Behandeling ICD implantatie

Wat doet een ICD?

Een ICD is een apparaat dat uw hartritme continu in de gaten houdt. Alleen bij een levensbedreigende hartritmestoornis die het lichaam niet zelf oplost, grijpt de ICD in. De ICD voorkomt geen hartritmestoornis.

Bij een ritmestoornis zal de transveneuze ICD eerst een aantal pijnloze elektrische pulsen (Anti Tachy Pacing, of afgekort: ATP) afgeven om het hartritme te herstellen. U hoeft niets te merken van ATP. Als dit niet voldoende helpt, volgt een elektrische schok. Dit is een stroomstoot die door het hart gaat. De subcutane ICD kan bij een hartritmestoornis geen ATP afgeven, maar alleen elektrische schokken.

Sommige mensen voelen de schok niet of nauwelijks, omdat ze buiten bewustzijn raken door de levensbedreigende hartritmestoornis. Blijft u bij bewustzijn, dan kan de schok aanvoelen als een krachtige, pijnlijke klap op de borst of rug, die kort maar hevig is. Na een schok kunt u zich vermoeid voelen en spierpijn hebben aan de kant waar de ICD is geïmplanteerd.

Pacemakerfunctie

Bij een te traag hartritme, kan een transveneuze ICD ook een pacemakerfunctie aannemen. Dat wil zeggen: wanneer het hart te traag klopt, kan de ICD het hartritme overnemen en de hartslag sneller maken. 

Pompfunctie van het hart

Een transveneuze of subcutane ICD verbetert de pompfunctie van het hart niet. Als de pompfunctie van het hart verminderd is, kan een extra draad naar de linker kamer de pompkracht in sommige gevallen verbeteren. Uw arts bespreekt met u of dit bij u het geval is.

Voor de behandeling

Voorafgaand aan de implantatie ontvangt u, samen met uw partner of familielid, een uitnodiging voor een informatief gesprek met een van de ritme-cardiologen van het Radboudumc. De ritme-cardioloog vertelt u meer over de ICD, de gang van zaken rondom de implantatie en de periode hierna. U krijgt tijdens het gesprek voldoende tijd om vragen te stellen. Ook kunt u om extra uitleg vragen over de informatie die u tot dan toe heeft gekregen.

Implantatie van de ICD

Een ICD-implantatie gebeurt meestal onder plaatselijke verdoving en bij uitzondering onder algehele anesthesie. De arts bespreekt met u wat in uw geval het beste is. Voor de ICD wordt ter hoogte van het sleutelbeen, onder de schouder, onder de huid een holte gemaakt. Via een ader onder het sleutelbeen plaatst de arts dan één of twee elektrodes naar het hart. De arts sluit de elektrodes aan op de ICD en sluit de wond weer met hechtingen en een pleister.

Deze illustratie is gemaakt in opdracht van de Nederlandse umc’s.

Opnameverloop

U meldt zich op de afgesproken dag en tijd op de afdeling die u heeft doorgekregen.
Het tijdstip van aanmelden is niet het tijdstip van behandeling. De behandeling vindt in de loop van de dag plaats.

Wat neemt u mee voor de opname?

• alle medicijnen die u gebruikt in de originele verpakking en een recent medicatieoverzicht
• bedkleding en pantoffels/slippers
• toiletartikelen
• draagt u een kunstgebit, dan kunt u deze inhouden tijdens de ingreep (dit geldt niet als de implantatie onder narcose plaatsvindt) 

Meer informatie over uw opname in het Radboudumc

Een verpleegkundige en/of zaalarts ontvangt u. Deze geeft u informatie over de gang van zaken gedurende de opname. Als de ingreep in de ochtend plaatsvindt, moet u vanaf 00.00 uur nuchter blijven. Dit betekent dat u vanaf middernacht niets meer mag eten of drinken vóór de operatie.

Mogelijk krijgt u een infuusnaaldje waardoor we uw bloed afnemen en we antibiotica geven. Na de voorbereiding op de dagbehandeling, wacht u tot de ingreep gaat plaatsvinden. We brengen u in een bed naar de behandelkamer van de afdeling Hartkatheterisatie.

