De arts van nu behandelt geen ziektebeeld, maar een patiënt. Dat betekent ook dat we een werkelijk compleet beeld van een patiënt moeten hebben. Een dossier dat niet puur medisch is, maar ook menselijk. Met antwoord op vragen als: wat vind je belangrijk in het dagelijks leven, wat wil je nog bereiken, wat geeft je leven betekenis en welke behandelingen wil je wel of juist niet? Internist in opleiding Anouk Putker: “Wij noemen dat proactieve zorgplanning. Om ook het gesprek daarover met de patiënt op gang te brengen, hebben we een introductie-animatiefilm ontwikkeld die artsen kunnen inzetten.”
Anouk Putker promoveert op dit onderwerp. Ze vormt samen met internist-oncoloog/arts palliatieve zorg Evelien Kuip en oncoloog/arts palliatieve zorg Simône Langenberg de motor achter deze initiatieven. Langenberg: “Een goede introductie van proactieve zorgplanning is essentieel. De film die we daarvoor hebben ontwikkeld, maakten we samen met zorgprofessionals én patiënten. Op die manier probeerden we de doelgroep optimaal te bereiken. Maar daarbij liepen we er ook tegenaan dat 1 op de 4 Nederlanders een migratieachtergrond heeft en een andere taal spreekt en/of een heel andere culturele achtergrond heeft.”
Evelien Kuip: “We wilden ook hen bereiken en ook bij deze doelgroep een toegankelijke ingang krijgen voor een gesprek over palliatieve zorg. Dan helpt een film in de juiste taal. Bovendien moest de film zijn afgestemd op de cultuur. Samen met cultuurexperts hebben we gezorgd dat ook de animaties en de teksten cultuursensitief zijn aangepast. We zijn daarvoor met 13 cultuurexperts die in of rond de zorg werken naar deze film gaan kijken en we hebben uiteraard ook patiënten met een migratieachtergrond hierover geïnterviewd. Dat was absoluut verhelderend. Uiteindelijk hebben we uit al deze input 24 aanbevelingen kunnen destilleren. Daar zijn we mee aan de slag gegaan.”
“We hebben op basis daarvan zes nieuwe films gemaakt. Bij vier daarvan hebben we niet alleen de taal aangepast, maar ook de film afgestemd op de cultuur en religie van de doelgroep,” vertelt Anouk Putker. “Het gaat om films in het Marokkaans-Arabisch, Berbers, Turks en Arabisch. Voor de films in het Pools en Engels volstond het om alleen de taal aan te passen.” We kijken samen naar enkele films en zien inderdaad opvallende aanpassingen: niet alleen de voor de hand liggende hoofddoek bij de patiënte, maar bijvoorbeeld ook dat niet één patiënt, maar de hele familie mee op consult komt.
Anouk Putker: “Verder merk je bijvoorbeeld ook dat er zowel in de gesproken tekst als in de beelden soms vertraagd wordt. De snelheid waarmee de informatie in de Nederlandse film werd gepresenteerd, bleek voor sommige patiënten met een migratieachtergrond simpelweg veel te hoog. We hebben daarom soms ook geschreven tekst vervangen door afbeeldingen. Dat alles blijkt geweldig goed te werken. Patiënten waarderen het enorm dat we deze stap in hun richting maken en blijken daardoor ook bereid te zijn om stappen in onze richting te zetten. En dat is belangrijk, want deze filmpjes zijn slechts het prille begin van de dialoog die we met de patiënt willen opbouwen.”
Simône Langenberg: “Proactieve zorgplanning is enorm belangrijk en we zien gelukkig dat deze aanpak, welwillend gepusht door ons drieën, zich als een olievlek door ons ziekenhuis verspreidt. Onze film is bewust nergens ziektespecifiek en kan dus op elke afdeling binnen Radboudumc gebruikt worden.” “Maar ook daarbuiten,” vult Evelien Kuip aan. “We hebben ook een versie de filmpjes namelijk, waar nergens de kleuren en het logo van Radboudumc gebruikt worden en stellen de filmpjes gratis ter beschikking aan alle zorgverleners in Nederland. Laten we alsjeblieft niet allemaal opnieuw het wiel gaan uitvinden. Dit was werkelijk een zware bevalling. Laten vooral zoveel mogelijk mensen hier gebruik van maken.”
Het initiatief van Anouk Putker, Evelien Kuip en Simône Langenberg werd dit jaar bekroond met de Palliatieve Zorg Impactprijs 2026. “Dat is fantastisch,” stelt Langenberg, “maar de echte beloning voor ons ligt natuurlijk in het feit dat deze zeven filmpjes op steeds meer plekken succesvol worden ingezet.” Anouk Putker: “En dat is dan de eerste stap. Na deze introductiefilm moet immers het echte werk gaan beginnen en moet het patiëntendossier ook op het gebied van proactieve zorgplanning gevuld gaan worden. Ook daarin laten we de zorgverlener niet alleen staan.”
Putker vertelt over de e-learning, de maandelijkse intervisie en de masterclass PZP voor zorgverleners die dit team heeft ontwikkeld. Zorgvuldig samengestelde trainingen waarmee de zorgverleners stevig ondersteund worden op het moment dat zij met proactieve zorgplanning aan de slag gaan. Evelien Kuip: “De bekroonde filmpjes zijn dus onderdeel van een breed pakket. Dat totale pakket moet uiteindelijk het inzicht brengen, dat het in proactieve zorgplanning niet primair om formulieren of behandelkeuzes draait, maar om de eenvoudige menselijke behoefte om niet als ziekte, maar vooral als mens gezien en begrepen te worden.”