Wetenschap­pelijk onderzoek SportHart: De voordelen en risico’s van sporten voor de hartgezondheid

Over het onderzoek

Sporten is gezond en verlaagt het risico op hart- en vaatziekten. Maar, is meer sporten ook altijd beter? Kan jarenlang intensief duursporten ook negatieve gevolgen hebben voor het hart? 

Steeds meer wetenschappers onderzoeken die vraag. Er zijn aanwijzingen dat jarenlang intensief duursporten, zoals hardlopen of wielrennen, mogelijk een keerzijde heeft voor de hartgezondheid. Of het ook echt gevaarlijk kan zijn voor de hartgezondheid, is nog niet met zekerheid te zeggen.

In de media komt dit onderwerp regelmatig voorbij, bijvoorbeeld wanneer er een sporter onwel wordt of overlijdt tijdens een sportevenement. Bij deze berichtgeving ontbreekt soms de nuance: de focus ligt dan op de mogelijke gezondheidsrisico’s van sporten, waardoor er allerlei vragen en zorgen kunnen ontstaan bij sporters. 

Het SportHart project zal daarom deze vragen en zorgen inventariseren. De onderwerpen waarover de meeste onduidelijkheid leeft of controverse heerst, willen we vervolgens beschrijven in een genuanceerd en onderbouwd kennisitem op deze website. Op deze manier maken we betrouwbare informatie over sporten en hartgezondheid voor iedereen toegankelijk.

Het tweede doel van het project richt zich op het uitbreiden van de huidige kennis over sporten en hartgezondheid. Hiervoor zullen we een datadonatie platform ontwikkelen waarmee het mogelijk is om eigen gegevens over de hartgezondheid met het onderzoeksteam te delen. Er is vooral nog weinig bekend over de effecten van sporten op de hartgezondheid in vrouwen, in jongeren of ouderen, en in niet-westerse groepen. We zetten ons in om onze kennis uit te breiden naar deze populaties.

Het derde doel is het organiseren van een symposium over sporten en hartgezondheid. Hier willen we nieuwe kennis, inzichten en adviezen op interactieve wijze delen met geïnteresseerde sporters en betrokkenen. Naar verwachting zal dit plaatsvinden tijdens het weekend van de Zevenheuvelenloop in 2026. Meer informatie hierover volgt te zijner tijd.

In de media

Gezondheidsvoordelen van sporten:

• Wat is gezonder: wandelen, joggen of sprinten? | Volkskrant
• Onderzoek bekrachtigt KNGF-richtlijn: opfriscursus op maat vermindert zitgedrag hartpatiënten aanzienlijk | KNGF
• Helft van Nederlanders beweegt te weinig, maar is 150 minuten per week wel voor iedereen nodig? | AD.nl
• Meer dan de helft van de Nederlanders beweegt te weinig, onderzoek naar richtlijn | NPO Radio 1

Gezondheidsrisico’s van sporten:

• Veel troponine bij sporters komt niet door vernauwde kransslagaders | Radboudumc
• Alarmstof die vrijkomt bij intensief sporten duidt niet op ongezonde kransslagaders | NRC
• Hardloopwedstrijden worden steeds populairder, maar worden ze ook gevaarlijker? | NRC
• Wat is het risico op sterfte bij sporters? | Sport & Geneeskunde (pagina 8)

Sporten in de hitte:

• Japke (34) werd onwel tijdens haar eerste marathon in de hitte, maar weet nu waar ze op moet letten | EenVandaag
• Hitteberoertes bij sporters, zo herken je de signalen | RTL

Overig:

• Feit of Fictie: Krijgen we via voedsel, medicijnen en drinkwater doping binnen? | NPO Radio 1

Wanneer kan je beter niet sporten?

Sporten is gezond, maar soms is het beter om even niet te sporten. Bijvoorbeeld als je klachten ervaart of als het extreem warm weer is. Tijdens het sporten gebeurt er van alles in je lichaam, maar bij de volgende signalen kun je beter direct stoppen met sporten:

• Pijn op de borst
• Flauwvallen of duizelig worden
• Een onregelmatige hartslag

Heb je deze klachten tijdens het sporten? Stop dan meteen en neem contact op met een arts. 

• Sporten is niet altijd veilig voor je hart

  In veruit de meeste gevallen is sporten goed voor je hart. We zien dan ook dat fanatieke sporters het liefst altijd gaan sporten. Maar soms is het beter om even niet te sporten om je hart te beschermen. Bijvoorbeeld bij griep klachten. Je lichaam heeft de energie nodig om beter te worden. Ga je toch sporten? Dan heb je kans op ontsteking van de hartspier. Fanatiek sporten kan dan leiden tot gevaarlijke hartritmestoornissen. Bij een verkoudheid kun je wel sporten.