De ingreep

De ingreep vindt plaats op de afdeling Hartkatheterisatie en duurt ongeveer 1 à 2 uur. In de behandelkamer stapt u over op een behandeltafel, waar u nogmaals een korte uitleg krijgt over wat er precies gaat gebeuren. Hier koppelen we u aan bewakingsapparatuur. Daarna krijgt u een steriel laken over u heen en wordt het operatiegebied plaatselijk verdoofd. Tijdens de implantatie kunt u gewoon praten en aangeven hoe u zich voelt.

Mensen die deze implantatie ondergaan, verdragen deze ingreep over het algemeen goed. Toch kan het, ondanks een uitgebreide plaatselijke verdoving, soms pijnlijk zijn. Als u dit wilt, kunt u tijdens de behandeling een sterkere pijnstiller krijgen via het infuus. Geef dit gerust aan u daar behoefte aan heeft.

Terug op de afdeling

Als het nodig is, krijgt u via het infuusnaaldje pijnstilling om zo weinig mogelijk pijn van de wond te hebben. Ook koppelen we u aan bewakingsapparatuur om u in de gaten te houden. U kunt al vrij snel weer uit bed en over de afdeling lopen. Het is verstandig om na de ingreep even bedrust te houden.

Na de implantatie

Voordat u naar huis gaat, maken we ter controle een röntgenfoto van uw hart en longen. U ontvangt ook de vervolgafspraken.

Het pacemaker/ICD-pasje ontvangt u tijdens de controle op de polikliniek Hartvaatcentrum. 

Naar huis

Bij ontslag uit het ziekenhuis krijgt u de volgende afspraken:

• na 2 weken: ICD-controle op de polikliniek Hartvaatcentrum
• na 2 tot 3 maanden: controle door de cardioloog

 

Aandachtspunten voor thuis

• De elleboog van uw arm aan de implantatiezijde mag de eerste 2 niet hoger dan uw schouder komen. Het is vooral belangrijk dat u met uw arm aan de kant van de pacemaker/ICD geen zwaar tilwerk of kracht uitoefent. Met name overstrekken naar boven of achteren raden we af vanwege de wondgenezing.
• Gedurende de eerste dagen na de operatie voelt uw schouder nog pijnlijk aan. U mag hiervoor de voorgeschreven pijnstillers gebruiken.
• Zorg ervoor dat iemand u met de auto naar huis vervoert. U mag zelf geen vervoermiddel besturen. U kunt wel met een taxi of openbaar vervoer naar huis.
• Zorg dat er thuis iemand bereikbaar is om u te helpen bij eventuele problemen.
• Voorkom dat u via uw oksels wordt opgetild. Dit is om de wond geen trekbelasting te geven en de wond goed te laten genezen.
• De pleister kunt u na 2 dagen (48 uur) verwijderen.
• U mag de eerste 2 dagen na implantatie niet douchen. Daarna mag u de wond afspoelen met water. Als de wond goed geneest, mag u na 1 week weer normaal douchen en wassen.
• Neem contact op met het ziekenhuis als u denkt dat de wond ontstoken is of als u twijfelt over de wondgenezing. Een ontsteking kunt u herkennen aan: toegenomen pijn, een opgezwollen of warme huid, roodheid rond de plaats van de ICD en eventueel koorts.
• Het pacemaker/ICD-pasje kunt u het beste altijd bij u dragen, voor het geval u (met spoed) in een ander ziekenhuis wordt opgenomen.

Hoe vaak wordt de ICD gecontroleerd na implantatie?

Normaal gesproken gaat u twee keer per jaar naar het ziekenhuis voor controle. Deze controles worden uitgevoerd door de hartstimulatiespecialist van de pacemaker/ICD op de polikliniek van het Radboudumc. Vaak hebben deze collega’s een verpleegkundige achtergrond. Extra controles kunnen nodig zijn als er problemen optreden.

