Nieuws Suikerschaar speelt rol bij nier en longlekkage COVID19 patienten
17 juni 2020

Bij de lekkage van vocht uit de bloedvaten naar longen en nieren in COVID-19 patiënten speelt de ‘suikerschaar’ heparanase ook een rol. De beschermende suikerlaag (glycocalyx) in de bloedvaten wordt door de schaar gekortwiekt, waardoor lekkage makkelijker kan plaatsvinden. Hoe ernstiger de ziekte, hoe actiever de schaar, schrijven onderzoekers van het Radboudumc in een artikel in MedRxiv
 
Ernstige vormen van COVID-19 gaan gepaard met serieuze ademhalingsproblemen (ARDS; acute respiratory disease syndrome) en een verhoogd eiwitverlies in de urine (proteïnurie). Lekkende bloedvaten spelen daarbij een belangrijke rol, zowel in de longen als in de nieren.
 
Suikerstructuren
De ‘voering’ van de bloedvaten bestaat uit endotheelcellen. Deze goed op elkaar aangesloten cellen vormen een beschermende binnenlaag die lekkage tegengaat. Ze worden daarbij enorm geholpen door grillig gevormde suikerstructuren die op die endotheelcellen groeien als een dik struikgewas. De structuren staan met hun voeten in de endotheelcellen en deinen met hun kruinen mee op het ritme van de voorbijglijdende bloedstroom. De suikerstructuren op de endotheelcellen bestaan vooral uit heparansulfaat en het geheel aan suikerstructuren wordt glycocalyx genoemd.
 
Moleculaire schaar
Vaatlekkage treedt op als die glycocalyx beschadigd raakt. Het is bekend dat het eiwit heparanase die rol van vandaal uitstekend kan spelen. Als een moleculaire schaar knipt heparanase de glycocalyx kort en klein, waardoor ook allerlei ontstekingsprocessen worden aangejaagd. Het enige bekende, en al klinisch toegepaste, middel dat deze afbraak weer kan afremmen zijn laagmoleculaire heparines (LMWH).
 
Snoeien van de glycocalyx
Johan van der Vlag, hoogleraar Immunologie van nierziekten en niertransplantatie in het Radboudumc: “We vroegen ons af of dit heparanase misschien ook een rol speelt in het ziekteproces van COVID-19. Meer specifiek: draagt het bij aan de lekkage in longen en nieren door het snoeien van de glycocalyx in de bloedvaten? Om die vraag te beantwoorden hebben we de heparanase-activiteit in het bloedplasma van COVID-patiënten onderzocht. Bloedplasma is het vloeibare deel van het bloed, zonder de bloedcellen en bloedplaatjes. In dat bloedplasma kunnen we de hoeveelheid heparanase en afgeknipte stukjes heparansulfaat vaststellen.”



Schaar en afgeknipte stukjes
Bij 48 COVID-19 patiënten (34 op de klinische afdelingen, 14 op de IC) en 10 ziekenhuispatiënten zonder COVID-19 werd het plasma onderzocht. Van der Vlag: “We vonden inderdaad dat de heparanase activiteit toenam met de ernst van de ziekte. Dat verband werd bevestigd doordat we ook een toenemend aantal heparansulfaat fragmenten in het plasma vonden. Hoe actiever de schaar, hoe meer afgeknipte stukjes we vonden. En hoe groter de schade aan de glycocalyx, hoe meer kans op vaatlekkage. Dit kan deels de vochtophoping in de longblaasjes en het eiwitverlies in de urine bij opgenomen COVID-19 patiënten verklaren.”
 
Heparine doet meer?
Bij COVID-19 patiënten wordt ook een verhoogde kans op bloedstolsels gezien, waardoor een deel van de patiënten preventief heparine als antistolling krijgt toegediend. Het is datzelfde laagmoleculaire heparine dat ook als remmer voor heparanase functioneert. Van der Vlag: Bij een klein aantal COVID-19 patiënten hebben we daardoor kunnen zien wat het met dit heparanase doet. En inderdaad, het dempt de activiteit van de glycocalyx-knipper. Er zijn inmiddels ook enkele studies gepubliceerd die laten zien dat heparine-behandeling van COVID-19 patiënten de kans op overlijden verlaagt.”
 
Verklaring gunstige effecten
Het zijn interessante resultaten en de onderzoeksgroep van Van der Vlag heeft intussen ook een mini-review geschreven over de moleculaire mechanismen die de gunstige effecten kunnen verklaren. Het review is ter publicatie aangeboden en zal binnenkort verschijnen. Tegelijkertijd blijft hij voorzichtig. “Eerst moeten we in grotere, goed opgezette studies laten zien dat heparine – naast de antistolling - inderdaad de gunstige effecten heeft die we ervan verwachten, zoals gebruikelijk in de medische wetenschap.”
­­­­­­­­­­­­­­­­
Publicatie in MedRxiv: Increased plasma heparanase activity in COVID-19 patients - Baranca Buijsers, Cansu Yanginlar, Inge Grondman, Aline de Nooijer, Marissa L Maciej-Hulme, Inge Jonkman, Nico Janssen, Nils Rother, Mark de Graaf, Peter Pickkers, Matthijs Kox, Leo Joosten, Tom Nijenhuis, Mihai G Netea, Luuk Hilbrands, Frank van de Veerdonk, Raphael Duivenvoorden, Quirijn de Mast, Johan van der Vlag. doi: https://doi.org/10.1101/2020.06.12.20129304
 
  • Meer weten over deze onderwerpen? Klik dan via onderstaande buttons door naar meer nieuws.

    Nieuws home

Meer informatie


Pieter Lomans

persvoorlichter

06 3197 0558

Meer nieuws


Magnesium lijkt vaatverkalking bij nierfalen te remmen Eindelijk effectief middel tegen verkalking van vaten?

18 september 2020

Magnesium voorkomt vaatverkalking in cellen, muizen en zeer waarschijnlijk ook in mensen. Onderzoek bij patiënten met chronisch nierfalen zal die vraag definitief gaan beantwoorden. Fysioloog Anique ter Braake promoveert 18 september op het magnesiumonderzoek,

lees meer

Annette Schenck benoemd tot hoogleraar op de afdeling Genetica

16 september 2020

Annette Schenck is met ingang van 1 augustus benoemd tot hoogleraar Translational Genomics of Neurodevelopmental Disorders.

lees meer

Promotie leidt tot nieuwe techniek om vaatontwikkeling te volgen

16 september 2020

Verder onderzoek moet uitwijzen hoe de kliniek hiervan kan profiteren

lees meer

Tjitske Kleefstra benoemd tot bijzonder hoogleraar aan het Radboudumc

15 september 2020

Tjitske Kleefstra is per 1 september 2020 benoemd tot bijzonder hoogleraar aan het Radboudumc met als leeropdracht Klinische genetica en psychopathologie van zeldzame syndromen.

lees meer

Lowlandsbezoekers best tevreden met het uiterlijk van hun eigen geslachtsdeel, maar nóg meer tevreden met dat van hun laatste sekspartner

15 september 2020

De festivalgangers namen in 2019 deel aan Radboudumc-onderzoek ‘Wat heb jij in je broek?’ tijdens Lowlands Science

lees meer