Patientenzorg Aandoeningen Subarachnoidale bloeding SAB

Over subarachnoïdale bloeding

Een subarachnoïdale bloeding (SAB) treedt zeer plotseling op, zonder enige vorm van waarschuwing. Deze bloeding heet zo door de locatie in het hoofd: net boven de hersenen onder het spinnenwebvlies (arachnoidea).

lees meer

Over subarachnoïdale bloeding

Een subarachnoïdale bloeding (SAB) treedt zeer plotseling op, zonder enige vorm van waarschuwing. Deze bloeding heet zo door de locatie in het hoofd: net boven de hersenen onder het spinnenwebvlies (arachnoidea). Een verwijding van de slagader (aneurysma) of een andere vaatafwijking in deze subarachnoïdale ruimte kan leiden tot een bloeding. Het bloed dat in het spinnenwebvlies rondom de hersenen komt, kan zich verspreiden naar de hersenkamers. Het lekje in het aneurysma stolt waardoor de bloeding stopt.

Hoe herken je een subarachnoïdale bloeding?

  • acute, heftige hoofdpijn (die langer dan een uur aanhoudt)
  • misselijkheid
  • braken
  • gedaald bewustzijn
  • krachtverlies van ledematen
  • stijve nek
Kenmerkend voor een subarachnoïdale bloeding is het acute begin van zeer heftige hoofdpijn op het moment van de bloeding. Soms treedt  bewusteloosheid op. Ook kan er sprake zijn van een veranderd bewustzijn of acute verwardheid. Misselijkheid en overgeven zijn veelvoorkomend na de bloeding. Soms treden er ook epileptische trekkingen in armen en benen op of zijn er verlammingsverschijnselen.

Ongeveer de helft van alle mensen met een bloeding uit een aneurysma in de hersenen overlijdt. Sommige mensen hebben alleen hoofdpijn en nekpijn, andere raken in een coma. De meeste bloedingen uit een hersenaneurysma komen voor bij mensen tussen 40 en 60 jaar. Het komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.

Contact

Expertisecentrum Subarachnoïdale Bloeding

(024) 361 34 77 of (024) 361 50 10
contact

Oorzaken

In de meeste gevallen ontstaat een SAB door een aneurysma in de hersenen. In zeldzame gevallen is er een andere oorzaak of is de oorzaak onbekend.

lees meer

Oorzaken

Aneurysma

Door de druk in de slagader kan een aneurysma groter worden en de wand dunner worden. Er kan een scheurtje in komen waardoor er uiteindelijk een hersenbloeding ontstaat. Een bloeding uit een aneurysma vindt meestal plaats tussen de hersenvliezen. Dit noemen we een subarachnoïdale bloeding. Een hersenaneurysma zit meestal op één van de grotere hersenslagaders, aan de buitenkant van de hersenen, in het spinnenwebvlies (de arachnoidea).

Perimesencephale bloeding

Een perimesencephale bloeding is een vorm van een subarachnoïdale bloeding die niet wordt veroorzaakt door een aneurysmabloeding. Bij 10-15% van de subarachnoïdale bloedingen is dit het geval. De oorzaak is een scheurtje in een ader, een afvoerend vat bij de hersenstam. Op de CT-scan kunnen we dan een bloedverdeling zien die past bij deze locatie. Een patiënt met een perimesencephale bloeding heeft geen uitval of verlaagd bewustzijn. Als u dit wel heeft, of de bloedverdeling niet typisch is voor een perimesencephale bloeding, dan doen we na enkele weken nogmaals een onderzoek om een aneurysma of andere vaatafwijking uit te sluiten.
Patiënten met een dergelijke bloeding hebben een normale levensverwachting. De kans op herhaling is zeer klein en de aandoening heeft een gunstig verloop.