  Griep en verkoudheid worden vaak door elkaar gehaald, daarom bestaat er een handig ezelsbruggetje. Bij klachten boven de nek (loopneus, keelpijn, hoofdpijn, etc.) heb je een verkoudheid en kun je wel sporten. Bij klachten onder de nek (hoesten, kortademig, piepende ademhaling, koorts, spierpijn, etc.) heb je griep klachten en kun je beter even niet sporten.

  Daarnaast zijn er bepaalde (ernstige) hartproblemen waarbij het beter is om niet of aangepast te sporten. Heb je een hartprobleem en twijfel je over of je beter wel of niet kunt sporten? Vraag dan advies aan een (sport)arts. 

  Tip! Kijk voor meer informatie over sporten met een hartprobleem of als je weinig energie hebt op de website van de Hartstichting. 

• Wanneer kun je na griep weer veilig beginnen met sporten?

  Begin niet te snel met sporten na ziekte. Je lichaam heeft tijd en energie nodig om te herstellen. Een handige regel is: voor elke dag dat je koorts had, neem je een tot twee dagen rust. Bouw het sporten hierna rustig op en begin met minder zware activiteiten, zoals een stukje wandelen of de trap nemen in plaats van de lift. 

  Te snel beginnen kan gevaarlijk zijn

  Als je te snel weer begint met sporten kan dit gevaarlijk zijn voor je hart en de rest van je lichaam. Je kunt dan een ontsteking van de hartspier krijgen wat kan leiden tot hartritmestoornissen. Daarnaast heb je meer kans op blessures, kun je snel opnieuw ziek worden of kun je ernstigere klachten krijgen, zoals een longontsteking.

• Sporten bij warm weer is zwaarder voor je hart

  Tijdens het sporten in de hitte verwijden de bloedvaten zich om het lichaam af te koelen. Daardoor moet het hart harder werken om je bloed rond te pompen. Daarnaast stijgt de hartslag sneller bij warm weer. Ook kunnen hogere temperaturen leiden tot een vochttekort, wat hartritmestoornissen kan triggeren. Ga je sporten bij warm weer? Zorg dan dat je voldoende drinkt, rustig aan begint, ademende kleding draagt en jezelf beschermt tegen de zon om uitdroging en hartproblemen te voorkomen. 

  Tip! Kijk voor meer informatie over tips voor je hart bij warm weer op de website van de Hartstichting

• Twijfel je?

  Als je twijfelt of je veilig kunt sporten, vraag dan advies aan een (sport)arts. Alleen in zeldzame gevallen wordt aangeraden om te stoppen met sporten, bijvoorbeeld bij instabiele, onbehandelde of risicovolle hartproblemen. In veel andere gevallen is (aangepast) bewegen juist goed voor de gezondheid.

• Bronvermelding

  De tekst is onder andere gemaakt met informatie uit:

  • De 2020 richtlijnen over sportcardiologie en bewegen in patiënten met cardiovasculaire ziekten van de European Society of Cardiology. 
  • Een webpagina van de hartstichting: Minder energie en toch sporten?

De kans op een hartinfarct of hartstilstand tijdens sporten blijft heel erg klein

Steeds meer mensen doen mee met sportieve trends zoals een marathon, triatlon of Hyrox. Tegelijk verschijnen er in de media regelmatig berichten over plotse hartdood bij fanatieke sporters. Vergroot intensief sporten daadwerkelijk de kans op hartproblemen? En voor wie geldt dat eigenlijk?

Tijdens intensief sporten is de kans op het krijgen van een hartinfarct of hartstilstand iets groter dan in rust. Maar, de kans blijft extreem klein en is veel lager bij sporters dan bij niet-sporters. Gemiddeld krijgt slechts 1 op de 300.000 mensen een hartinfarct tijdens een uur erg intensief sporten. Een hartstilstand komt voor bij ongeveer 1 op de 170.000 deelnemers van een marathon en halve marathon. Een hartstilstand die dodelijk is, komt voor bij ongeveer 1 op de 500.000 deelnemers. Buiten het sporten om, verlaagt regelmatig sporten juist de kans op hart- en vaatziekten. Daarom is het vrijwel altijd beter om regelmatig te sporten dan om niet te sporten.

• Wat is het verschil tussen een hartinfarct en een hartstilstand?

  Hartinfarct (hartaanval)

  Een deel van de hartspier sterft af, omdat de bloedtoevoer geblokkeerd wordt. Vaak komt dit door kransslagaderverkalking. Een hartinfarct wordt ook wel een hartaanval genoemd. Als gevolg van een hartinfarct kan er een hartstilstand ontstaan.

