Wat zijn hersentumoren?

Gezwellen (tumoren) in de hersenen kunnen ontstaan in het hersenweefsel zelf (primaire hersentumoren) of vanuit de hersenvliezen. Hersentumoren kunnen goedaardig of kwaadaardig zijn. Ook uitzaaiingen van kanker naar de hersenen (hersenmetastasen) behoren tot de hersentumoren.

lees meer

Wat zijn hersentumoren?

Gezwellen (tumoren) in de hersenen kunnen ontstaan in het hersenweefsel zelf (primaire hersentumoren) of vanuit de hersenvliezen. Hersentumoren kunnen goedaardig of kwaadaardig zijn. Ook uitzaaiingen van kanker naar de hersenen (hersenmetastasen) behoren tot de hersentumoren.

Goedaardige hersentumoren

Een goedaardige tumor is meestal goed afgegrensd, groeit langzaam en dringt niet door in het omliggende weefsel. Maar een goedaardige tumor kan wel grote gevolgen hebben doordat deze het omringende hersenweefsel kan verdringen. De meest voorkomende goedaardige hersentumor is het meningeoom, dat ontstaat vanuit de hersenvliezen. Een ander goedaardig gezwel is de hypofysetumor. De hypofysetumor ontstaat in de hypofyse; een klein, hormonenproducerende klier achter de ogen. Deze tumoren zijn over het algemeen goed operatief te verwijderen.
 

Kwaadaardige hersentumoren

Primaire, kwaadaardige hersentumoren worden gliomen genoemd. Ze ontstaan vanuit de steuncellen (=gliacellen) van het hersenweefsel. Zij worden genoemd naar het type cel waaruit ze ontstaan. De belangrijkste soorten zijn astrocytomen, oligodendrogliomen en mengvormen hiervan. 

De mate van kwaadaardigheid of agressiviteit van een glioom wordt uitgedrukt in verschillende gradaties. De meest gebruikte indeling is die in laaggradige (graad 1 en 2) en hooggradige (graad 3 en 4) gliomen. Het hooggradige glioom (graad 4) komt het meeste voor en heet ook wel glioblastoom. Hooggradige gliomen groeien snel en ongeremd, laaggradige gliomen groeien langzaam. Een glioom is niet goed afgegrensd en ziet er grillig uit. De tumor verdringt niet alleen het omringende weefsel, maar kan er ook binnendringen (infiltratieve groei). Hierdoor is de tumor vrijwel nooit in zijn geheel met een operatie te verwijderen. Ondanks aanvullende behandeling zal de tumor in de loop van de tijd weer aangroeien. In tegenstelling tot kwaadaardige tumoren elders in het lichaam zaait een glioom zelden uit naar andere organen in het lichaam.

Hersenmetastasen

Naast de hersentumoren die vanuit de hersenen groeien (de primaire tumoren) bestaan er ook secundaire hersentumoren. Secundaire hersentumoren zijn uitzaaiingen (metastasen) naar de hersenen die vanuit kanker elders in het lichaam ontstaan. Meestal ontstaan ze laat in het beloop van de ziekte. Longkanker, borstkanker en huidkanker zijn de meest voorkomende oorzaken, maar ook andere kankersoorten kunnen uitzaaiingen in de hersenen veroorzaken. De behandelingsmogelijkheden van hersenmetastasen hangen onder andere af van de aard van de oorspronkelijke tumor, de fase van de ziekte en de locatie van de tumor.

Contact

Neuro-oncologie

(024) 361 66 00
contact

Radboudumc Expertise­centrum Neuro-oncologie

Het Radboudumc Expertisecentrum Neuro-oncologie biedt specialistische zorg voor patiënten met goed- of kwaadaardige hersentumoren.

lees meer

Symptomen

De symptomen die u ervaart zijn sterk afhankelijk van het gebied in de hersenen waar de tumor is ontstaan en de groeisnelheid ervan.

lees meer

Symptomen

De symptomen die u kunt ervaren bij een hersenmetastase, glioom of menigneoom zijn sterk afhankelijk van het gebied in de hersenen waar de tumor is ontstaan en de groeisnelheid van de tumor. De symptomen variëren van vage klachten tot uitgebreide lichamelijke uitvalsverschijnselen. Er zijn grofweg vier soorten symptomen:

1. Uitvalsverschijnselen

De hersenen regelen het functioneren van ons lichaam. Als een tumor het omringende hersenweefsel beschadigt of verdringt, kan de functie van dit hersengebied uitvallen. Hierdoor kunnen er uitvalsverschijnselen optreden. Afhankelijk van de plaats van de tumor in de hersenen kunnen er verschillende problemen ontstaan, zoals verlies van kracht in één of meer lichaamsdelen, problemen met het spreken of begrijpen van taal, vergeetachtigheid of problemen met horen of zien.

