Met een stethoscoop hoor je geruis als een hartklep afwijkt. Vanaf de jaren '40 kwam daar een nieuwe techniek bij: een log apparaat dat geruis op papier uitschreef in een zogenaamd fonocardiogram. Dit apparaat ging zelfs mee op een ruimtemissie van de NASA om te meten of het hart een reis naar de maan aankan. Sinds de jaren '80 is de techniek vervangen door echo.
Cardioloog Arie van Dijk van het Radboudumc startte zijn loopbaan in de cardiologie eind jaren '80, en toen behoorde het fonocardiogram nog tot de verplichte leerstof. 'Het apparaat nam met een microfoon het geluid van het hart op en schreef dat uit. Daarnaast gebruikten we ballistocardiografie, waarmee je de hartslag in de pols meet. De combinatie van die twee technieken gaf vaak een diagnose. Maar ik heb het in de praktijk nooit meer gebruikt.'
De NASA nam zo'n zwaar apparaat in de jaren '60 zelfs nog mee op een ruimtemissie tijdens het Gemini project. NASA wilde uitzoeken of een mens twee weken in de ruimte kan verblijven, en daarbij liefst ook nog even uit de ruimtecapsule kan stappen. Dat was nodig voor een reis op en neer naar de maan. Dat bleek het hart aan te kunnen: in 1969 zette de eerste mens voet op de maan.
De eerste hart-ambulance, foto van ongeveer 1970. Bron: Archief Erfgoed Radboudumc.
Echo op de smartphone
In de jaren vijftig ontstond een nieuwe, veelbelovende methode om het hart te meten: echocardiografie. Van Dijk: 'Deze techniek is gebaseerd op sonar, dat tijdens de Tweede Wereldoorlog is ontwikkeld. Voor het eerst maakte men van buitenaf het hart, de hartkleppen en de bloedstroom zichtbaar. Echocardiografie kan veel eenvoudiger afwijkingen opsporen en de ernst van een vernauwing of lekkage bepalen. Dat maakt het fonocardiogram overbodig.'
Die eerste echoapparaten waren ook groot en log. 'Maar tegenwoordig gebruiken we apparaatjes die in je hand passen, en die we aansluiten op een smartphone. We noemen dit ook wel moderne stethoscopen', legt Van Dijk uit. 'We maken met echo bewegende beelden in 3D, waar we ook nog allerlei metingen en berekeningen aan doen, bijvoorbeeld aan de stroomsnelheid van het bloed.'
Toch is het hart beluisteren niet verdwenen: de stethoscoop wordt nog steeds gebruikt. 'Vooral huisartsen hanteren de stethoscoop nog, bijvoorbeeld als iemand kortademig is', vertelt Van Dijk. 'Vroeger konden sommige artsen het geluid van een hartruis direct herkennen als een bepaalde afwijking. Zo getraind zijn de meesten niet meer, maar als de huisartsen een ruis horen, sturen ze iemand vaak door voor moderne beeldvorming, zoals een echo.'
Beeld bij dit bericht: dit is een ouderwetse hartecho. Dat was dus al een modernere techniek dan het fonocardiogram. Bron: Archief Erfgoed Radboudumc, fotograaf Jan van Teeffelen.
Dit artikel is onderdeel van een serie over ontwikkelingen in medisch onderzoek, in het kader van het jubileum 75 jaar Medische Faculteit / 70 jaar Radboudumc. Bezoek voor meer info onze jubileumpagina.
-
Meer weten over deze onderwerpen? Klik dan via onderstaande buttons door naar meer nieuws.
