Leefstijlprogramma vóór operatie verbetert herstel bij gynaecologische kanker Een betere conditie voor de operatie verkleint de kans op complicaties

Een leefstijlprogramma vóór de operatie verbetert de uitkomsten van vrouwen met eierstok-, baarmoeder- of schaamlipkanker. Dat blijkt uit het proefschrift van Joëlle Dhanis van het Radboudumc. Vrouwen die voorafgaand aan de operatie werkten aan hun conditie, voeding en mentale gezondheid kregen minder complicaties en herstelden daardoor sneller van de ingreep. 

Jaarlijks krijgen ongeveer 4.500 vrouwen in Nederland de diagnose eierstok-, baarmoeder- of schaamlipkanker. Het aantal vrouwen met deze vormen van gynaecologische kanker neemt bovendien toe. Eén van de oorzaken is een ongezonde leefstijl. Overgewicht, onvoldoende lichaamsbeweging, minder gezonde voedingsgewoonten, roken en alcoholgebruik, verhoogt het risico op deze en andere vormen van kanker.

Maar een ongezonde leefstijl vergroot niet alleen het risico op kanker, het kan ook de behandeling negatief beïnvloeden. Voor de meeste vrouwen met een gynaecologische tumor is een operatie een belangrijk onderdeel van het behandeltraject. Een minder goede conditie, een ongezond voedingspatroon of roken verhogen het risico op complicaties, zoals infecties en vertraagde wondgenezing.

Voorbereiden op de operatie 

Promovenda Joëlle Dhanis van het Radboudumc onderzocht daarom of het herstel na de operatie kan verbeteren met een leefstijlprogramma vóór de ingreep, ook wel prehabilitatie genoemd. Het programma bestond uit ongeveer drie weken begeleiding voorafgaand aan de operatie. In totaal volgden 180 vrouwen drie keer per week een kracht- en conditietraining onder begeleiding van een fysiotherapeut. Daarnaast kregen ze voedingsadvies van een diëtist, met speciale aandacht voor voldoende eiwitten. Wanneer daar behoefte aan was, kregen ze ook ondersteuning van een psycholoog. Voor vrouwen die rookten, werd bovendien een stoppen-met-rokenprogramma aangeboden.

Minder complicaties

Uit het proefschrift van Dhanis blijkt dat prehabilitatie leidt tot betere uitkomsten. In de groep vrouwen die het programma volgde, kreeg 27 procent na de operatie een complicatie. In de groep die geen prehabilitatie kreeg, was dat 37 procent. Vooral het aantal wondcomplicaties nam af bij vrouwen die vóór de operatie hadden gewerkt aan hun conditie, voeding en mentale gezondheid. ‘Voor patiënten maakt dat een enorm verschil’, vertelt Dhanis. ‘Een wondinfectie kan leiden tot extra ziekenhuisbezoeken, een langer herstel en veel ongemak.’

Promovenda Joëlle Dhanis.

Omgeving meenemen 

Als onderdeel van haar onderzoek interviewde Dhanis deelnemers aan het leefstijlprogramma. Veel van hen wilden de begeleiding ook na de operatie voortzetten. ‘Dat is belangrijk, want de voordelen van een gezonde leefstijl stoppen niet na de operatie’, vertelt hoogleraar gynaecologische oncologie Hanny Pijnenborg van het Radboudumc. ‘Daarmee investeren deelnemers niet alleen in hun eigen gezondheid, maar hebben zij ook een positieve invloed op hun partner, familieleden en vrienden. Zij nemen gezonde gewoonten regelmatig over, wat bij hen ook de kans op kanker of chronische ziekten verlaagt.'

Gepersonaliseerd programma

In het onderzoek kregen alle vrouwen dezelfde onderdelen van het leefstijlprogramma aangeboden. Een volgende stap is om beter te onderzoeken welke vorm van ondersteuning het beste past bij welke patiënt. ‘Niet iedere vrouw heeft dezelfde behoeften of risico's’, zegt Dhanis. ‘Door goede screening vooraf kunnen we in de toekomst een gepersonaliseerd programma aanbieden. Zo zorgen we ervoor dat vrouwen zo fit mogelijk de operatie ingaan, minder kans hebben op complicaties en sneller kunnen beginnen aan hun herstel.’

In het Radboudumc maakt het leefstijlprogramma inmiddels deel uit van de standaardzorg voor vrouwen met gynaecologische kanker. ‘Uiteindelijk willen we deze aanpak ook toepassen bij andere behandelingen, zoals bestraling en chemotherapie, en opnemen in de landelijke richtlijnen’, vertelt Pijnenborg. ‘Zo kunnen we de kans op complicaties na een behandeling voor alle vrouwen met gynaecologische kanker verlagen.’

Meer informatie over de promotie

De promotie van Joëlle Dhanis is op 27 augustus 2026 om 10:30 uur. Titel proefschrift: Ready – Fit – Go. Prehabilitation for Women undergoing Surgical Treatment of Gynaecological Cancer (online beschikbaar na 27 augustus). Promotoren: Prof. dr. C.J.H.M. van Laarhoven en prof. dr. J.M.A. Pijnenborg. Copromotoren: dr. B. van den Heuvel en dr. A. Smits. De verdediging is te volgen via deze livestream.

Het onderzoek van Dhanis maakt deel uit van een breder initiatief binnen het Radboudumc, waarin prehabilitatie wordt toegepast in verschillende zorgpaden (F4S PREHAB Trial). 
 

• Meer weten over deze onderwerpen? Klik dan via onderstaande buttons door naar meer nieuws.

  Nieuws homepage Patientenzorg en Nieuws en verhalen