bij patiënten

Zes patiënten met het syndroom van Leigh kregen in Duitsland voor een bepaalde tijd sildenafil als uitzonderlijke, experimentele behandeling. Ook hier zijn de resultaten voorzichtig positief. De onderzoekers zagen aanwijzingen voor verbeterde beweging en meer energie. Koopman: ‘Hoewel de groep klein is en verder onderzoek noodzakelijk blijft, bieden deze resultaten mogelijk perspectief voor mensen met het syndroom van Leigh. We hopen snel een grote klinische studie te kunnen doen, zodat we kunnen achterhalen of sildenafil werkelijk een positief effect heeft bij deze patiënten.’

Blauwdruk voor onderzoek naar zeldzame ziekten

In dit onderzoek werden duizenden al bestaande medicijnen op verschillende manieren getest. Het voordeel van deze aanpak is dat medicijnen, als ze goed blijken te werken, snel beschikbaar kunnen komen voor patiënten, omdat ze al zijn goedgekeurd voor andere aandoeningen. Koopman, verbonden aan het Radboudumc Amalia kinderziekenhuis: ‘Dit onderzoek gaat verder dan het syndroom van Leigh. Het vormt een blauwdruk voor de zoektocht naar nieuwe behandelingen bij andere zeldzame energiestofwisselingsziekten.’

Daar wordt nu al naar gekeken. Binnen het nu lopende internationale SIMPATHIC-programma kijkt een grote groep internationale onderzoekers hoe meer medicijnen sneller, slimmer en efficiënter als behandeling bij zeldzame stofwisselingsziekten getest kunnen worden. 

Belangrijke boodschap voor patiënten en zorgverleners

De CureMILS‑onderzoekers benadrukken met klem dat sildenafil niet aan patiënten met het syndroom van Leigh mag worden toegediend.  Hoewel de eerste resultaten veelbelovend lijken, is een grootschaliger onderzoek met meer deelnemers noodzakelijk om te kunnen vaststellen of het middel daadwerkelijk werkt bij deze patiëntengroep.

Het Radboudumc is het door VWS erkende expertisecentrum voor deze aandoening en ziet jaarlijks ongeveer 800 patiënten met diverse typen energiestofwisselingsziekten. Zorgverleners wordt daarom dringend verzocht om vóór het voorschrijven of overwegen van behandeling altijd eerst te overleggen met de onderzoekers van het SIMPATHIC‑team via: simpathic.mbs@radboudumc.nl.

Over deze publicatie

Dit artikel is verschenen in Cell: Pluripotent stem-cell-based screening uncovers sildenafil as a mitochondrial disease therapy. Zink, A., Dai, D. F., Wittich, A., Henke, M. T., Pedrotti, G., Heiduschka, S., Santamaria, G., Pentimalli, T. M., Brueser, C., Notopoulou, S., Umar, A. R., Zhaivoron, A., Petersilie, L., Jerred, C., Bergmans, J., Neu, L. A., Schumacher, F., Keller-Findeisen, J., Rybak-Wolf, A., Stach, D., … Prigione, A. (2026). DOI: 10.1016/j.cell.2026.02.008.

• Meer weten over deze onderwerpen? Klik dan via onderstaande buttons door naar meer nieuws.

  Zeldzame aangeboren ontwikkelings­stoornissenNieuws homepage Patientenzorg en Nieuws en verhalen