Nieuws Een genetische pleister die erfelijke doofheid moet voorkomen
3 maart 2021

Tot pakweg veertig jaar kunnen ze goed horen, maar dan ineens slaat bij mensen met DFNA9 de doofheid toe. De cellen van het binnenoor kunnen de schade, ontstaan door een erfelijke fout in het DNA, niet langer ongedaan maken. Onderzoekers van het Radboudumc hebben nu een genetische pleister ontwikkeld voor deze erfelijke doofheid, waarmee ze de problemen in de gehoorcellen kunnen opheffen. Verder onderzoek bij dier en mens is nodig om de genetische pleister als therapie naar de kliniek te brengen.

 

Erfelijke doofheid kan zich op verschillende manieren uiten. Vaak zorgt de erfelijke fout (mutatie) meteen vanaf de geboorte voor doofheid. Soms, zoals bij DFNA9, word je pas doof na veertig, vijftig, zestig jaar. Dat heeft alles te maken met de manier waarop DFNA9 in elkaar zit. Ieder mens krijgt de helft van zijn genen van zijn vader en moeder en heeft zowel een DFNA9 gen van zijn vader als moeder. Heb je twee gezonde kopieën van het DFNA9 gen, dan is er niets aan de hand. Krijg je van vader óf moeder een gemuteerde kopie van het gen, dan ontstaat later in het leven de doofheid.

 

Eiwit-spaghetti

Erik de Vrieze en Erwin van Wijk, allebei onderzoeker bij Hearing & Genes van de afdeling Keel-Neus-Oorheelkunde (KNO), hebben uitgebreid onderzoek gedaan naar de aandoening. De Vrieze: “We weten inmiddels dat je eigenlijk met één goede genkopie al voldoende van het bijbehorende DFNA9 eiwit aanmaakt om levenslang goed te kunnen horen. Maar er zit bij deze aandoening een addertje onder het gras. Het gemuteerde eiwit valt in zekere zin het goede eiwit lastig. Het plakt eraan vast, waardoor het goede eiwit zijn werk niet meer kan doen. Die samengeklonterde eiwit-spaghetti wordt voortdurend opgeruimd, maar na tientallen jaren loopt de opruimdienst in de gehoorcellen tegen zijn grens aan. Het ging lang goed, maar ineens ontstaat er een kantelpunt, wordt er een drempelwaarde overschreden. Het afval hoopt zich op, de gehoorcellen gaan slechter functioneren, sterven na verloop van tijd af. Na jarenlang goed te hebben kunnen horen merken DFNA9 patiënten ineens dat hun gehoor achteruit gaat, soms heel snel achteruitgaat. Totdat ze op een gegeven moment doof zullen worden.”

 

Genoeg tijd voor behandeling

De DFNA9 mutatie lijkt voor het eerst bij iemand in de Zuidelijke Nederlanden te zijn ontstaan, ergens aan het eind van de middeleeuwen. Dat valt min of meer af te leiden aan de verspreiding van het tamelijk unieke ziektebeeld, dat naar schatting nu bij zo’n 1500 mensen in (Zuid-)Nederland en België voorkomt. Mogelijk nog belangrijker dan de oorsprong van de ziekte, is de vraag of er iets tegen te doen is. Van Wijk: “Voor het zoeken naar een behandeling heeft deze aandoening twee gunstige kenmerken. Op de eerste plaats is het een erfelijke aandoening die pas na enkele tientallen jaren tot uiting komt. Heb je een behandeling tegen de ziekte, dan is er dus voldoende tijd beschikbaar om die toe te passen vóórdat het gehoorverlies echt toeslaat.”

 

Mutatie uitschakelen

Het andere punt - een effectieve therapie ontwikkelen - is wat ingewikkelder, maar biedt goede aanknopingspunten. Van Wijk: “Het idee is, dat je door het specifiek uitschakelen van de gemuteerde genkopie de doofheid kunt voorkomen. Zonder die gemuteerde genkopie wordt er geen mutant eiwit meer aangemaakt en zal er ook geen klontering meer plaatsvinden. Daarnaast maakt één gezonde genkopie in zijn eentje al voldoende eiwitten aan om een goed gehoor in stand te houden.”

