Nieuws Suikerschaar speelt rol bij nier en longlekkage COVID19 patienten
17 juni 2020

Bij de lekkage van vocht uit de bloedvaten naar longen en nieren in COVID-19 patiënten speelt de ‘suikerschaar’ heparanase ook een rol. De beschermende suikerlaag (glycocalyx) in de bloedvaten wordt door de schaar gekortwiekt, waardoor lekkage makkelijker kan plaatsvinden. Hoe ernstiger de ziekte, hoe actiever de schaar, schrijven onderzoekers van het Radboudumc in een artikel in MedRxiv
 
Ernstige vormen van COVID-19 gaan gepaard met serieuze ademhalingsproblemen (ARDS; acute respiratory disease syndrome) en een verhoogd eiwitverlies in de urine (proteïnurie). Lekkende bloedvaten spelen daarbij een belangrijke rol, zowel in de longen als in de nieren.
 
Suikerstructuren
De ‘voering’ van de bloedvaten bestaat uit endotheelcellen. Deze goed op elkaar aangesloten cellen vormen een beschermende binnenlaag die lekkage tegengaat. Ze worden daarbij enorm geholpen door grillig gevormde suikerstructuren die op die endotheelcellen groeien als een dik struikgewas. De structuren staan met hun voeten in de endotheelcellen en deinen met hun kruinen mee op het ritme van de voorbijglijdende bloedstroom. De suikerstructuren op de endotheelcellen bestaan vooral uit heparansulfaat en het geheel aan suikerstructuren wordt glycocalyx genoemd.
 
Moleculaire schaar
Vaatlekkage treedt op als die glycocalyx beschadigd raakt. Het is bekend dat het eiwit heparanase die rol van vandaal uitstekend kan spelen. Als een moleculaire schaar knipt heparanase de glycocalyx kort en klein, waardoor ook allerlei ontstekingsprocessen worden aangejaagd. Het enige bekende, en al klinisch toegepaste, middel dat deze afbraak weer kan afremmen zijn laagmoleculaire heparines (LMWH).
 
Snoeien van de glycocalyx
Johan van der Vlag, hoogleraar Immunologie van nierziekten en niertransplantatie in het Radboudumc: “We vroegen ons af of dit heparanase misschien ook een rol speelt in het ziekteproces van COVID-19. Meer specifiek: draagt het bij aan de lekkage in longen en nieren door het snoeien van de glycocalyx in de bloedvaten? Om die vraag te beantwoorden hebben we de heparanase-activiteit in het bloedplasma van COVID-patiënten onderzocht. Bloedplasma is het vloeibare deel van het bloed, zonder de bloedcellen en bloedplaatjes. In dat bloedplasma kunnen we de hoeveelheid heparanase en afgeknipte stukjes heparansulfaat vaststellen.”



Schaar en afgeknipte stukjes
Bij 48 COVID-19 patiënten (34 op de klinische afdelingen, 14 op de IC) en 10 ziekenhuispatiënten zonder COVID-19 werd het plasma onderzocht. Van der Vlag: “We vonden inderdaad dat de heparanase activiteit toenam met de ernst van de ziekte. Dat verband werd bevestigd doordat we ook een toenemend aantal heparansulfaat fragmenten in het plasma vonden. Hoe actiever de schaar, hoe meer afgeknipte stukjes we vonden. En hoe groter de schade aan de glycocalyx, hoe meer kans op vaatlekkage. Dit kan deels de vochtophoping in de longblaasjes en het eiwitverlies in de urine bij opgenomen COVID-19 patiënten verklaren.”
 
Heparine doet meer?
Bij COVID-19 patiënten wordt ook een verhoogde kans op bloedstolsels gezien, waardoor een deel van de patiënten preventief heparine als antistolling krijgt toegediend. Het is datzelfde laagmoleculaire heparine dat ook als remmer voor heparanase functioneert. Van der Vlag: Bij een klein aantal COVID-19 patiënten hebben we daardoor kunnen zien wat het met dit heparanase doet. En inderdaad, het dempt de activiteit van de glycocalyx-knipper. Er zijn inmiddels ook enkele studies gepubliceerd die laten zien dat heparine-behandeling van COVID-19 patiënten de kans op overlijden verlaagt.”
 
