Onderzoeker Frank Nijsen is benoemd tot hoogleraar Lokale Radionuclide Interventies aan het Radboudumc / de Radboud Universiteit. Met zijn onderzoek ontwikkelt hij therapieën die moeilijk te behandelen tumoren van binnenuit dodelijk bestralen. Zijn groep werkt met innovatieve technieken zoals radioactieve microbolletjes en gels, robot- en naaldplaatsing en precieze toediening van radioactieve stoffen rechtstreeks in tumoren. Vooral bij lastig behandelbare tumoren, zoals in de lever, alvleesklier en hersenen, biedt dit nieuwe kansen: de tumor wordt lokaal en uiterst precies bestraald, terwijl gezond weefsel grotendeels gespaard blijft.
Een van de technieken die Frank Nijsen ontwikkelt is Dose Painting: het inschilderen van een tumor met een dodelijke stralingsdosis. Het doel is de volledige tumor te behandelen, terwijl gezond weefsel zoveel mogelijk wordt gespaard. ‘Het lijkt op schilderen op nummer dat we vroeger als kind deden’, vertelt hij. De techniek maakt gebruik van een slimme, beeldgestuurde naald, die via de huid naar de tumor wordt geleid onder CT- of MRI-geleiding. Samen met de TU Delft is hiervoor een innovatief naaldsysteem ontwikkeld. Door rotatie, diepte en uitschuiven bereikt de naald vrijwel de hele tumor, waarna lokaal een hoge stralingsdosis wordt toegediend.
Robots aan het werk
Deze innovatieve techniek van Nijsen stuitte echter ook technische uitdagingen met zich mee: bij grotere en moeilijk bereikbare tumoren zijn het aantal benodigde naaldposities en de vereiste nauwkeurigheid vaak complex.
Daarom ontwikkelt Nijsen samen met de Universiteit Twente een robotsysteem dat de naald sneller en nauwkeuriger door de tumor kan sturen en heel kleine hoeveelheden radioactiviteit precies kan toedienen. ‘De combinatie van beeldvorming, kunstmatige intelligentie en robotica maakt het mogelijk om moeilijk behandelbare tumoren effectiever te bestralen’, legt hij uit. ‘Dat is niet alleen een technologische vooruitgang en verbetering in behandeling, maar ook een antwoord op de groeiende zorgvraag en het toenemende tekort aan zorgverleners.’
Van diergeneeskunde naar kliniek
Voordat de technologie van Nijsen breed klinisch kan worden toegepast, is extra training en onderzoek nodig. Die stap wordt nu al gezet binnen de diergeneeskunde, waar de techniek wordt getest bij honden en katten met tumoren. Samen met een team van dierenartsen van de Universiteit Utrecht wordt de behandeling zorgvuldig uitgevoerd. Inmiddels zijn meer dan vijftig dieren behandeld. ‘Veel dieren leefden hierdoor langer en sommige zijn zelfs volledig genezen’, aldus Nijsen. Op basis hiervan zijn ook de eerste behandelingen bij pancreastumoren bij humane patiënten gestart. Binnenkort zal de robottoediening bij diergeneeskunde voor het eerst worden gebruikt als volgende stap naar toepassing bij dier en mens.
Radioembolisatie
Een andere techniek waar Nijsen met zijn groep al jaren aan werkt is beeldgestuurde radioembolisatie. Via een katheter worden radioactieve bolletjes dicht bij levertumoren ingebracht. De bolletjes blijven vastzitten in de bloedvaten van de tumor en bestralen deze van binnenuit. Wereldwijd gebeurt deze behandeling vaak nog zonder directe beeldvorming. Artsen maken vooraf scans, maar live meekijken tijdens de toediening was lange tijd niet mogelijk. Daar bracht Nijsen verandering in met holmiummicrosferen, radioactieve bolletjes die zichtbaar zijn op MRI. Dankzij deze continue monitoring kon zijn team veiliger patiënten behandelen en de tumordosis tot een factor drie verhogen. Daardoor bleken sommige uitbehandelde patiënten onverwacht alsnog curatief behandelbaar.
Immuunsysteem
Bij de radioembolisatie ziet Nijsen soms dat onbehandelde tumoren elders in de lever kleiner worden. Dit wijst erop dat de behandeling mogelijk het afweersysteem activeert. Dit effect wordt nu verder onderzocht, met als doel het reproduceerbaar te maken. Hiervoor worden behandelde patiënten nauwkeurig bestudeerd om te begrijpen waar en wanneer de straling het immuunsysteem in gang zet.
Toekomst van lokale radionucliden therapie
Nijsen ziet de toekomst van radionuclidentherapie positief. ‘In de komende tien jaar zullen deze behandelingen steeds vaker worden ingezet. Voor verschillende vormen van chemotherapie worden radioactieve alternatieven ontwikkeld met minder bijwerkingen. Sommige radiofarmaca zoeken tumoren gericht op. Andere behandelingen, zoals de radioactieve bolletjes of gels, worden rechtstreeks in de tumor ingebracht. Beide therapievormen zullen de komende jaren een belangrijke plaats krijgen in de kankerzorg.’ Daarom werkt Nijsen met een groot team aan een Theragnostic Center: een veilige innovatieomgeving, waar nieuwe radioactieve behandelingen snel kunnen worden ontwikkeld, getest en beschikbaar gemaakt voor patiënten in Nederland en daarbuiten.
Loopbaan
Frank Nijsen studeerde Biologie en Medische Biologie aan de Universiteit van Amsterdam. In 2001 promoveerde hij aan de Universiteit Utrecht op onderzoek naar radioactieve holmiummicrosferen voor de behandeling van levertumoren. Vanuit dit onderzoek richtte hij in 2013 als medeoprichter het spin-offbedrijf Quirem Medical op, dat holmiummicrosferen in Europa beschikbaar maakte voor patiënten met leverkanker. In 2020 werd het bedrijf overgenomen door het Japanse bedrijf Terumo. Sinds 2017 is hij hoofdonderzoeker op het gebied van Beeldgestuurde Lokale Radionuclide Interventies in het Radboudumc en sinds 2024 leidt hij ook de onderzoeksgroep Minimally Invasive Image-Guided Intervention Center (MAGIC). De benoeming tot hoogleraar-leider in onderzoek gaat in op 15 juli 2026 voor een periode van vijf jaar.
-
Meer weten over deze onderwerpen? Klik dan via onderstaande buttons door naar meer nieuws.