Thuismonitoring

Bij moderne ICD’s is thuismonitoring mogelijk via een apparaat thuis of een app op uw telefoon. Hierbij leest een technicus op afstand uw ICD uit en controleert de instellingen en meetwaarden. Dankzij thuismonitoring hoeft u minder vaak naar het ziekenhuis te komen. Wanneer er problemen zijn met de ICD of hartritmestoornissen optreden, ziet het systeem dit vaak direct en wordt het doorgegeven.

Thuismonitoring is geen medische bewaking die 24 uur per dag plaatsvindt. Het aanpassen van de instellingen op afstand is niet mogelijk.

Vervanging van een ICD

Tegenwoordig gaan ICD’s tussen de 7 en meer dan 10 jaar mee. Dit is afhankelijk van het type ICD, en met name hoeveel stroom de pacemakerfunctie verbruikt. Wanneer de batterij bijna leeg is, moet het kastje met een kortdurende ingreep vervangen worden. De draden worden niet vervangen.

7 tot 10 jaar is een lange tijd. Ongeveer een jaar vóór het vervangen van een ICD bespreekt de arts met u of u, afhankelijk van uw situatie, opnieuw een ICD nodig heeft. U kunt dan ook zelf opnieuw kiezen voor wel of geen ICD. Als u geen nieuwe ICD nodig heeft, zal de ICD worden verwijderd. De draden blijven meestal zitten in het lichaam. Ook als de ICD niet leeg is, kan in uitzonderlijke gevallen de ICD worden verwijderd.

Werking van de ICD

Alles over hoe uw ICD werkt, wanneer deze ingrijpt en wat u medisch kunt verwachten.

• Wat is de kans dat de ICD ingrijpt?

  Als u al een hartritmestoornis heeft doorgemaakt of u bent gereanimeerd, dan behoort u tot de groep secundaire preventie. U heeft een verhoogde kans op het opnieuw doormaken van een levensbedreigende hartritmestoornis. Uit onderzoek is gebleken dat de ICD in deze groep in de eerste 5 jaar bij ongeveer 45 van de 100 patiënten ingrijpt.

  Als u nog niet eerder een hartritmestoornis heeft doorgemaakt, maar op basis van uw diagnose een verhoogd risico heeft op levensbedreigende hartritmestoornissen, behoort u tot de groep primaire preventie. Uit onderzoek is gebleken dat de ICD in deze groep in de eerste 5 jaar bij ongeveer 15 van de 100 patiënten ingrijpt. 

  De kans op levensbedreigende hartritmestoornissen en het terecht ingrijpen van de ICD wordt onder andere bepaald door uw diagnose, leeftijd, medicijngebruik en andere ziekten. Uw cardioloog kan u meer vertellen over de achterliggende oorzaak die in uw geval risico geeft op een gevaarlijke hartritmestoornis. 

  Onterechte therapie

  Bij sommige mensen reageert de ICD als het niet nodig is. U bent niet in levensgevaar, maar de ICD grijpt toch in. In dat geval spreken we van ‘onterechte therapie’. Dit kunnen zowel pijnloze elektrische pulsen (ATP) als een schok zijn. Uit onderzoek is gebleken dat met de huidige goed ingestelde ICD´s dit bij 7 van de 100 patiënten gebeurt in de eerste 5 jaar. Als u onterechte therapie krijgt, moet u naar het ziekenhuis komen zodat we uw medicatie of de instellingen van de ICD kunnen aanpassen.

  Soms is er ook sprake van een kapotte draad. Deze moet dan vervangen worden.

• Medicijnen

  Het is belangrijk dat u zich realiseert dat de ICD niets verandert aan de toestand van uw hart. Het apparaatje kan niet voorkomen dat er gevaarlijke hartritmestoornissen optreden, maar kan deze wel zo snel mogelijk weer beëindigen.

  Aanvullende behandeling met medicijnen blijft vaak noodzakelijk. Bij het ontslag krijgt u te horen welke medicijnen u blijft gebruiken of gaat gebruiken.

