Zorgpad Endeldarmkanker

Uitslaggesprek

Na het kijkonderzoek (endoscopie) bespreekt de maag-darm-leverarts (MDL-arts) de uitslag met u. Als er sprake is van een kleine oppervlakkige tumor, kan de MDL arts deze in sommige gevallen volledig verwijderen en is de behandeling hiermee klaar. Als extra onderzoek of behandeling nodig is, verwijst de arts u naar de afdeling Heelkunde. We vertellen u ook wat er in het multidisciplinair overleg (MDO) is besproken.

De dag na het onderzoek belt de casemanager u. U hoort dan of u nog een CT-scan, MRI of bloedonderzoek krijgt en of er nog een gesprek met de chirurg volgt. Tijdens het gesprek met de chirurg worden de resultaten besproken. U krijgt uitleg over de mogelijke behandelingen. Samen met de chirurg kunt u beslissen over de volgende stappen. De casemanager is ook bij dit gesprek aanwezig.

De casemanager Heelkunde Oncologie helpt mensen met kanker. De casemanager regelt uw afspraken en eventuele onderzoeken. U kunt de casemanager bellen als u vragen of zorgen heeft. Na het eerste gesprek krijgt u een welkomstbericht via MijnRadboud. Daarin staat hoe u contact kunt opnemen.

Tijdens het uitslaggesprek kunt u ook vragen stellen. U bespreekt samen met de chirurg welke behandeling het beste bij u past. Het is verstandig om iemand mee te nemen naar dit gesprek. Zo kunt u samen alles goed onthouden en bespreken.

Voorbereiding op uw opname

Als u een operatie aan uw endeldarm krijgt, komt u daarvoor in het ziekenhuis. Ter voorbereiding krijgt u meestal een gesprek met een oncologieverpleegkundige van de afdeling Chirurgische Oncologie. 

Voor dit gesprek krijgt u van de casemanager een folder met alle belangrijke informatie over uw opname. 

U kunt kiezen:

• Een afspraak in het ziekenhuis: U neemt plaats in de groene stoelen op het poliplein Heelkunde (route 725). De oncologie-verpleegkundige roept u daar op.
• Een afspraak via videobellen: U krijgt van tevoren uitleg over hoe dit werkt.

Tijdens het gesprek kunt u al uw vragen stellen. U spreekt met de verpleegkundige van de afdeling waar u wordt opgenomen. De verpleegkundige bespreekt met u wat u kunt verwachten en helpt u bij onzekerheden.

Operaties bij endeldarmkanker

Bij endeldarmkanker zijn er verschillende operaties mogelijk. 

TEM

TEM betekent Transanale Endoscopische Microchirurgie. Dit is een operatie waarbij de arts via de anus afwijkingen in de endeldarm verwijdert. Het is een minder ingrijpende operatie dan de gewone operaties aan de endeldarm. Daardoor raakt het lichaam minder beschadigd en herstelt u vaak sneller.

Deze operatie is alleen mogelijk bij goedaardige gezwellen of poliepen of bij kwaadaardige tumoren die nog in een heel vroeg stadium zijn. Bij deze techniek haalt de chirurg géén lymfeklieren weg. Daarom kan de operatie alleen worden gedaan als de tumor nog niet is uitgezaaid naar de lymfeklieren.

De chirurg bespreekt met u of deze operatie in uw situatie geschikt is.

Low Anterior Resectie

Bij een low anterior resectie verwijdert de chirurg het deel van de endeldarm waar de tumor zit. Ook worden de lymfeklieren rondom dit gebied weggehaald. Daarna worden de twee uiteinden van de darm weer aan elkaar vastgemaakt.

Soms maakt de chirurg een tijdelijk stoma. Dit geeft de darmen de tijd om goed te genezen na de operatie. Het stoma kan later worden verwijderd, zodat de ontlasting weer op de normale manier het lichaam verlaat.
Na de operatie kunt u problemen krijgen met de stoelgang. U kunt bijvoorbeeld moeite hebben om ontlasting op te houden, plotseling aandrang krijgen of vaker naar het toilet moeten. Als u hier veel last van heeft, bespreek dit dan met uw behandelend arts of met de verpleegkundig specialist. Zij kunnen u helpen met advies of behandeling.

