Zorgpad tuberculose

Wat is tuberculose?

Er zijn twee vormen tuberculose

1. Tuberculose (TBC) is een infectie met een bacterie. Van een infectie hoeft u niet ziek te zijn. In 90% van de gevallen wordt de tuberculose ingekapseld door het lichaam in zogenoemde granulomen. Deze ingekapselde bacterie kan jaren aanwezig. We noemen dit een latente tuberculose-infectie. De tuberculose wordt pas actief als u een verminderde weerstand heeft. Het lukt uw lichaam dan niet meer om de infectie ingekapseld te houden. Dan ontstaat er dus een actieve tuberculose-infectie (zie punt 2). 
   De latente infectie kunnen we behandelen met antibiotica om te voorkomen dat de infectie actief wordt. Het is gebruikelijk om voor de start van sommige afweer-onderdrukkende medicijnen te screenen op tuberculose. Als iemand inderdaad een latente tuberculose-infectie heeft, kan een afweer-onderdrukkend medicijn er voor zorgen dat de tuberculose actief wordt. Door eerst een behandeling te geven tegen de tuberculose kan dit actief worden voorkomen.
2. Tuberculose (TBC) is ook een ziekte door een bacterie. Bij TBC heeft u een actieve infectie met een bacterie. Uw lichaam is dan niet in staat geweest om de bacterie in te kapselen of te ingekapseld te houden. U kunt er ernstig ziek van worden. De tuberculose kan in heel het lichaam voorkomen. Meest voorkomend is de longen. Dat heet longtuberculose. De ziekte is goed te behandelen met medicijnen en u kunt ervan genezen. 

Is tuberculose besmettelijk?

Tuberculose in de longen kan besmettelijk zijn. Dit noemen we open tuberculose. Als iemand met open longtuberculose hoest of niest, komen er kleine druppeltjes met bacteriën in de lucht. Als u deze druppeltjes inademt, kunt u besmet raken. Niet iedereen die besmet raakt, wordt ook ziek. Zoals hierboven beschreven, is het lichaam in de meeste gevallen in staat om de bacterie in te kapselen, er ontstaat dan een latente tuberculose-infectie. 
Als de tuberculose buiten de longen, ergens anders in het lichaam, zit is dit meestal niet besmettelijk.

Hoe vaak komt tuberculose voor?

In Nederland komt tuberculose niet vaak voor. Bij ongeveer 800 mensen per jaar wordt tuberculose vastgesteld. Tuberculose komt vaker voor bij mensen met een migratieachtergrond of mensen met een verslaving.
Wereldwijd zijn er wel veel mensen besmet, maar gelukkig wordt niet iedereen ziek.

Hoe stellen we tuberculose vast?

Om de diagnose tuberculose te stellen worden er verschillende onderzoeken gedaan. Dit heet diagnostiek. 

Hieronder staan de stappen:

1. Gesprek met de arts

• De arts vraagt naar uw klachten: hoesten, koorts, nachtzweten, afvallen.
• Hij vraagt ook of u uit een land komt waar tuberculose veel voorkomt of dat u met iemand in contact bent geweest die tuberculose heeft.

2. Huidtest (Mantoux-test)

• We spuiten een klein beetje vloeistof in uw huid (meestal de onderarm).
• Na 2 tot 3 dagen bekijken we of er een bultje op de huid is gekomen.
• Een bultje betekent dat u misschien besmet bent.

3. Bloedtest (IGRA-test)

• We nemen bloed af.
• In het laboratorium bekijken we of uw lichaam reageert op de tuberculosebacterie.
• Deze test is vaak betrouwbaarder dan de huidtest.

4. Longfoto (röntgenfoto)

• We maken een longfoto.
• Op de foto kunnen we eventuele afwijkingen zien die passen bij tuberculose.

5. Sputumtest

• Slijm uit de longen (sputum) dat u opgehoest, wordt verzameld in een potje. 
• In het laboratorium bekijken we onder de microscoop of er tuberculosebacteriën in zitten. We doen een PCR test.
• Met behulp van een kweek kunnen we de tuberculose uiteindelijk vaststellen.

TBC niet in de longen

Als de tuberculose niet in de longen zit, kan de arts andere testen doen. Bijvoorbeeld een echo, CT-scan of een punctie (een beetje vocht of weefsel afnemen).

Aanvullend onderzoek

Soms is er aanvullend onderzoek nodig, bijvoorbeeld:

• CT-scan van de longen
• bronchoscopie

Tijdens opname

Als u opgenomen bent in het Radboudumc, doen we onderzoeken om te kijken of de tuberculose besmettelijk is en of er dus sprake is van open tuberculose.
Hiervoor doen we sputumkweken en nemen we bloed bij u af.

De behandeling van tuberculose

1.    Medicijnen slikken

• Tuberculose wordt behandeld met speciale medicijnen (antibiotica).
• Deze medicijnen moet u elke dag innemen, meestal 6 maanden lang.
• Soms duurt de behandeling langer, bijvoorbeeld bij moeilijkere vormen van tuberculose wanneer er bijvoorbeeld sprake is van een ernstige infectie of een resistente bacterie (als de bacterie niet reageert op één of meerdere soorten antibiotica).

2.    Combinatie van medicijnen

• U krijgt meerdere soorten medicijnen tegelijk.
• Dat is nodig omdat de bacterie anders kan overleven en de tuberculose niet goed wordt bestreden.

3.    Belangrijk: kuur afmaken

• Stop nooit zelf met de medicijnen.
• Als u te vroeg stopt, kan de bacterie terugkomen en moeilijker te behandelen zijn.

4.    Controle door de arts

• Tijdens de behandeling komt u vaak terug bij de arts van het Radboudumc of de GGD.
• Zij controleren of de medicijnen goed werken en of u geen bijwerkingen heeft.

5.    Besmettelijke tuberculose

• Als u besmettelijk bent, moet u soms een tijdje thuisblijven.
• U mag pas weer naar werk of school als u niet meer besmettelijk bent.

6.    Behandeling in het ziekenhuis

• Behandeling in het ziekenhuis is nodig als er bijwerkingen zijn van de medicijnen of omdat u de medicijnen niet goed kunt innemen. 
• Ook als de ziekte terug is gekomen na een eerste behandeling kan het zijn dat u de volgende behandeling in het ziekenhuis krijgt.

Zeldzame aandoening tuberculose

In een landelijk erkend expertisecentrum kunnen patiënten met tuberculose terecht voor advies, onderzoek en behandeling. Deze aanvraag voor erkenning wordt door het Radboudumc ingediend bij het Ministerie van VWS.

Onze zorg en wetenschappelijk onderzoek

Patiënten kunnen terecht in het Expertisecentrum voor Tuberculose en Niet-Tuberculeuze Mycobacteriën. Over de diagnose en behandeling leest u hierboven in het zorgpad.

Naar hemangiomen wordt uitgebreid wetenschappelijk onderzoek gedaan. 

Orphacodes van dit expertisecentrum

• Tuberculose (3389)
• Pulmonale niet-tuberculeuze mycobacteriële infectie (411703)