• Kan ik overlijden met een ICD?

  U kunt met een ICD nog steeds overlijden aan uw hartaandoening en andere aandoeningen, omdat een ICD alleen bescherming geeft tegen overlijden aan levensbedreigende ritmestoornissen.  

  De ICD aan het einde van het leven

  In de loop van uw leven kunt u andere ziekten krijgen of kan de toestand van uw hart verslechteren. De levensreddende functie van de ICD kan dan het natuurlijke stervensproces

  belemmeren. Als verlenging van uw leven niet meer gewenst is, kan de schokfunctie uitgezet worden. Bespreek dit met uw cardioloog.

  Vlak voor het overlijden kunnen ongewenste en pijnlijke schokken door de ICD worden afgegeven. Ook na het overlijden kan de ICD nog schokken afgeven, met onwillekeurige bewegingen van het lichaam als gevolg. Dit kan ook voor naasten als ongewenst en belastend worden ervaren. Daarom is bij een verwacht en geaccepteerd overlijden belangrijk om de schokfunctie van de ICD vooraf uit te schakelen.

  Meer informatie

  Als u meer informatie wilt, kunt u op de website van de Stichting ICD-dragers Nederland (STIN) een informatiefolder vinden over de ICD aan het einde van het leven. Ook staat er op internet een korte film over de ICD in de laatste levensfase.

• Reanimatie

  Dragers van een ICD kunnen, net als ieder ander, gereanimeerd worden. Dit komt bijna nooit voor aangezien de ICD over het algemeen na één shock het ritme weer op orde heeft. Als de patiënt toch, ondanks één of meerdere shocks, na één minuut nog buiten bewustzijn is, bel dan 112 en start met reanimeren. Er kan ook iets anders aan de hand zijn dan een hartritmestoornis.

Dagelijks leven met een ICD

Praktische tips voor sporten, reizen, apparaten en autorijden met een ICD.

• Sporten

  U kunt met de ICD gewoon sporten. Sommige (contact)sporten zoals karate, judo, rugby en gewichtheffen kunt u beter niet doen, vanwege het risico op verplaatsing of beschadiging. Op internet is speciale kleding met extra bescherming te koop waarmee u fijner kunt sporten.

• Elektrische apparatuur en magnetische velden

  Televisies, magnetrons, keukenmachines, boormachines en andere huishoudelijke apparaten zijn meestal ongevaarlijk. Ook een inductiekookplaat of oven is bij normaal gebruik veilig. Maar: houd dit soort apparaten niet tegen de ICD aan én zorg ervoor dat ze in een goede technische staat zijn.

  Telefoons

  Draadloze en mobiele telefoons zijn veilig als je ze op minimaal 15 centimeter van de ICD houdt. Dus bewaar de telefoon niet in de borstzak aan de kant van de ICD.

  Magnetische velden

  Het kan zijn dat u vanwege uw beroep of hobby vlakbij draaiende elektromotoren of grote magneten werkt. Deze apparaten veroorzaken magnetische velden die de werking van de ICD kunnen beïnvloeden.

  Computers, laptops, tablets of printers

  Computers, laptops, tablets of printers kunnen zonder problemen worden gebruikt. Ook draadloze netwerken zoals wifi kunnen geen kwaad.

  Antidiefstalpoortjes

  U kunt antidiefstalpoortjes in winkels zonder problemen passeren, maar het advies is wel om er niet stil in te gaan staan.

  MRI-scan

  Met de huidige ICD’s is een MRI-scan vaak mogelijk. Het is wel belangrijk dat de arts die de MRI aanvraagt, dit vooraf met uw cardioloog of hartstimulatiespecialist overlegt.

  Fysiotherapeut, tandarts en schoonheidsspecialist

  Vertel de fysiotherapeut, tandarts en schoonheidsspecialist dat u een ICD heeft. Zij gebruiken soms apparaten met elektromagnetische velden of elektrische impulsen.

• Rijbevoegdheid

  Uw rijbewijs in zijn huidige vorm is na implantatie van een ICD ongeldig. U mag volgens de wet dus op dit moment geen voertuig besturen.