Onbekende oorzaak

Bij een klein deel van de patiënten met een subarachnoïdale bloeding zonder trauma kunnen we geen aneurysma als oorzaak van de bloeding vinden. Mogelijke, zeer weinig voorkomende oorzaken, kunnen zijn: een vaatwand scheuring (dissectie), vaatwand ontsteking (vasculitis), een zeldzame bindweefselziekte of een andere vaatafwijking in de hersenen zoals een AVM of durale fistel. Soms blijft de oorzaak onbekend. Er kan dan sprake zijn van iets grotere aderlijke bloeding. We weten uit ervaring dat bij deze patiënten de kans op een nieuwe bloeding zeer klein is.
 

Opname in het ziekenhuis

Het is noodzakelijk dat u na een subarachnoïdale bloeding spoedeisende hulp krijgt en zo snel mogelijk in een ziekenhuis komt waar het aneurysma kan worden behandeld.

lees meer

Opname in het ziekenhuis

Het is noodzakelijk dat u na een subarachnoïdale bloeding spoedeisende hulp krijgt en zo snel mogelijk in een ziekenhuis komt waar het aneurysma kan worden behandeld. U kunt aan de aandoening overlijden of er ernstige schade aan overhouden. De kans op een nieuwe bloeding is groot. Nadat we het aneurysma dat heeft gebloed gevonden hebben, dan proberen we het aneurysma zo snel mogelijk te behandelen. Ook kan de ophoping van het hersenvocht een levensbedreigend probleem zijn. In dat geval krijgt u een drain in de hersenkamer zodat het vocht kan aflopen. De eerste weken na de bloeding kunnen grillig verlopen doordat er regelmatig nog complicaties optreden, zoals doorbloedingsproblemen van de hersenen, metabole ontregeling of infecties.


  • Als u in het ziekenhuis wordt opgenomen, omdat we denken dat u een hersenbloeding heeft, maken we eerst een CT-scan (Computer Tomografie) van de hersenen. Door middel van röntgenstralen wordt een dwarsdoorsnede van het hoofd gemaakt. We kunnen dan zien wat voor soort hersenbloeding u heeft gehad. De bloedvaten kunnen met een CT-scan goed in beeld worden gebracht als we via de ader in uw arm contrastvloeistof inspuiten (CT-angiografie). Zo kunnen we een eventuele uitpuiling op een hersenslagader opsporen.
    Als op de CT-scan geen bloeding is te zien, dan krijgt u 24 uur nadat de klachten begonnen zijn een ruggenprik. Via deze ruggenprik nemen we hersenvocht af. Aan het hersenvocht kunnen we zien of er een subarachnoïdale bloeding is geweest.


Behandeling

Er zijn verschillende behandelopties. Uw behandelend arts bespreekt de mogelijkheden met u.

lees meer

Behandeling

Een subarachnoïdale bloeding uit een aneurysma wordt in principe op korte termijn behandeld om een nieuwe bloeding uit het aneurysma te voorkomen.
In sommige gevallen is het risico op complicaties van de behandeling groter dan een nieuwe bloeding. Bijvoorbeeld als de oorzaak van de bloeding moeilijk te behandelen is. Het behandelplan en de overwegingen worden door de neurochirurg met uw contactpersoon besproken.

Lees meer over de behandeling van een hersenaneurysma. Niet alle behandeling zijn geschikt voor het acuut behandelen van een aneurysma.


  • Clip

    De neurochirurg maakt een luikje in uw schedel. Tussen de hersenkwabben wordt het aneurysma benadert. Er wordt een titanium klemmetje (clip) op de hals van het aneurysma geplaatst zodat er geen bloed meer naar de uitstulping gaat. Het plaatsen van dat klemmetje noemen we ‘clipping’.

    By-pass 

    De neurochirurg maakt een luikje in uw schedel. Er wordt een slagader als omleiding om het aneurysma heen gelegd zodat de bloedrukdruk naar  het aneurysma toe lager wordt en het aneurysma vervolgens kleiner wordt. Deze behandeling wordt af en toe gebruikt bij een gecompliceerde aneurysma en kan alleen met een goede voorbereiding plaatsvinden.