  Hartstilstand

  Het hart stopt met het rondpompen van bloed. Het lichaam krijgt geen zuurstof en voedingsstoffen meer.  Een hartstilstand kan ontstaan als gevolg van een hartinfarct. Het kan ook ontstaan door andere hartproblemen zoals hartritmestoornissen, andere ziektes of bijvoorbeeld een ongeluk. 

• Is de kans op het krijgen van een hartinfarct of hartstilstand tijdens sporten voor iedereen hetzelfde?

  De kans op het krijgen van een hartinfarct of hartstilstand door intensief sporten is extreem klein en sterk afhankelijk van hoeveel iemand normaal sport. Inactieve mensen die plots intensief gaan sporten hebben een tot wel 100 keer zo grote kans op een hartinfarct tijdens inspanning in vergelijking met rust. Bij getrainde sporters is dit risico slechts 1 tot 2 keer groter tijdens inspanning dan in rust. Ook het risico op een hartstilstand is veel groter bij inactieve mensen. Daarom is het belangrijk om regelmatig te sporten, en de intensiteit van het sporten rustig op te bouwen. Wanneer je begint met sporten, kan het helpen om onder begeleiding van een goede trainer te starten, zodat je leert hoe je op een gezonde en verantwoorde manier kunt trainen.

  Daarnaast krijgen mannen veel vaker een hartinfarct of hartstilstand tijdens het sporten dan vrouwen. Waarom dit zo is, is nog niet helemaal duidelijk. Waarschijnlijk heeft het te maken met dat mannen vaker kransslagaderverkalking hebben en het vrouwelijk geslachtshormoon oestrogeen beschermend werkt.

  Ook neemt de kans op het krijgen van een hartinfarct of hartstilstand tijdens sporten toe met de leeftijd.
  Daarnaast is de kans op het krijgen van hartproblemen het grootst in de laatste kilometer van bijvoorbeeld een marathon. Dit komt deels doordat deelnemers vaak hun snelheid en daarmee de intensiteit van het sporten verhogen aan het eind. Aan de andere kant daalt de intensiteit plots als de lopers stoppen met lopen aan het eind van de race. Door deze stijging en daling van intensiteit kan het hartritme verstoord worden, wat de kans op een uiteindelijk hartinfarct of hartstilstand vergroot. Daarnaast is de kans op problemen ook groter als een sporter tijdens bijvoorbeeld een marathon “de man met de hamer” tegenkomt en de energievoorraad is uitgeput. Als iemand dan toch doorgaat, moet het hart harder werken om het nodige bloed rond te pompen. Daardoor stijgt de kans op hartritmestoornissen, flauwvallen en in zeldzame gevallen een hartinfarct of hartstilstand. 

  Ook is de kans op hartproblemen groter onder bepaalde omstandigheden, zoals bij hitte.

  
   

• Wat moet je doen om de kans te verkleinen?

  Regelmatig sporten verkleint de kans op een hartinfarct of hartstilstand. Maar er zijn meer dingen waar je op kunt letten. Een hoge bloeddruk, hoog cholesterol, suikerziekte, overgewicht, alcohol en roken vergroten de kans op het ontstaan van een hartinfarct of hartstilstand. Daarom is het belangrijk om, naast regelmatig te bewegen, ook op je gewicht te letten, gezond te eten, niet te roken en te matigen met alcohol.

• Check je risicofactoren

  Sporters zijn niet immuun voor hart- en vaatziekten. Daarom is het belangrijk voor mannelijke sporters vanaf hun 40ste en vrouwelijke sporters vanaf hun 50ste jaar om eens per 5 jaar bloed te laten prikken en je bloeddruk te meten. Dat kan bijvoorbeeld ook bij een van de hartcheckpunten van de Hartstichting of bij je eigen huisarts.

• Wanneer moet je naar de dokter?

  Heb je last van (één van) de volgende klachten? En duren die ook in rust langer dan 5 minuten? Bel dan 112.

  • Een heftig drukkende pijn op de borst. Het voelt alsof er een olifant op je borst zit of iemand een band om je borst snoert
  • Pijn die zich verspreidt naar linkerschouder of linkerarm
  • Zweten, misselijkheid, overgeven
  • Bleek of grauw zien
  • Kortademigheid, niet goed kunnen ademen 

  De kans op het krijgen van een hartinfarct of hartstilstand tijdens intensief sporten is iets groter dan in rust, maar de kans blijft heel erg klein. Regelmatig sporten verlaagt de kans op hart- en vaatproblemen en voor bijna iedereen geldt: sporten is beter dan niet sporten.