 

Genetische pleister

De Vrieze en Van Wijk werkten dit idee verder uit. Met collega’s hebben ze de onderzoeksresultaten nu gepubliceerd in het wetenschapsblad Molecular Therapy - Nucleic Acids. “Genen, vastgelegd in het DNA, vormen de code voor eiwitten”, zegt De Vrieze. “Om van een gen naar een eiwit te komen, heb je altijd een vertaalslag nodig via zogenaamd boodschapper RNA. En precies op dat RNA hebben we ons gericht. Het unieke DNA-foutje in het DFNA9 gen zie je ook in de RNA-vertaling terug. We hebben een stukje RNA gemaakt dat daar precies op past. En dat ook meteen het sein geeft dat het hele boodschapper RNA moet worden opgeruimd. Op die manier valt een essentiële schakel weg en wordt het verkeerde eiwit ook niet of nauwelijks meer aangemaakt. Dat stukje RNA dat we op het foute boodschapper RNA plakken noemen we een antisense oligonucleotide, ook wel ‘genetische pleister’ genoemd.”

 

Perspectief!

De afgelopen jaren hebben De Vrieze en Van wijk die genetische pleister niet alleen gemaakt, maar ook de werking ervan in gekweekte cellen onderzocht. Daar gaat hun artikel nu ook vooral over. Want de aanpak werkt in die cellen. Er is dus een ‘proof of concept’, zoals dat in de wetenschap heet. Kortom, het onderzoek toont aan dat de aanpak op cellulair niveau werkt.

Arthur Robbesom van de Stichting ‘De negende van...’ is opgetogen over het onderzoek. “Dit biedt echt perspectief voor zo’n 1500 mensen in Nederland en België die de aandoening hebben." De stichting is ook nauw betrokken bij het onderzoek. Robbesom: “Nu is het zaak om zo snel mogelijk de volgende noodzakelijke stappen in het onderzoek te zetten. Iets wat we van harte zullen ondersteunen.”

­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­

Publicatie in Molecular Therapy - Nucleic Acids: Allele-specific antisense oligonucleotide therapy for dominantly inherited hearing impairment DFNA9 - Erik de Vrieze, Jolien Peijnenborg, Jorge Cañas Martin, Aniek Martens, Jaap Oostrik, Simone van der Heuvel, Kornelia Neveling, Ronald Pennings, Hannie Kremer, Erwin van Wijk.

Meer informatie


Pieter Lomans

persvoorlichter

send an email

Meer nieuws


Behandeling hersenziektes in gevaar als neurowetenschappers beperkt worden in hun onderzoek

5 augustus 2021

Om hersenziektes als depressie, Alzheimer of ADHD te kunnen behandelen, is meer onderzoek naar het brein nodig

lees meer

Onderzoek naar en behandeling tegen blaaspijnsyndroom wordt nu vergoed

4 augustus 2021

Het Radboudumc gaat een onderzoek doen naar de werking van GAG blaasspoelingen bij het blaaspijnsyndroom, een aandoening waarbij de blaaswand ontstoken is

lees meer

Meer varianten TLR7 gen gevonden in jonge gezonde mannen met ernstige Covid-19 Immuundeficiëntie bij afweer tegen SARS-CoV-2 reden tot screening en versnelde vaccinatie

3 augustus 2021

Spaans-Nederlands onderzoek bij gezonde jonge mannen die ernstig ziek zijn geworden na een infectie met SARS-CoV-2 heeft twee nieuwe mutaties in het TLR7 gen opgeleverd.

lees meer

Huisartsgeneeskunde onderzoekt behandeling en aanhoudende klachten COVID-19 Subsidie ZonMw voor drie grote projecten

30 juli 2021

ZonMw heeft in totaal 4,3 miljoen euro toegekend voor onderzoek naar de behandeling van COVID-19 en de klachten die veel mensen daarna blijven houden (Long COVID). De onderzoeksgroep Huisartsgeneeskunde van de afdeling Eerstelijnsgeneeskunde is mede-aanvrager van deze onderzoeksprojecten

lees meer

ScreenPoint Medical haalt 28 miljoen dollar op voor verdere ontwikkeling Series C-financiering onder leiding van Insight Partners

29 juli 2021

ScreenPoint Medical heeft 28 miljoen dollar opgehaald in een Series C-financiering. ScreenPoint Medical is een spin-off van het Radboudumc.

lees meer