2. Epilepsie

Een ander verschijnsel dat kan optreden is een ‘toeval’. Dit noemen ook wel ‘epilepsie’. Hierdoor kunt u tijdelijk buiten bewustzijn zijn en/of kunnen uw spieren samentrekken. Deze aanvallen worden veroorzaakt door irritatie van de zenuwcellen in het hersenweefsel, waardoor de zenuwen te veel activiteit produceren. 

3. Druktoename in de schedel

Een toename van druk binnen de schedel zorgt voor andere symptomen. Binnen de schedel is er een beperkte ruimte voor hersenen, hersenvocht (liquor) en bloed. De druk in de schedel kan toenemen door:
  • de aanwezigheid en groei van de tumor
  • vochtophoping rond de tumor
  • blokkade van de circulatie van het hersenvocht door de tumor
  • een bloeding in of rond de tumor
Omdat de ruimte in de  schedel niet groter kan worden, wordt de druk binnen de schedel hoger. Daardoor kunt u last hebben van aanhoudende hoofdpijn, braken en sufheid. Hoofdpijn ontstaat vooral bij activiteiten die de druk nog meer verhogen, zoals bukken, niezen of persen. 

4. Psychische veranderingen

De tumor kan groeien in een gebied in de hersenen waar de uitval minder snel opvalt. De verschijnselen bestaan dan vaak uit psychische veranderingen, zoals trager worden of minder geremd zijn.

Epilepsie bij een hersentumor

Epilepsie uit zich in de vorm van aanvallen. Niet iedereen met een hersentumor krijgt epileptische aanvallen.

lees meer

MediMapp: uw persoonlijke zorg-app

Als u onder behandeling bent in het Radboudumc en bent aangemeld voor mijnRadboud, dan kunt u inloggen in uw MediMapp. Hier vindt u alle informatie over uw zorgtraject.

lees meer

MediMapp: uw persoonlijke zorg-app

Als u onder behandeling bent in het Radboudumc en bent aangemeld voor mijnRadboud, dan kunt u inloggen in uw MediMapp. Hier vindt u alle informatie over uw zorgtraject, zoals informatie over de behandeling en een overzicht van uw afspraken in het Radboudumc.

Inloggen in uw MediMapp

Kunt u nog niet in mijnRadboud, bekijk dan alvast de algemene informatie over uw zorgtraject op medimapp.radboudumc.nl.

Nieuws

  • Het Radboudumc gaat onderzoek doen naar laserbehandeling bij hersentumoren, gepersonaliseerde nazorg voor IC-patiënten en een nieuwe behandeling bij therapieresistente dwangstoornissen.

    lees meer


  • Met een laser niet te opereren hersentumoren te lijf

    3 februari 2021

    Bijna een derde van de glioblastomen (agressieve hersentumoren) is niet te opereren. Sinds kort biedt het Radboudumc een nieuwe behandeling waarbij de tumor van binnenuit wordt verhit met energierijk laserlicht.

    Veel hersentumoren zijn uitzaaiingen van een tumor die ergens anders in het lichaam is ontstaan. Van de tumoren die direct in de hersenen ontstaan, is het glioom de meest voorkomende. De meest agressieve vorm daarvan is het glioblastoom. In Nederland wordt elk jaar bij ruim 1.000 mensen zo’n glioblastoom vastgesteld.

    Niet te opereren

    Zoveel mogelijk tumorweefsel weghalen, is de beste behandeloptie voor zo’n glioblastoom. Gevolgd door radiotherapie en chemotherapie. “Ook na deze behandeling is de prognose niet goed, met een gemiddelde overleving tussen de een en twee jaar”, zegt Mark ter Laan, neurochirurg in het Radboudumc. “Als je niet kunt opereren wordt die prognose nog slechter. Dat is bij ongeveer 30% van de patiënten het geval.”

    Primeur 

    Voor deze patiënten met een niet-operabel glioblastoom gaat het Radboudumc nu onderzoek doen naar een nieuwe behandeling: de stereotactische laser ablatie (SLA). Het onderzoek is opgezet door neurochirurg Mark ter Laan, hoogleraar Evidence-based surgery Maroeska Rovers, technisch geneeskundige Kristian Overduin en neurochirurg in opleiding Ilaria Viozzi. “We zijn in Nederland de eerste die deze behandeling aanbieden”, vertelt Viozzi. “In de VS en enkele Europese centra is er al enige ervaring mee opgedaan. De resultaten lijken hoopgevend, maar een grondige wetenschappelijke onderbouwing ontbreekt nog. Wij willen aantonen of de laserbehandeling daadwerkelijk de beste optie is voor deze groep patiënten.”  