• Bronvermelding

  De tekst is gemaakt met informatie uit:

  • Diverse wetenschappelijke artikelen:
    • Triggering of Acute Myocardial Infarction by Heavy Physical Exertion ­ Protection against Triggering by Regular Exertion
    • Intensity of physical exertion and triggering of myocardial infarction: a case-crossover study
    • Does heavy physical exertion trigger myocardial infarction? A case-crossover analysis nested in a population-based case-referent study
    • The incidence of primary cardiac arrest during vigorous exercise
    • Cardiac Arrest During Long-Distance Running Races
    • Lessons from the finish line: understanding cardiac arrest in endurance racing
  • Diverse webpagina’s:
    • Van de hartstichting: Cijfers hart- en vaatziekten, Hartstilstand & Hartinfarct (hartaanval)
    • Van Volksgezondheid en Zorg: Coronaire hartziekten | Leeftijd en geslacht | Totaal

Het hartritme van sporters

Hartritmestoornissen komen veel voor en kunnen vervelend zijn. Heeft sporten effect op je hartritme? En is dit gevaarlijk? Op deze pagina lees je hoe het hartritme reageert op sporten en wanneer afwijkingen reden tot zorg kunnen zijn.

Levenslange sporters, met name duursporters, hebben vaak een groter en sterker hart en leven langer dan niet-sporters. Wel hebben zij hebben vaker last van boezemfibrilleren en -flutter dan niet-sporters. Maar, als je één van deze hartritmestoornissen hebt, kun je de kans op een beroerte verlagen door te sporten. Het blijft belangrijk om gezond te eten, niet te veel alcohol te drinken en genoeg te bewegen om de kans op hartritmestoornissen en gezondheidsproblemen zo klein mogelijk te houden, ook voor sporters.

• Gezonde aanpassingen door sporten

  Fanatieke duursporters hebben vaak een lagere hartslag, onder de 60 slagen per minuut. Met 'fanatieke duursporters' bedoelen we mensen die jarenlang of zelfs levenslang meer dan 5 uur per week intensief trainen. Bijvoorbeeld triatleten, marathonlopers of fanatieke wielrenners. Door training is hun hart groter en pompt het krachtiger. Dit is in veruit de meeste gevallen juist een teken van gezondheid, aangezien mensen met een lage hartslag fitter zijn en een lagere kans hebben op hart- en vaatziekten en vroegtijdig overlijden. Zo lang je geen klachten hebt, hoef je niets te doen.

  Soms komt een trage hartslag niet door sportbeoefening, maar door een probleem in het hart. In dat geval kun je klachten krijgen zoals duizeligheid, flauwvallen, of vermoeidheid. Dan kan in sommige gevallen een pacemaker nodig zijn. Mogelijk komt dat iets vaker voor bij sporters, maar daar loopt nog onderzoek naar.

• Hartritmestoornissen bij sporters

  Mensen die levenslang veel sporten hebben tot wel vier keer vaker last van boezemfibrilleren en boezemflutter dan niet-sporters. Bij boezemfibrilleren is de hartslag vaak te hoog en chaotisch. Bij boezemflutter is het ritme regelmatig, maar extreem hoog. Het is in vrijwel alle gevallen niet direct levensbedreigend, maar verhoogt de kans op een beroerte en kan na lange tijd wel schadelijk zijn voor het hart. Tegelijk is de kans op een beroerte bij sporters met boezemfibrilleren of -flutter juist kleiner dan bij niet-sporters met deze hartritmestoornissen. Dit komt doordat sporters vaak een betere vaatfunctie hebben en minder factoren die de kans op een beroerte vergroten, zoals een hoge bloeddruk, overgewicht en suikerziekte. 

  Hoe groot de kans op boezemfibrilleren is, hangt sterk af van de leeftijd. Onder jonge sporters ontwikkelt over een periode van 20 jaar ongeveer 1 op de 300 mensen boezemfibrilleren. Bij mannen boven de 65 jaar die levenslang intensief gesport hebben, is deze kans ongeveer 1 op de 5. Boezemfibrilleren en -flutter komt vaker voor bij mannen en ouderen. 

  Tegelijkertijd werkt regelmatig matig-intensief sporten juist beschermend tegen ritmestoornissen en andere hart- en vaatziekten. Sporten is daarom bijna altijd gezonder dan niet sporten. 

• Wie heeft de grootste kans op boezemfibrilleren?