     


Complicaties

Complicaties na een subarachnoïdale bloeding kunnen erg verschillend zijn en zijn afhankelijk van de grootte en de locatie van de bloeding. We geven uitleg over de meest voorkomende complicaties.

lees meer

Complicaties


  • In de eerste uren na een subarachnoïdale bloeding is de kans op een nieuwe bloeding het grootst. Als het aneurysma niet behandeld wordt, blijft dit risico de eerste weken na de bloeding groter. Een nieuwe bloeding geeft acute verslechtering, niet of ongelijk reageren van de pupillen of daling van het bewustzijn.


Ontslag uit het ziekenhuis

In de loop van de opname op de verpleegafdeling neemt de medisch- technische behandeling door de neurochirurg langzaam af. Uw verblijf komt meer in het teken te staan van revalideren.

lees meer

Ontslag uit het ziekenhuis

In de loop van de opname op de verpleegafdeling neemt de medisch- technische behandeling door de neurochirurg langzaam af. Uw verblijf komt meer in het teken te staan van revalideren.
Gedurende uw herstel krijgt u advies van uw behandelteam over waar u het beste verder kunt herstellen na de ziekenhuisopname. Dit wordt met u en uw contactpersoon overlegd tijdens het wekelijkse familiegesprek.

Ontslag naar huis

Als het dagelijkse functioneren weer zelfstandig en veilig lukt, dan mag u met ontslag naar huis. Op het afgesproken tijdstip kan uw familie of uw naasten u ophalen. Als u thuis nog therapie nodig heeft, dan wordt u verwezen naar een praktijk voor bijvoorbeeld fysiotherapie of ergotherapie. Als u zorg nodig heeft, vult de verpleegkundige een aanvraag in voor de thuiszorg. Een deskundige van het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) zal na overleg met u een advies geven over de zorg die u thuis nodig heeft.
 


  • Voor uw ontslag heeft u een ontslaggesprek met de verpleegkundig specialist. In dit gesprek krijgt u informatie over vervolgonderzoeken en afspraken, leefregels (sporten, autorijden, lichamelijke inspanningen enzovoort). Wij adviseren u om uw vragen op te schrijven voor dit gesprek.


Vijf vragen aan Anita Smulders

Anita Smulders is 56 jaar, getrouwd en moeder van 4 zonen, die inmiddels uitwonend zijn. Ze werkt als begeleider in een woongroep voor jongeren met een verstandelijke beperking. Daarnaast is ze mantelzorger voor haar vader en schoonmoeder. Ze houdt van lezen, wandelen, fietsen, tekenen en zingen.

lees meer

Vijf vragen aan Anita Smulders

1 Wanneer kwam u erachter dat u een SAB (hersenbloeding) had?

‘Inmiddels 5 jaar geleden kwam ik na een bezoek aan de huisarts, tot mijn grote verbazing terecht op de SEH in Arnhem. Daar werd een SAB geconstateerd door een geknapt aneurysma. Ik werd overgeplaatst naar het Radboudumc voor de behandeling. Ik had sinds 10 dagen erge hoofdpijn, was misselijk en moest braken. Dit was allemaal acuut ontstaan. Daarbij had ik een raar gevoel in mijn armen en benen. Ik zag de ernst van de situatie toen nog niet in. Later realiseerde ik me pas dat ik werkelijk iets ernstigs mankeerde. Sterker nog, dat ik eigenlijk ontzettend geluk heb gehad dat ik het nog kon navertellen.’

2 Hoe verliep uw behandeling?

‘De volgende dag kwam de neurochirurg, dokter de Vries, langs om kennis te maken en uit te leggen wat de verdere stappen zouden zijn. Het aneurysma moest gecoiled worden. De rust die hij uitstraalde en de nuchtere, duidelijke uitleg, maakte dat ik vol vertrouwen de operatie tegemoet ging. Na de operatie verbleef ik een nachtje op de Medium Care en na een periode op de verpleegafdeling kon ik naar huis. Behalve de vermoeidheid voelde ik me goed.’

