Al sinds 1850 bekijken artsen door een microscoop de weefsels van patiënten. Maar de laatste jaren niet meer: de pathologie is inmiddels bijna volledig gedigitaliseerd. Daarnaast geven specifieke kleuringen en analyse van DNA nu veel meer informatie: van het subtype kanker tot een voorspelling of een medicijn zal aanslaan.
Hoewel de microscoop al in 1590 is uitgevonden, werd Antoni van Leeuwenhoek rond 1670 bekend met zijn verbeterde versie met veel sterkere lenzen. Het duurde daarna nog bijna tweehonderd jaar voordat microscopen hun intrede deden in het ziekenhuis.
Artsen bekeken weefsels door de microscoop en herkenden zo bijvoorbeeld een tumor, omdat die cellen anders van vorm zijn en door ander weefsel heen groeien. Dit is het vakgebied van de patholoog. Maar na 175 jaar turen kijkt die inmiddels niet meer zelf door de microscoop: dat doet de computer, die een digitale opname op een beeldscherm toont.
Eiwitten kleuren
Die digitalisering opende ook de weg naar AI. 'Pathologie en AI gaan goed samen, want slimme computers zijn bij uitstek geschikt voor patroonherkenning', vertelt patholoog Avital Amir van het Radboudumc. 'In de kliniek gebruiken we AI in de pathologie al bij de diagnose van borstkanker en prostaatkanker. Maar de meeste toepassingen verkeren nog in de onderzoeksfase.'
Naast de digitalisering nam de pathologie de afgelopen dertig jaar ook een vlucht dankzij specifieke kleuringen van weefsel. Amir: 'Zo herkennen we het soort kanker en maken we bijvoorbeeld voor lymfeklierkanker inmiddels onderscheid tussen wel honderd subtypes. Ook zien we bij een uitzaaiing waar die vandaan komt, zoals uit de darm of blaas. En we kleuren eiwitten die meer voorkomen of juist ontbreken op tumorcellen. Dat geeft meer zekerheid bij een diagnose kanker.'
Bron: Archief Erfgoed Radboudumc
Nut van behandeling inschatten
Daarnaast maakte de moleculaire diagnostiek de afgelopen vijftien jaar een opmars. Inmiddels werken in het Radboudumc zeven zogenaamde klinisch moleculair biologen in de pathologie. Zij zoeken naar afwijkingen in het genetisch materiaal van een tumor, en kunnen daarmee vooraf inschatten of een therapie zal aanslaan. Zo zien ze of bijvoorbeeld immunotherapie zin heeft. Dat draagt bij aan een gerichte behandeling.
Ondanks al die nieuwe ontwikkelingen in digitalisering, specifieke kleuringen en genetische analyse, bleef de basiskleuring van weefsel al sinds ongeveer 1880 gelijk: dat is de zogenaamde HE-kleuring. Die kleurt celkernen en celvloeistof en geeft zo de structuur van cellen weer. 'Ik schat in dat we ongeveer tachtig procent van alle weefsels nog steeds beoordelen louter op basis van deze kleuring', zegt Amir. Veel moderne ontwikkelingen dus, maar de basiskleuring is een blijvertje.
Beeld bovenaan dit bericht: Archief Erfgoed Radboudumc, Jan van Teeffelen, 1986.
-
Meer weten over deze onderwerpen? Klik dan via onderstaande buttons door naar meer nieuws.