Rectumamputatie

Een rectumamputatie wordt ook wel een abdomino‑perineale resectie (APR) genoemd. Bij deze operatie verwijdert de chirurg het laatste deel van de endeldarm en de anus. Ook worden het vetweefsel rondom de endeldarm en de lymfeklieren weggehaald.
Omdat de anus wordt verwijderd, kunt u geen ontlasting meer via de normale weg kwijt. Daarom krijgt u een blijvend stoma van de dikke darm, een colostoma.

Exenteratie

Bij deze operatie verwijdert de chirurg de tumor in de endeldarm en de organen waar de tumor in is gegroeid. Dit heet een exenteratie. Er zijn verschillende vormen van deze operatie:

• Achterste exenteratie: 
  Bij een achterste exenteratie verwijdert de chirurg:
  • de baarmoeder en/of een deel van de vagina (bij vrouwen). In sommige gevallen kan de baarmoeder blijven zitten. 
  • de endeldarm,
  • soms ook de anus.
  • Vaak krijgt u een tijdelijk of blijvend stoma voor de ontlasting.
• Totale exenteratie
  Bij een totale exenteratie verwijdert de chirurg:
  • de blaas,
  • de baarmoeder (bij vrouwen),
  • een deel van de vagina (bij vrouwen),
  • de prostaat (bij mannen),
  • de endeldarm,
  • soms ook de anus.
  • Afhankelijk van uw leeftijd en uw ziekte kunnen ook beide eierstokken worden verwijderd (bij vrouwen).
  • Na deze operatie krijgt u een urinestoma en een blijvend stoma voor de ontlasting.

Welke complicaties kunnen optreden na een darmoperatie?

Tijdens het gesprek kiest u samen met de chirurg de beste behandeling. Bij een operatie is er altijd een risico op complicaties. De chirurg bespreekt deze met u.

Na een darmoperatie kunnen onder andere de volgende complicaties optreden:

• Bloeding: tijdens of na de operatie kunt u bloed verliezen.
• Wondinfectie: de operatiewonden kunnen gaan ontsteken.
• Abces: er kan pus in de buik ophopen. Dit heet een abces. U kunt dan koorts krijgen en pijn of zwelling in de buik.
• Lekkage van de darmnaad: de plek waar de darmen weer aan elkaar zijn gemaakt kan gaan lekken. Dit kan zorgen voor een ernstige infectie in de buik. Als de bacteriën via het bloed verspreiden heet dit sepsis.
• Trombose of longembolie: na een operatie is de kans op bloedstolsels groter. Als zo’n stolsel naar de longen gaat ontstaat een longembolie. Daarom is bewegen na de operatie belangrijk en krijgt u antitrombosespuitjes.
• Verminderde werking van de darm: soms werken de darmen na een operatie tijdelijk of blijvend minder goed. Dit kan diarree of verstopping geven. Bij een Low Anterior Resectie kunt u ook last hebben van vaker naar het toilet moeten, loze aandrang hebben of moeite hebben met het ophouden van ontlasting.

Radiotherapie (bestraling) vóór een operatie bij endeldarmkanker

Als de tumor in de endeldarm zit krijgt u afhankelijk van de grootte van de tumor en eventuele uitzaaiingen in de lymfeklieren, bestraling (radiotherapie) voordat u wordt geopereerd. Soms wordt deze bestraling gecombineerd met chemotherapie.

De behandeling heeft twee doelen:

• De kans verkleinen dat de tumor terugkomt. 
• De tumor kleiner maken zodat de operatie makkelijker en succesvoller kan worden. Soms verdwijnt de tumor zelfs helemaal na bestraling of is er nog maar een kleine rest over en volgt er geen operatie of een beperkte operatie.