3 Hoe kijkt u terug op uw herstel?

‘De herstelperiode volgde met vallen en opstaan. De impact van de SAB heb ik erg onderschat. Ik ben het type dat gewend is om de hele dag door met van alles bezig te zijn. Dat ging niet meer. Ik had veel last van vermoeidheid en prikkelgevoeligheid. Het voeren van gesprekken was uitputtend, ik zat te gapen en was soms misselijk. Daarnaast raakte ik gefrustreerd omdat ik niet meer alles kon doen in het tempo dat ik wilde en gewend was. Bij de verpleegkundig specialist Harriëtte Petersen kon ik mijn verhaal kwijt en hoorde ik dat de meeste mensen na een SAB dergelijke klachten hebben. Het was prettig om te horen dat er nog ontwikkeling in mijn belastbaarheid zou zitten en ze gaf me tips waar ik mee verder kon. Nog steeds loop ik af en toe tegen mijn grens aan. Achteraf kan ik meestal wel aangeven waardoor dit komt. In de afgelopen jaren heb ik geleerd dat ik eigenlijk alles kan doen wat ik wil, als ik het maar doseer. Maar dat doseren blijft voor mij het moeilijkste. Ik ben altijd open over wat me is overkomen en de gevolgen hiervan. Dit omdat er zo op het oog niets te zien is van mijn beperking. Door er open over te zijn begrijpen mensen mij en kunnen ze er rekening mee houden. We maken er inmiddels ook regelmatig grappen over. Dat houdt het luchtig.’

4 Hoe zien uw controles in het Radboudumc er nu uit?

‘Momenteel ben ik nog onder controle en krijg ik jaarlijks een MRI scan om te controleren of er ontwikkeling zit in het aneurysma. Ik vind dat geen probleem en vind het ook niet meer spannend. Op eigen verzoek krijg ik de uitslag de laatste jaren telefonisch van Harriëtte. Mocht ik een consult bij dr. De Vries willen, dan is dit ook mogelijk.’

5 Hoe heeft u de zorg in het Radboudumc ervaren?

‘Ik werd 5 jaar geleden meteen al heel goed opgevangen door de verpleegkundige in het Radboudumc. Ze voelde aan wat ik nodig had en was begripvol. Ik voelde mij prettig op de verpleegafdeling. Ik ben dan ook zeer positief over de afdeling Neurochirurgie van het Radboudumc. Zowel artsen, verpleegkundigen, de verpleegkundig specialist als de voedingsassistenten waar ik mee te maken heb gehad, waren allen professioneel, duidelijk, vriendelijk, betrokken en bereikbaar. Ik heb me gesteund gevoeld.’


Leven na een SAB

Na een subarachnoïdale bloeding is er een aantal zaken waar u rekening mee moet houden.

lees meer

Leven na een SAB

Mogelijk blijft u voor anderen onzichtbare klachten houden. Veel voorkomende voorbeelden hiervan zijn (mentale) vermoeid, problemen met het verwerken van prikkels, concentratieproblemen, vergeetachtigheid en hoofdpijn. Dit kan een behoorlijke beperking zijn voor het oppakken van uw dagelijks leven.
 


  • Na een subarachnoïdale bloeding en de behandeling van een hersenaneurysma zijn er geen speciale beperkingen of leefregels. Vaak ontstaan vragen over zware fysieke arbeid, persen, vliegen, saunabezoek, achtbaan of seksuele activiteit. Er zijn geen wetenschappelijke aanwijzingen dat deze activiteiten een verhoogd risico geven op een nieuwe bloeding. Wel kunnen bestaande klachten uiteraard toenemen door deze activiteiten. Het advies is dat alle activiteiten weer opgepakt mogen worden zolang dit kan zonder klachten. 