  Nadat u een ICD heeft gekregen, moet u een nieuw rijbewijs aanvragen met een code (code 100 of code 101). Hiermee mag u voor privégebruik rijden met een motorfiets, auto en auto met aanhanger en minder dan 4 uur rijden per dag voor uw werk (rijbewijscategorie A, B en B+E).

  Het beroep van vrachtwagenchauffeur, taxichauffeur of rij-instructeur mag u met een ICD niet uitoefenen.

  Wachttijd voor opnieuw rijden

  Na de implantatie is er wachttijd voordat u een nieuw rijbewijs kan aanvragen. Als u de ICD heeft gekregen terwijl u nog geen levensbedreigende ritmestoornis heeft gehad (primaire preventie) heeft u na implantatie 2 weken wachttijd. Als u de ICD heeft gekregen nadat u een levensbedreigende ritmestoornis heeft gehad (secundaire preventie) heeft u na implantatie 2 maanden wachttijd.

  Als uw ICD een schok heeft afgegeven op een gevaarlijke hartritmestoornis, geldt een rijverbod van 2 maanden.

  Na een wissel van uw ICD (wanneer de batterij leeg is) kunt u gewoon blijven rijden, en gelden er geen extra beperkingen.

  Extra uitleg en contact

  Na de implantatie krijgt u een formulier mee met extra uitleg hierover. Met uw cardioloog of de hartstimulatiespecialist kunt u bespreken welke regels precies van toepassing zijn op uw situatie.

  Meer informatie over het opnieuw aanvragen van uw rijbewijs kunt u ook vinden op:

  • de website van het CBR   
  • patiëntenvereniging STIN

• Reizen

  Met een ICD kunt u gerust op vakantie. U mag ook vliegen. Met een ICD kunt u in principe veilig door een detectiepoortje op een vliegveld heen. Wel is het daarbij belangrijk dat u in normaal tempo (niet te langzaam) door het poortje loopt en pas minimaal één meter voorbij het poortje stilstaat. Door drukte is dit niet altijd mogelijk. U kunt aan de beveiligingsbeambte uw ICD-pasje laten zien. U kunt dan gefouilleerd worden. De opsporingsapparatuur reageert vrijwel zeker op uw ICD.

  In de meeste landen zijn ziekenhuizen waar u in geval van een schok of problemen met de ICD terecht kunt. Het merk ICD bepaalt in welk ziekenhuis u terecht kunt. Deze adressen kunt u vinden op de internetsite van de firma van uw ICD. Ook via de website van de Stichting ICD-dragers Nederland (STIN) vindt u informatie hierover.

Keuringen en verzekeringen

Als u een hartafwijking heeft, kan dat gevolgen hebben voor bepaalde medische keuringen en (levens)verzekeringen. Bij het afsluiten van bijvoorbeeld een levensverzekering, moet u een gezondheidsverklaring invullen. Verzekeringsmaatschappijen kunnen uw premie verhogen of u zelfs afwijzen. Datzelfde kan ook gebeuren bij verzekeringen rondom het afsluiten van een hypotheek, waardoor een huis kopen duurder wordt.

Tip: voor meer informatie kunt u terecht bij uw cardioloog, hartstimulatiespecialist of bij de websites van de Stichting ICD-dragers Nederland (STIN) en de Hartstichting.

Patiënten­vereniging STIN

De patiëntenvereniging STIN heeft een internetsite waar u adressen kunt opzoeken van ziekenhuizen in uw vakantiegebied die bekend zijn met uw ICD. Ook bieden zij brieven in verschillende talen aan waarop staat dat u een ICD draagt.
Bij het STIN zijn zogenaamde regiovertegenwoordigers werkzaam. Het secretariaat van het STIN kan u met hen in contact brengen. De regiovertegenwoordiger kan onder andere bemiddelen bij het leggen van contacten met andere ICD- dragers. U kunt lid worden van de stichting en zij geven een maandblad uit waar u zich op kunt abonneren.