    Verhitten met laserlicht

    Het door Mark ter Laan geleide onderzoek zou vorig najaar starten, maar de coronacrisis zorgde voor vertraging. Viozzi: “We moesten even pas op de plaats maken, maar nu is alles en iedereen er klaar voor, inclusief de officiële goedkeuring door de Medisch Ethische Commissie.”
    Hoe werkt de ingreep? Ter Laan: “Kort samengevat stellen we eerst nauwkeurig vast waar de tumor zit. Vervolgens boren we een klein gaatje in de schedel, waardoor we een laser-probe in de hersentumor kunnen leggen. Daarna verhitten we het tumorweefsel, waardoor je de tumor aanvalt en tumorgroei zoveel mogelijk afremt.”

    Geavanceerd

    De ingrepen met het energierijke laserlicht vinden plaats in de zogeheten MITec-operatiekamers van het Radboudumc. Dat zijn hypermoderne OK’s met onder meer geavanceerde beeldvormende technieken ‘aan boord’. Viozzi: “Op het moment suprême ligt de patiënt in de MRI-scanner. Als neurochirurg zie je real time waar het dunne flexibele buisje met het laserlicht zit en hoe de ingreep verloopt. Bijzonder is ook dat we met behulp van de MRI de temperatuur binnenin het lichaam kunnen volgen. Er is nauwkeurige controle op de juiste plek én de juiste temperatuur. Daar komt bij dat je de schedel niet hoeft te openen, zoals bij een gewone hersenoperatie. We hebben maar een klein gaatje nodig. Dat maakt dat de patiënt veel sneller van de ingreep herstelt.” Ter Laan: “Standaard maken we nu sowieso al een gaatje in de schedel om een biopt van de tumor te nemen. De patholoog beoordeelt het weefsel onmiddellijk. Zodra we zeker weten dat het om een glioblastoom gaat, brengen we via dezelfde holle naald nu ook de laser-probe in. Bij grote of grillig gevormde tumoren kunnen we eventueel meerdere hittepunten combineren voor een nog betere bestrijding van de tumor.”

    Vergelijking

    Binnen de onderzoeksopzet van Ter Laan en Viozzi worden 10 met SLA behandelde patiënten vergeleken met 10 patiënten die de gebruikelijke behandeling krijgen. Ter Laan: “Dus SLA plus radio- en chemotherapie vergeleken met alleen radio- en chemotherapie.”

    Het in medische technologie gespecialiseerde bedrijf Medtronic stelt voor dit onderzoek de vereiste apparatuur en materialen beschikbaar. Ter Laan: “Mede daardoor zijn we in staat dit eerste onderzoek in Nederland op te zetten. Het aantal patiënten is nog te klein voor betrouwbare gegevens over de effectiviteit en veiligheid, maar als deze pilot slaagt willen we meteen daarna naar een grote landelijke studie.”


Voor verwijzers

Huisartsen en medisch specialisten kunnen patiënten met een verdenking op een hersentumor verwijzen naar ons expertisecentrum. Verwijzen kan schriftelijk of via het digitale aanmeldformulier

  • Een schriftelijke verwijzing kan gestuurd worden naar de Polikliniek Neurologie.

    lees meer


    Schriftelijke verwijzing

    Radboudumc
    Polikliniek Neurologie
    T.a.v. planningsbureau, huispost 943
    Postbus 9101
    6500 HB Nijmegen
    Telefoon: 024-3616600

Rijvaardigheid

Een aandoening aan de hersenen kan gevolgen hebben voor uw rijvaardigheid. Er zijn een aantal voorwaarden als u een hersentumor heeft, of heeft gehad, en u weer per auto of motor aan het verkeer wilt deelnemen.

lees meer

Ondersteunende zorg

We bieden leeftijdsspecifieke ondersteuning en werken met een vragenlijst om u op het juiste moment ondersteuning te bieden van de juiste zorgverlener.

lees meer

Radboud Oncologie Fonds

Het Radboud Oncologie Fonds is opgericht om Oost-Nederland meer te betrekken in de strijd tegen kanker.

lees meer

Uw privacy

Op het moment dat u in het ziekenhuis de diagnose kanker krijgt, leggen artsen en verpleegkundigen in het ziekenhuis uw gegevens vast in een medisch dossier. Dit moet volgens de wet.

lees meer

Uw privacy

Op het moment dat u in het ziekenhuis de diagnose kanker krijgt, leggen artsen en verpleegkundigen in het ziekenhuis uw gegevens vast in een medisch dossier. Dit moet volgens de wet. Sommige van uw gegevens in het medisch dossier worden opgenomen in een onafhankelijke databank: de Nederlandse Kankerregistratie (NKR).

Dit verzamelen van gegevens in de NKR gebeurt omdat artsen en onderzoekers betrouwbare en relevante gegevens nodig hebben van patiënten met kanker. Hiermee kunnen zij onderzoek doen om meer over kanker te weten te komen. Door dit onderzoek ontstaan betere inzichten, effectievere behandelingen en uiteindelijk een beter resultaat in de zorg voor patiënten met kanker.

Meer informatie over de Nederlandse Kankerregistratie en wat deze voor u betekent: Registratie van kanker.

Onze mensen