U kunt ook bestraling krijgen als de darmkanker is uitgezaaid naar de lever of de longen.

Radiatie met Wait and See

Bij sommige patiënten is na bestraling geen tumor meer te zien. Zij kunnen dan kiezen voor een Wait‑and‑See‑behandeling in plaats van een operatie. Dit betekent dat er niet meteen wordt geopereerd, omdat bij de meeste patiënten de tumor niet meer terugkomt als deze is verdwenen na de (chemo)radiatie. In plaats daarvan wordt afgewacht en wordt u regelmatig gecontroleerd met een MRI‑scan en een sigmoïdoscopie.

Als uit de controles blijkt dat de tumor toch terugkeert, kiest de arts samen met u een passende behandeling, waarbij u alsnog wordt geopereerd. 

Chemoradiatie vóór een operatie bij endeldarmkanker

Bij endeldarmkanker krijgt u soms radiotherapie of chemoradiatie voordat u wordt geopereerd. Dit is een combinatie van bestraling (radiotherapie) en  eventueel chemotherapie.

Bij een grote tumor wordt deze combinatie van bestraling en chemotherapie meestal standaard aangeraden. Bij een kleinere tumor kunt u hier soms ook voor kiezen, in overleg met uw behandelend specialist. Door bestraling kan namelijk de tumor soms helemaal verdwijnen. In dat geval is een operatie niet nodig. Uw specialist bespreekt samen met u welke mogelijkheden er zijn en wat de kans is op een succesvolle behandeling.

Deze behandeling heeft twee doelen:

• de kans verkleinen dat de tumor terugkomt,
• de tumor kleiner maken, zodat de operatie beter en makkelijker kan worden uitgevoerd.

Chemoradiatie met Wait‑and‑See

Bij sommige patiënten is na chemoradiatie geen tumor meer te zien. Zij kunnen dan kiezen voor een Wait‑and‑See‑behandeling in plaats van een operatie. Dit betekent dat er niet meteen wordt geopereerd, omdat bij de meeste patiënten de tumor niet meer terugkomt als deze is verdwenen na de (chemo)radiatie. In plaats daarvan wordt afgewacht en wordt u regelmatig gecontroleerd met een MRI‑scan en een sigmoïdoscopie.

Als uit de controles blijkt dat de tumor toch terugkeert, kiest de arts samen met u een passende behandeling, waarbij u alsnog wordt geopereerd. 

Uitzaaiingen naar de lever

Uitzaaiingen in de lever komen veel voor bij endeldarmkanker. De meeste patiënten met uitgezaaide endeldarmkanker hebben uitzaaiingen in de lever. Zijn er uitzaaiingen in de lever, dan heeft u geen leverkanker. Het zijn darmkankercellen in de lever.

Uw behandelend arts vertelt welke behandeling u kunt krijgen bij uitzaaiingen in de lever. Dat ligt bijvoorbeeld aan hoeveel uitzaaiingen er zijn en hoe groot ze zijn. Als er niet veel uitzaaiingen zijn, dan kunt u soms ablatie (met hitte worden de kankercellen vernietigd), gerichte bestraling of een operatie van een uitzaaiing krijgen.

Zijn er meer uitzaaiingen in de lever, dan kan de arts ze soms niet verwijderen. Uw behandelend arts kan dan chemotherapie voorstellen om de ziekte te remmen. Soms kunt u na de chemotherapie alsnog ablatie of een operatie van de uitzaaiingen krijgen.

Bij het maken van een beslissing over uw behandeling, kunt u de keuzehulp darmkanker gebruiken.

Uitzaaiingen bij endeldarmkanker op andere plekken

Endeldarmkanker kan ook uitzaaien naar het buikvlies. Het buikvlies zit om de organen in de buikholte heen. Dit kan gebeuren als de tumor door de darmwand groeit en kankercellen loskomen en in de buikholte terechtkomen. De cellen kunnen op het buikvlies terechtkomen.