Weten­schappelijjk onderzoek

In Nederland wordt veel onderzoek gedaan naar verschillende onderwerpen rondom SAB en hersenaneurysma’s. De resultaten hiervan worden door specialisten nationaal en internationaal met elkaar gedeeld.

lees meer

Weten­schappelijjk onderzoek


  • De mRS PROM studie is een onderzoek waarmee we de zorg voor mensen die een subarachnoïdale bloeding (SAB) hebben gehad willen verbeteren. Dit willen we doen door de klachten of problemen van patiënten goed op een rij te zetten. De verbetering houdt in dat patiënt en naasten door middel van een vragenlijst voor de afspraak aan kunnen geven, wat zij met de specialist willen bespreken.

    Het onderzoek bestaat uit 3 fases:

    • Fase 1: door middel van interviews met zorgverleners en patiënten proberen we uit te zoeken hoe we de zorg na de SAB het beste in kunnen richten. Daarbij willen we van patiënten bijvoorbeeld weten wat voor klachten zij hebben gehad, wat voor beperkingen zij hebben in het dagelijks leven en wat de kwaliteit van leven beïnvloedt. Daarnaast zullen we een aantal vragenlijsten voorleggen, zodat we kunnen bespreken of de vragen belangrijk voor hen zijn en of de vragen op een goede manier zijn gesteld.
    • Fase 2: de vragenlijst wordt in de praktijk toegepast en de betrouwbaarheid van de vragenlijst wordt bepaald (onder andere bepalen we of de vragenlijst wel meet wat we denken te meten).
    • Fase 3: we evalueren samen met de patiënten en zorgverleners wat voordelen, of misschien ook nadelen zijn aan het invullen en bespreken van de vragenlijst en we evalueren of er dingen zijn die  anders of beter kunnen.

Meer informatie


Radboudumc Expertise­centrum Subarachnoïdale Bloeding

Het Radboudumc Expertisecentrum voor Subarachnoïdale Bloeding (SAB) behandelt patiënten met een SAB, die vaak acuut optreedt.

lees meer

SPAR SAB patiënten­adviesraad

De SPAR (SAB patiëntenadviesraad) bestaat uit patiënten (of naasten) die een hersenbloeding hebben gehad die ontstaat uit een afwijking van een hersenslagader (SAB). De raad geeft vanuit het perspectief van de patiënt advies over wetenschappelijk onderzoek of ontwikkelingen in de zorg.

lees meer

SPAR SAB patiënten­adviesraad

Sinds 31 oktober 2018 bestaat de SPAR (SAB patiëntenadviesraad) verbonden aan de afdeling Neurochirurgie. Een SAB is een hersenbloeding die ontstaat uit een afwijking van een hersenslagader. In de meeste gevallen gaat het om een hersenaneurysma. In de SPAR zitten patiënten en naasten die een hersenbloeding of met een niet-gebloede vaatafwijking in de hersenen hebben gehad. De raad geeft vanuit het perspectief van de patiënt advies over vraagstellingen bij wetenschappelijk onderzoek of ontwikkelingen in de zorg.

Oprichting

De SPAR werd opgericht op initiatief van Jeroen Boogaarts (neurochirurg) en Harriette Petersen-Baltussen (verpleegkundig specialist Neurochirurgie) naar aanleiding van de ontwikkeling van het Radboudumc Hart & Vaatcentrum en een aantal gesubsidieerde wetenschappelijke projecten waarbij patiëntenervaringen essentieel zijn.

Bijeenkomsten

De SPAR heeft minimaal 4 keer per jaar een bijeenkomst waarin een onderzoeker of projectleider relevante vraagstellingen aan de groep voorlegt. Ervaringsdeskundige Carla van Drumpt is de voorzitter van de raad.

Vragen

Mocht u vragen hebben of interesse hebben in deelname aan de SPAR, dan kunt u terecht bij Carla van Drumpt of verpleegkundig specialist Harriette Petersen.

QRNS

In Nederland bestaat een verplichte landelijke kwaliteitsregistratie waarin alle gevallen van SAB worden geregistreerd. Hierdoor is het mogelijk om de kwaliteit te bewaken en om bij te houden hoe vaak SAB voorkomt en wat de gevolgen en complicaties zijn in Nederland.