Verklaring gunstige effecten
Het zijn interessante resultaten en de onderzoeksgroep van Van der Vlag heeft intussen ook een mini-review geschreven over de moleculaire mechanismen die de gunstige effecten kunnen verklaren. Het review is ter publicatie aangeboden en zal binnenkort verschijnen. Tegelijkertijd blijft hij voorzichtig. “Eerst moeten we in grotere, goed opgezette studies laten zien dat heparine – naast de antistolling - inderdaad de gunstige effecten heeft die we ervan verwachten, zoals gebruikelijk in de medische wetenschap.”
­­­­­­­­­­­­­­­­
Publicatie in MedRxiv: Increased plasma heparanase activity in COVID-19 patients - Baranca Buijsers, Cansu Yanginlar, Inge Grondman, Aline de Nooijer, Marissa L Maciej-Hulme, Inge Jonkman, Nico Janssen, Nils Rother, Mark de Graaf, Peter Pickkers, Matthijs Kox, Leo Joosten, Tom Nijenhuis, Mihai G Netea, Luuk Hilbrands, Frank van de Veerdonk, Raphael Duivenvoorden, Quirijn de Mast, Johan van der Vlag. doi: https://doi.org/10.1101/2020.06.12.20129304
 
  • Meer weten over deze onderwerpen? Klik dan via onderstaande buttons door naar meer nieuws.

    Nieuws home

Meer informatie


Pieter Lomans

persvoorlichter

06 3197 0558

Meer nieuws


Radboudumc en Voeding Leeft willen met nieuwe leefstijlbehandeling kankerprognose verbeteren

3 juli 2020

Radboudumc, Voeding Leeft en de Vereniging Arts en Leefstijl slaan de handen ineen om een leefstijlbehandeling te ontwikkelen voor de groeiende groep kankerpatiënten.

lees meer

Carolijn Ploem per 1 oktober 2020 lid van de Raad van Bestuur van het Radboudumc

3 juli 2020

Drs. Carolijn J. Ploem is door het bestuur van de Stichting Katholieke Universiteit met ingang van 1 oktober 2020 benoemd tot lid van de Raad van Bestuur van het Radboudumc. Zij krijgt de portefeuille Organisatie van Zorg & Human Resources.

lees meer

Radboudumc-artsen naar Suriname voor COVID-hulp

3 juli 2020

Vandaag vertrekt vanaf Schiphol een landelijk team van COVID-deskundigen naar Suriname om ondersteuning te bieden bij de COVID-zorg aldaar. Het Radboudumc coördineert deze hulpactie en biedt terplekke ook hulp en expertise met de inzet van onder meer infectiologen.

lees meer

Herma Renkema benoemd tot Chief Early Development Officer bij Khondrion

3 juli 2020

Khondrion, een spin-off van het Radboudumc, heeft Herma Renkema per 1 juli 2020 benoemd tot Chief Early Development Officer. Ze zal zich sterk richten op de ontwikkeling van nieuwe medicijnen voor mitochondriële ziekten.

lees meer

Nieuwe donorwet van kracht per 1 juli Wat is de impact van deze wet? En wat zijn de grootste misverstanden hierover?

2 juli 2020

Per 1 juli 2020 geldt in Nederland een nieuwe donorwet. Orgaandonatie--coördinator Willem Hordijk licht de impact van de wijziging toe, en neuroloog-intensivist Farid Abdo bespreekt de 5 grootste misverstanden over deze nieuwe wet.

lees meer

Lancering boek over gepersonaliseerde zorg, met medewerking van Radboudumc-experts Hoogleraar en hoofd IC Hans van der Hoeven: ‘Een must-read voor alle zorgverleners, in de breedste zin des woords’

30 juni 2020

In het boek ‘Gepersonaliseerde medische zorg’ staan 14 praktijkvoorbeelden, die onder meer zijn geschreven door experts uit het Radboudumc. Wat kan waardegedreven zorg voor de praktijk opleveren, voor de patiënt én de zorgverlener?

lees meer