Onderzoek naar oorzaak van hersenbloedingen krijgt een boost Negen miljoen dollar subsidie voor cerebrale amyloïd angiopathie

Geklonterde eiwitten in hersenzenuwcellen kunnen Alzheimer veroorzaken, maar klonteren ze in bloedvaatjes, dan ontstaat het veel minder bekende cerebrale amyloïd angiopathie. Een subsidie van negen miljoen dollar moet helpen om deze veroorzaker van hersenbloedingen vroeg op te sporen.

Van Alzheimer weten veel mensen dat schade in de hersenen ontstaat doordat bepaalde eiwitten gaan samenklonteren tussen de zenuwcellen. Die eiwitten, genaamd amyloïd-bèta, plakken als een stapel pannenkoeken op elkaar totdat ze kabels vormen die hersenschade geven. Wat veel minder mensen weten, is dat deze eiwitten ook kunnen klonteren in bloedvaten in de hersenen. Daar veroorzaken ze een andere aandoening: cerebrale amyloïd angiopathie (CAA). En dat is een belangrijke oorzaak van hersenbloedingen.

Om dit veel minder bekende CAA beter te onderzoeken, krijgen hoogleraar Marcel Verbeek van het Radboudumc en Antreas Charidimou van Boston University nu samen negen miljoen dollar subsidie van de de Amerikaanse Leducq Foundation. Zij gaan met nog vijf andere instituten uitzoeken hoe CAA ontstaat en schade veroorzaakt, en hoe ze deze aandoening al in een vroeg stadium kunnen vinden.

Vroege alarmstoffen

Dat is belangrijk, want CAA komt veel voor, namelijk bij een kwart van de 55-plussers, en als je een milde vorm meetelt zelfs bij de helft. En tegen de tijd dat mensen klachten krijgen, is het ziekteproces mogelijk al tientallen jaren aan de gang. 'Mensen met CAA komen in het ziekenhuis met bloedingen, voorbijgaande uitvalsverschijnselen, of problemen met de cognitie', vertelt Karin Klijn, hoogleraar Neurologie en gespecialiseerd in hersenbloedingen. 'Dan ben je al ver in de problemen en daarom zouden we graag al veel eerder een diagnose stellen.'

Daarom gaan de onderzoekers CAA tot in detail ontrafelen en op zoek naar vroege alarmstoffen, zogenaamde biomarkers. Verbeek: 'Amyloïd-bèta is tot nu toe het beste onderzocht, en we weten dat die eiwitten al vroeg afwijken en verhoogd zijn. Maar we gaan ook op zoek naar andere kandidaten in hersenvocht die een rol kunnen spelen bij CAA. Zo zijn kleine ontstekingen verdacht, en willen we beter uitzoeken waarom bloedvaten kapotgaan. Daarbij spelen bepaalde enzymen een rol, en ook cellen in de vaatwand die zich anders gedragen dan ze zouden moeten doen.'

Paradox

Momenteel bestaat er nog geen medicijn tegen CAA. Wat heb je dan aan een vroege diagnose? 'Medicijnen zijn in ontwikkeling en die verwachten we in de komende tien jaar op de markt. Die middelen zullen beter werken als je ze eerder inzet, en daarvoor is een vroege diagnose cruciaal', aldus Klijn. 'Daarnaast is het waardevol om mensen goed uit te kunnen leggen wat ze hebben. En wat nu al helpt is streng behandelen van de bloeddruk, en goed afwegen of je als arts medicijnen in wilt zetten die de bloedstolling beïnvloeden.'

Ook bij Alzheimer is een diagnose van CAA nuttig. Meer dan de helft van de mensen met Alzheimer heeft ook CAA. Uit eerder onderzoek is gebleken dat verschillende nieuwe medicijnen tegen Alzheimer, die de geklonterde eiwitten moeten aanpakken, slechts beperkt werken tegen Alzheimer, maar paradoxaal genoeg een verslechtering geven van CAA. 'Dat geeft een verhoogd risico op hersenbloedingen, zwelling en ontsteking aan de bloedvaten', legt Verbeek uit. 'Dus mensen met Alzheimer die ook CAA hebben, wil je die medicijnen misschien liever niet geven. Ook voor hen willen we de diagnostiek verbeteren.'

Over het onderzoeksproject

Naast het Radboudumc en Boston University doen er nog vijf instituten mee aan dit project genaamd TRAFFIC: Vanderbilt University Medical Center (Nashville), Harvard Medical School (Boston), Vall d’Hebron Research Institute (Spanje), Otto von Guericke University Magdeburg (Duitsland) en de University of Rhode Island.

• Meer weten over deze onderwerpen? Klik dan via onderstaande buttons door naar meer nieuws.

  Nieuws homepage Patientenzorg en Nieuws en verhalen