Door uitzaaiingen op het buikvlies ontstaat uiteindelijk vocht in de buik. Het vocht heet ook wel ascites. Door het vocht wordt de buik soms dik en kunt u pijn krijgen. Ook kan uw ontlasting veranderen.

Uw behandelend arts vertelt welke behandeling u kunt krijgen bij uitzaaiingen op het buikvlies. Dat ligt bijvoorbeeld aan hoeveel uitzaaiingen er zijn en hoe groot ze zijn. Een behandeling die soms mogelijk is bij buikvliesuitzaaiingen is de HIPEC-behandeling.

Uitzaaiingen van endeldarmkanker in de longen

Ook uitzaaiingen van endeldarmkanker in de longen komen voor. Zijn er uitzaaiingen in de longen, dan heeft u geen longkanker. Het zijn darmkankercellen die in één long of in beide longen terechtgekomen zijn. Uw behandelend arts vertelt welke behandeling u kunt krijgen bij uitzaaiingen in de longen. Dat ligt bijvoorbeeld aan hoeveel uitzaaiingen er zijn en hoe groot ze zijn. Bij weinig uitzaaiingen kunt u soms een operatie, ablatie (met hitte worden de kankercellen vernietigd) of gerichte bestraling van een uitzaaiing krijgen. Zijn er meer uitzaaiingen in de longen, dan kan uw behandelend arts ze meestal niet verwijderen. U krijgt dan eventueel chemotherapie om de ziekte te remmen. 

Uitzaaiingen op andere plekken in het lichaam

Er kunnen ook uitzaaiingen op andere plekken in het lichaam zijn, dan in de lever of de longen.

Bij het maken van een beslissing over uw behandeling, kunt u de keuzehulp darmkanker gebruiken.

Naar huis

Hoe lang u in het ziekenhuis blijft, hangt af van de soort operatie. De chirurg bespreekt met u hoeveel dagen u ongeveer opgenomen wordt. Als de artsen en verpleegkundigen vinden dat u genoeg bent hersteld wordt dit met u besproken en mag u naar huis.

Controle na de operatie

Tien tot twaalf dagen na de operatie komt u terug voor een controle-afspraak op de polikliniek Heelkunde. U krijgt dan ook de uitslag van het weefsel onderzoek. U hoort dan ook of er eventueel nog een nabehandeling wordt geadviseerd. Deze afspraak kan vaak ook via een videogesprek worden ingepland. Als u thuiszorg nodig heeft, regelt de verpleegafdeling dit voor u.

Herstel

Hoe snel u herstelt, hangt af van de operatie, uw ziekte en hoe u zich voelt. Meestal wordt de wond gesloten met hechtingen onder de huid. Deze lossen vanzelf op en hoeven niet verwijderd te worden. Na een buikoperatie moet de wond goed kunnen genezen. U krijgt hierover uitleg tijdens het ontslaggesprek op de verpleegafdeling. 

Wanneer contact opnemen?

Neem contact op met het ziekenhuis als u thuis één of meer van deze klachten krijgt:

• Steeds meer pijn
• Koorts
• Misselijkheid of overgeven
• Twee dagen geen ontlasting

De eerste 8 dagen na ontslag uit het ziekenhuis kunt u bellen met de verpleegafdeling.
Na deze 8 dagen kunt u op werkdagen tussen 08.00 en 15.30 uur contact opnemen met uw casemanager of uw eigen huisarts. Buiten deze tijden adviseren wij u te bellen met de huisartsenpost.

De chirurg stuurt uw huisarts een brief over uw behandeling en hoe het met u gaat.

Nazorg

Na uw behandeling blijft u 5 jaar onder controle. U komt dan regelmatig bij de verpleegkundig specialist, die goed samenwerkt met uw arts. Deze periode noemen we nazorg of follow-up. Het is bedoeld om te kijken hoe het met u gaat en of er geen klachten terugkomen.

Na 1 jaar kunnen de controles in het ziekenhuis plaatsvinden, maar soms kan het ook thuis op afstand. Bijvoorbeeld via telefoon of beeldbellen.