Twee tot drie procent van de bevolking heeft een ontwikkelingsstoornis, zoals autisme of een verstandelijke beperking. Inmiddels zijn er meer dan 1800 genen bekend die een ontwikkelingsstoornis kunnen veroorzaken.
In ongeveer 40% van de ontwikkelingsstoornissen, komt dit samen met andere lichamelijke of gelaatskenmerken en zijn dan herkenbaar als syndromen voor de artsen/professionals. Echter in het merendeel van de kinderen met een ontwikkelingsstoornis zijn er geen aanvullende herkenbare kenmerken.
Kinderen met varianten in het ELAVL2 gen
‘Het ontbreken van deze aanvullende kenmerken maakt het vinden van nieuwe genen voor deze ontwikkelingsstoornissen en daarmee genetische diagnostiek moeilijk’ zegt dr. Bert de Vries, klinisch geneticus en leider van het onderzoek. Vijf jaar geleden zag De Vries in zijn spreekuur in het Radboudumc in Nijmegen een 3-jarige jongetje waarbij een verandering in het ELAVL2 gen werd vastgesteld. ‘Dit was toen niet bekend als ziekte gen.’ vervolgt De Vries. ‘Echter, via internationale samenwerking verzamelden we een groep van 16 kinderen met veranderingen in het ELAVL2 gen’.
Jolijn Verseput, arts-onderzoeker en promovendus ging vervolgens zo veel mogelijk klinische kenmerken van deze groep kinderen op een rijtje zetten. ‘Alle kinderen hadden een ontwikkelingsstoornis en een deel autisme, slaapproblemen, epilepsie, moeite met prikkelverwerking en emotionele instabiliteit’ vertelt ze. Er werden echter geen aanvullende onderscheidende fysieke kenmerken gezien zoals bij andere wel herkenbare syndromen. ‘Is deze gen verandering dan wel de oorzaak van deze symptomen?’ vroeg Verseput zich af.
Vliegmodel helpt
Hier werd de hulp ingeroepen van de vliegengroep van prof. Annette Schenck. ‘Wij hebben veel ervaring met het maken vliegmodellen gebaseerd op genen die zowel bij de fruitvlieg als bij de mens voorkomen’.
Marina Boon, destijds promovendus in haar groep, ging aan de slag. ‘We schakelden het ELAVL2 gen in de fruitvlieg uit en gingen vervolgens kijken wat voor effect dit had op de vlieg en zijn gedrag’ zegt Boon. ‘We konden zien dat deze vliegen een verhoogde gevoeligheid voor epilepsie hadden, moeite hadden met prikkelverwerking en slaapproblemen.’ vervolgt zij. ‘Kortom, dit kwam goed overeen met wat we eerder gezien hadden bij de kinderen met deze genafwijking.’
In samenwerking met een onderzoeksgroep in Nieuw-Zeeland werd ook nog aangetoond dat het afwijkende gen leidde tot een niet goed functionerend eiwit.
Lange weg afgelegd
Na 5 jaar onderzoek kon nu met zekerheid worden aangetoond dat de verandering in het ELAVL2 gen bij het inmiddels 8-jarige jongetje inderdaad de oorzaak was van zijn symptomen.
‘Deze nieuwe inzichten geeft ons de mogelijkheid hem en de andere kinderen beter te begeleiden en waar mogelijk te behandelen’, besluit De Vries. ‘En het is natuurlijk een nieuwe stap voorwaarts in onze kennis over het ontstaan van ontwikkelingsstoornissen.’