  Boezemfibrilleren en -flutter komt vaker voor in mensen met bepaalde risicofactoren en geeft een grotere kans op een beroerte. Risicofactoren zijn: een hogere leeftijd, hoge bloeddruk, suikerziekte, overmatig gebruik van alcohol, ernstig overgewicht, nierziekten en slaapapneu. Daarom is het erg belangrijk om gezond te eten, te matigen met alcohol gebruik, genoeg te bewegen en met name de bloeddruk goed in de gaten te houden. Daarnaast speelt ook erfelijkheid een rol. Het is verstandig om naar de huisarts te gaan als boezemfibrilleren of -flutter in de familie voorkomt en jij je zorgen maakt of klachten ervaart.

  Er loopt nu onderzoek of het verminderen van de hoeveelheid sport bij fanatieke sporters met boezemfibrilleren zorgt voor een kleinere kans op boezemfibrilleren. Tot die tijd is nog onduidelijk of sporters beter minder kunnen gaan doen. Het is in ieder geval belangrijk om de hierboven beschreven risicofactoren te behandelen. 

• Wanneer moet je naar de dokter?

  Bel meteen de huisarts als je naast hartkloppingen ook ten minste één van de volgende klachten hebt:

  • Kortademigheid of benauwdheid
  • Je voelt je misselijk, duizelig, of valt (bijna) flauw
  • Je moet erg zweten en ziet bleek

  Bel 112 als je naast hartkloppingen ook pijn op de borst hebt die langer dan 5 minuten aanhoudt. 

• Bronvermelding

  De tekst is gemaakt met informatie uit:

  • Diverse wetenschappelijke artikelen:
    • Masters Athletes With Abnormal Cardiovascular Findings: A Clinical Consensus Statement of the European Association of Preventive Cardiology of the ESC and the American College of Cardiology
    • Elite female endurance athletes are at increased risk of atrial fibrillation compared to the general population: a matched cohort study
    • Risk of atrial fibrillation and stroke among older men exposed to prolonged endurance sport practice: a 10-year follow-up. The Birkebeiner Ageing Study and the Tromsø Study
    • Increased risk of atrial fibrillation among elderly Norwegian men with a history of long-term endurance sport practice
    • High prevalence of atrial fibrillation in long-term endurance cross-country skiers: echocardiographic findings and possible predictors — a 28-30 years follow-up study
    • Genetics of Atrial Fibrillation
  • Diverse webpagina’s van de Hartstichting:
    • Boezemfibrilleren
    • Boezemflutter

Kim van den Nobelen

Kim heeft Biomedical Sciences gestudeerd aan de Radboud Universiteit, en doet momenteel promotieonderzoek op dit project. Ze is geïnteresseerd in wetenschapscommunicatie en in de invloed van sporten op het hart. Dit project vormt de perfecte combinatie tussen deze twee interesses.

Vincent Aengevaeren

Vincent is in 2020 gepromoveerd op het onderwerp sport en hartgezondheid, en is momenteel cardioloog in opleiding in het Radboudumc. Hij is een internationaal gerenommeerd expert op het gebied van risico’s van sport, en wordt zodoende vaak uitgenodigd om op (inter)nationale congressen te spreken.

Thijs Eijsvogels

Thijs werkt als inspanningsfysioloog en associate professor bij het Radboudumc. Hij doet onderzoek naar de relatie tussen sporten, bewegen en hartgezondheid over het gehele beweegspectrum: van te weinig tot te veel bewegen. Tevens geeft hij regelmatig duiding aan wetenschappelijke bevindingen op radio en TV.

Gerrit Oostenveld

Gerrit heeft vroeger veel hardgelopen, tot er plotseling kransslagaderverkalking werd ontdekt. Dit motiveert hem om hier alles over te weten te komen. Bovendien neemt hij waardevolle ervaring mee uit eerdere onderzoeken waar hij de rol van patiëntvertegenwoordiger heeft vervuld.

Cor Vaessen

Cor is fervent hardloper en wandelaar, maar ook hartpatiënt. Hij kampt met hartritmestoornissen en vraagt zich geregeld af hoe hij zich het beste kan inspannen. Hij is enthousiast om meer te leren over de effecten van sport op het hart, ook vanuit persoonlijk oogpunt. Hij hoopt met dit onderzoek een bijdrage te leveren aan het doel: voor iedereen een gezond hart, voor nu én later.

Jennis Jongerius

Jennis zoekt af en toe de grenzen op van wat mogelijk gezond is aan inspanning. Vanuit eigen ervaring is hij nieuwsgierig of dit eigenlijk wel gezond is en naar de effecten van sport op het hart. Hij kijkt er naar uit om dit verder te onderzoeken en uit te dragen naar het brede publiek.